راهنمای سفر به فارس سرزمین یادگار هخامنشیان و ساسانیان، سرزمین نورهای گرم، رنگهای فیروزهای و آجرهای کهن و کتیبه های باستانی با رضا گودرزی
سرزمین باستانی
در مقاله راهنمای سفر به فارس از تختجمشید با ابهت باستانیاش تا مسجد رنگارنگ نصیرالملک با رقص نورهایش، باغ های بینظیر شیراز، سنگ نگاره های هخامنشی و ساسانی، شهرهای باستانی چون بیشابور و مشاهیر شعر و ادب مانند حافظ و سعدی خواهیم گفت.
این استان یکی از فتوژنیکترین نقاط جهان است که در اینجا در ابتدا شناسنامهی استان فارس؛ قلب تمدن ایران را مرور می کنیم.
استان فارس، که به عنوان گهوارهی تمدن ایران شناخته میشود، فراتر از یک تقسیمبندی جغرافیایی، هویتِ تاریخی یک ملت است.
در این مقاله با رضا گودرزی عکاس میراث فرهنگی و گردشگری همراه می شویم تا به این استان باستانی سفر کنیم. برای بیشتر عکاس ها سفر هوایی معنی ندارد، چرا که در سفر زمینی شاید عکس های بیشتر و بکر تری از مقصد عکاسی بگیرید.
یکی از پر تردد ترین جاده های فارس، مسیر اصفهان به شیراز است که در ابتدا شهر ایزدخواست اولین مقصد باستانی استان است و بیشتر مسافران تهران و شمال کشور نیز از این مسیر استفاده می کنند.
از غرب هم مسیر اهواز به شیراز یکی از پر ترددترین جاده های استان است که دارای جاذبه های طبیعی و باستانی بسیار است و شهر باستانی بیشابور معروفترین جاذبه باستانی این مسیر است. مسافران استان های خوزستان، بوشهر و کهکیلویه و بویراحمد از این جاده استفاده می کنند.
موقعیت در نقشه ایران (جغرافیای استراتژیک)
استان فارس در جنوب غربی ایران واقع شده است. این استان به دلیل وسعت زیاد، با استانهای متعددی همسایه است: از شمال با اصفهان، از شرق با کرمان و یزد، از جنوب با بوشهر و هرمزگان و از غرب با کهگیلویه و بویراحمد.
تنوع اقلیمی: جالب است بدانید فارس هم کوهستانهای سرد (شمال استان) دارد و هم مناطق گرم و خشک (جنوب)، که این یعنی تنوع نوری و سوژهای بینظیر برای عکاسی.
مساحت (چهارمین استان پهناور)
استان فارس با مساحتی در حدود ۱۲۲,۶۰۸ کیلومتر مربع، تقریباً ۷.۵ درصد از کل خاک ایران را در بر میگیرد. این وسعت زیاد باعث شده تا فواصل بین شهرهای گردشگری آن (مثل شیراز تا لار یا شیراز تا آباده) زیاد باشد، که هر مسیر، خودش یک پروژه عکاسی جادهای (Road Photography) است.
جمعیت (تراکم انسانی و تنوع قومی)
بر اساس آخرین برآوردها، جمعیت استان فارس بیش از ۵ میلیون نفر است (چهارمین استان پرجمعیت ایران). مرکز آن، کلانشهر شیراز، به تنهایی نزدیک به ۲ میلیون نفر جمعیت دارد.
تنوع سوژه انسانی: حضور ایل بزرگ قشقایی با لباسهای رنگارنگ و سنتهای اصیل، یکی از بزرگترین ظرفیتهای عکاسی مستند و پرتره در این استان است.
ظرفیت توریستپذیری در سال (قطب جهانی گردشگری)
فارس و شیراز همواره در رده ۳ استان اول ایران در جذب گردشگر (داخلی و خارجی) هستند.
آمار: در ایام پیک (مثل نوروز)، این استان میزبان بیش از ۵ تا ۷ میلیون تردد گردشگر است.
گردشگری خارجی: به دلیل ثبت آثار جهانی متعدد (تختجمشید، پاسارگاد، باغهای ایرانی و منظر باستان شناسی ساسانی) در یونسکو، فارس مقصد اول گردشگران تاریخی و فرهنگی جهان در ایران است.
عکاسی در فارس:
نور سخت (Harsh Light): برخلاف شمال که آسمان اغلب ابری و نور نرم است، در فارس آسمان صاف و نور خورشید بسیار شدید است.
این یعنی باید بر عکاسی در ساعات طلایی (Golden Hour) تمرکز کنیید یا از سایههای تند برای خلق عکسهای Minimalist و High Contrast استفاده کنید.
وسعت کادر: ابهت سازههایی مثل تختجمشید یا نقش رستم، به لنزهای Ultra-Wide نیاز دارید تا بتوانیید مقیاسِ انسانی را در کنار عظمتِ تاریخی نشان دهید.
جغرافیای استان فارس
استان فارس از نظر جغرافیایی یک «ایرانِ کوچک» است. برخلاف تصور خیلیها که فارس را فقط یک منطقه خشک میبینند، در این استان با تضادی خیرهکننده روبرو هستیم، از کوههای برفگیر و جنگلهای بلوط در شمال و غرب تا دشتهای فراخ و بیابانهای نیمهخشک در جنوب.
در ادامه، مقاله راهنمای سفر به فارس، جغرافیای طبیعی و پوشش گیاهی فارس را بررسی می کنیم.
جغرافیایِ رنگ و سنگ؛ از قلههای سپید تا دشتهای سوخته
استان فارس محل تلاقی رشتهکوه زاگرس با فلات مرکزی ایران است. این موقعیت باعث شده تا تنوع بصری فوقالعادهای برای عکاسی لندسکیپ (منظره) ایجاد شود.
کوههای معروف؛ نگهبانان سنگی پارس
فارس استانی کوهستانی است و رشتهکوه زاگرس مثل یک ستون فقرات از شمال غرب تا جنوب شرق آن کشیده شده است.
کوه بل (اقلید): بلندترین قله استان (حدود ۳۹۴۳ متر) که به “بام فارس” معروف است. در زمستان و بهار، سپیدی برف بر فراز این قله، کنتراست زیبایی با دشتهای پاییندست دارد.
کوه دراک (شیراز): کوهی که مثل یک مستطیل بزرگ از هر جای شیراز دیده میشود و به “کوه برفی” نیز شهرت دارد. طلوع خورشید از پشت دراک، یکی از محبوبترین کادرهای عکاسان شیرازی است.
کوه بمو: شمال شیراز را در بر گرفته و یک پارک ملی حفاظتشده است؛ صخرههای تند و تیز آن برای عکاسی حیاتوحش و صخرهنوردی عالی است.
پوشش گیاهی؛ از بلوطهای زاگرس تا نارنجستانها
پوشش گیاهی فارس بر اساس ارتفاع به سه دسته تقسیم میشود:
جنگلهای بلوط (دشت ارژن و ممسنی): در غرب استان، بقایای جنگلهای هیرکانی زاگرس را میبینی. بلوطهای کهنسالی که در میان صخرهها روییدهاند، سوژهای عالی برای عکاسی سیاه و سفید هستند.
باغهای مرکبات و انار: شیراز و جهرم قطب مرکبات هستند. عکاسی از شکوفههای بهارنارنج در اردیبهشت، نه تنها تصویر که عطر را هم در ذهن مخاطب تداعی میکند.
درختان سرو: “سرو ناز” شیراز شهرت جهانی دارد. تقارن و کشیدگی این درختان در باغهایی مثل ارم، برای عکاسی معماری و منظره یک المان حیاتی است.
دشتها و بیابانها؛ قلمرو سکوت و نور
هرچه به سمت جنوب و شرق فارس (مثل نیریز، لار و لامرد) بروی، چهره زمین عوض میشود.
دشت ارژن: یکی از زیباترین دشتهای ایران که در فصل بهار با نرگسزارهای وحشی پوشیده میشود.
بیابانهای کوار و لار: این مناطق با تپههای شنی و کلوتهای کوچک، فضایی شبیه به سیارات دیگر دارند.
نکته عکاسی: در این دشتهای وسیع، “خط افق” بسیار باز است. این بهترین فرصت برای عکاسی با تکنیک Minimalism و ثبت ابرهای پراکنده در آسمان آبی است.
دریاچههای نمک (تالابهای مهارلو و بختگان)
دریاچه مهارلو در نزدیکی شیراز به دلیل جلبکهای خاصش، در تابستان به رنگ صورتی و قرمز در میآید.
قاب طلایی: ترکیب شوری سپیدِ نمک، آب صورتی و آسمان آبی در غروب مهارلو، سوررئالترین عکسی است که میتوانی در فارس بگیرید.
عکاسی پانوراما: وسعت دشتهایی مثل مرودشت (روبروی تختجمشید) به قدری است که یک فریم معمولی حق مطلب را ادا نمیکند. چند فریم عمودی بگیر و آنها را به هم بچسبانید تا عظمت فضا منتقل شود.
بافت (Texture): صخرههای زاگرس بافتهای بسیار خشنی دارند. نور مایل دمِ غروب، این بافتها را برجسته میکند و به عکس شما “عمق” میدهد.
طعم و رنگ در قلمرو پارس
یکی از مهمترین بخش های مقاله راهنمای سفر به فارس، طعم و رنگ سفره های آن است. استان فارس از نظر محصولات کشاورزی و تنوع غذایی، یکی از غنیترین نقاط ایران است.
به دلیل تفاوت اقلیمی بین شمال و جنوب استان، شما در فارس همزمان «گردو و سیب» مناطق سردسیر و «خرما و مرکبات» مناطق گرمسیر را میبینید. برای یک گردشگر و عکاس، این یعنی تنوع بینظیری از رنگها، بافتها و سوژههای «طبیعت بیجان» (Still Life).
در ادامه مقاله راهنمای سفر به استان فارس، به بررسی طعم و رنگ در قلمرو پارس، از نخلستانها تا سفرههای رنگین می پردازیم.
استان فارس به دلیل چهارفصل بودن، انبار غله و میوهی ایران است. هر شهر این استان با یک محصول و یک طعم خاص در حافظهی جمعی ایرانیان ثبت شده است.
درختان میوه و باغ ها؛ پالتِ رنگیِ با برکت
مرکبات و بهارنارنج (شیراز، جهرم و داراب): جهرم قطب لیموترش و مرکبات است. شکوفههای سپید نارنج در اردیبهشت شیراز، نه تنها سوژهی عکاسی، که بخشی از اتمسفر شهر هستند.
نخلستانهای جنوب (خنج، لار و لامرد): نخلهای سر به فلک کشیده در افقِ گرمِ جنوب، بهترین سوژه برای عکاسی «ضد نور» (Silhouette) در زمان غروب هستند.
انارستانهای نیریز و ارسنجان: انار قرمز و یاقوتی این مناطق شهرت جهانی دارد. عکاسی از انارهای ترکخورده روی شاخه در فصل پاییز، تضاد رنگی فوقالعادهای با برگهای زرد درختان ایجاد میکند.
انجیر دیم (استهبان): بزرگترین انجیرستان دیم جهان در استهبان است. تپههای پوشیده از درختان انجیر در دل کوهستان، بافتی خاص و تکرارنشدنی برای عکسهای هوایی (هلیشات) فراهم میکند.
گل محمدی (میمند): قطب گلابگیری فارس که در اردیبهشت، دشتهایش به رنگ صورتی ملایم در میآید.
غذاهای محلی؛ هنرِ ترکیبِ ترش و شیرین
غذاهای فارس، مثل معماریاش، ظریف و پر از جزئیات است:
کلمپلو شیرازی: (عکس بالا) معروفترین غذای شیراز که با سبزیهای معطر، کلم قمری و کوفتهریزههای کوچک درست میشود.
رنگ سبزِ پلو در کنار رنگ قهوهای گوشت، در ظرفهای سفالی آبی، یک ترکیب رنگی کلاسیک برای عکاسی است.
دوپیازه آلو: یک غذای ساده و خوشمزه (آلو در لهجه شیرازی یعنی سیبزمینی) که نماد سادگی و صمیمیت سفرههای شیرازی است.
آش کارده: آشی ترشمزه که با گیاه محلی «کارده» درست میشود و مخصوص مناطق کوهستانی و سردسیر استان است.
کباب کنجه لاری: (عکس بالا) از معروفترین کبابهای جنوب ایران که با ماست و ادویههای خاص طعمدار میشود.
رنگینک: دسر مقوی و زیبای جنوبی که از خرما، گردو و آرد درست میشود و تزئینات آن با پودر پسته، سوژهای عالی برای عکاسی «ماکرو» است.
چاشنیها و سوغات
عرقیات میمند و شیراز: (عکس بالا) بطریهای شفاف با محتویات معطر که چیدمان آنها در بازارهای سنتی، بازیِ نور و شیشه را برای دوربین شما به راه میاندازد.
مسقطی لاری: (عکس بالا) شیرینی شفاف و زعفرانی که با مغز پسته تزیین شده و نماد سوغات جنوب فارس است.
فالوده شیرازی: (عکس بالا) که عکاسی از آن با پسزمینهی کاشیکاریهای آبی، تضاد دمایی (سفیدی یخ و گرمای رنگ کاشی) جذابی ایجاد میکند.
عکاسی در سایه (Soft Light): برای عکاسی از غذا (Food Photography)، سعی کنید میزی نزدیک به پنجره در یک خانه تاریخی (مثل نارنجستان قوام) پیدا کنید.
نور نرمی که از شیشههای رنگی میتابد، به غذا هویتِ شیرازی میدهد.
استفاده از ظروف بومی: برای اینکه عکسهایت مستندتر باشد، محصولات را در ظروف «خاتمکاری» یا روی پارچههای «ترمه» و «گلیم قشقایی» قرار بده تا بافت صنایعدستی با بافت میوهها ترکیب شود.
عمق میدان کم (Bokeh): هنگام عکاسی از شکوفههای بهارنارنج یا دانههای انار، از بازترین دیافراگم لنزتان استفاده کنید تا پسزمینه محو شود و تمام تمرکز روی جزئیاتِ محصول باشد.
مردمشناسی و پوشش پارس
مردمشناسی و پوشش در پهنهی پارس
این بخش مقاله راهنمای سفر به فارس، برای یک ایرانگرد و عکاس، پروژه ای از «اصالت و رنگ» است. استان فارس از نظر نژادی و زبانی یکی از متکثرترین و جذابترین نقاط ایران است.
اینجا جایی است که تمدنهای یکجانشین شهری با فرهنگ غنی عشایری گره خورده و ترکیبی ساخته که در هیچ جای دیگر ایران تکرار نمیشود.
تار و پودِ پارس؛ نژادها، گویشها و جامههای رنگین
در فارس، انسان و لباس بخشی از منظره هستند. برای تو به عنوان یک عکاس، ثبت لبخند یک پیرمرد شیرازی یا چرخش دامنهای پرچین یک زن قشقایی، ثبتِ روحِ این سرزمین است.
نژاد و تبار مردم؛ آمیزهای از تاریخ
مردم استان فارس بازماندگان تمدنهای کهن آریایی (پارسها) هستند، اما در طول قرون، اقوام مختلفی در این جغرافیا ساکن شدهاند:
فارسها: ساکنان قدیمی شهرها و روستاها که حافظان فرهنگ، ادب و معماری اصیل پارسی هستند.
ایل قشقایی: یکی از بزرگترین و قدرتمندترین ایلات ایران (ترکتبار) که نقش مهمی در هویت سیاسی و فرهنگی فارس دارند.
ایل باصری و ایلات خمسه: اقوام پارستبار و مهاجری که تنوع نژادی استان را کامل میکنند.
اچمیها (خودمونی): مردم جنوب استان (لارستان و لامرد) که پیوندهای تاریخی و نژادی خاصی با کشورهای حاشیه خلیج فارس دارند.
گویشها و زبانها؛ از نجواهای حافظ تا ترکی قشقایی
فارس معدنِ واژگانِ کهن است:
لهجه شیرین شیرازی: یکی از محبوبترین لهجههای ایران که به دلیل نرمی، کشیدگی مصوتها و واژگان خاصش، حسی از آرامش و “رندی” را منتقل میکند.
گویشهای محلی (لاری، کازرونی، اقلیدی): هر منطقه واژگان پهلوی باستان را در دل خود حفظ کرده است.
زبان ترکی قشقایی: زبان غالب در میان عشایر استان که موسیقی و آواهای خاص خود را دارد.
لباسهای محلی؛ ضیافت رنگ بر اندام طبیعت
پوشش در فارس، بهویژه پوشش عشایری، یکی از زیباترین سوژههای عکاسی در جهان است.
لباس زنان قشقایی: شامل کلاه (چارقد)، “ارخالق” (کت کوتاه)، و مهمترین بخش آن یعنی «تُنبان» (دامنهای بسیار پرچین و چندلایه) است. این لباسها از پارچههای حریر و زریباف با رنگهای تند (قرمز، فیروزهای، زرد) ساخته میشوند.
نکته عکاسی: ثبت حرکت این دامنها در هنگام رقص محلی یا راه رفتن در دشت، با تکنیک سرعت شاتر پایین (Panning)، حسی از پویایی و شادی را خلق میکند.
لباس مردان قشقایی: با کلاه دوگوشی معروف (کلاه خسروی) و “چقه” (لباس بلند) شناخته میشود که نماد ابهت و سوارکاری است.
لباسهای سنتی شیراز: لباسهای زنانه با پارچههای توری و منجوقدوزی شده که بیشتر در جشنها دیده میشود و یادآور دوران قاجار است.
ارتباط قبل از شاتر: مردم فارس بسیار مهماننواز و اهل گفتگو هستند. قبل از بالا آوردن دوربین، چند جملهای با آنها همکلام شوید. این کار “گارد” آنها را میشکند و اجازه میدهد “آنی” (Moment) را ثبت کنی که نگاهشان واقعی و صمیمی است.
کنتراست رنگی: لباسهای قشقایی در میان رنگهای خنثیِ دشت و صخرههای زاگرس، به شدت خودنمایی میکنند. از لنز ۸۵ میلیمتر یا هر لنز پرتره با دیافراگم باز استفاده کنید تا سوژه را با تمام رنگهایش از پسزمینه جدا کنید.
نور نیمرخ (Side Light): برای ثبت جزئیاتِ چینوچروک صورتِ عشایر یا بافتِ ظریفِ پارچههای زریباف، از نور جانبی استفاده کنید تا “بافت” (Texture) به خوبی نمایان شود.
سنگ نگاره های فارس
سنگنگارههای پارس؛ روایتی بر تارکِ صخرهها
در ابتدای مقاله راهنمای سفر به استان فارس به «آلبومِ سنگیِ تاریخ ایران» خوش آمدید. استان فارس بیشترین و مهمترین سنگنگارههای باستانی ایران را در خود جای داده است.
برای یک ایرانگرد و عکاس، این لوکیشنها یعنی نبرد با «نور و سایه»؛ چرا که این تصاویرِ چند هزارساله، فقط زمانی جان میگیرند که نور با زاویهای درست به آنها بتابد تا حجمها و ظرافتهای حجاری از دل سنگ بیرون بزند.
سنگنگارههای فارس؛ سینمای سنگیِ باستان
این نگارهها، بیانیههای قدرت پادشاهان ایران هستند که بر دامنه کوهها حک شدهاند تا برای ابد در برابر دیدگانِ مسافرانِ جادههای باستانی باشند.
نقش رستم (شکوهِ چهار امپراتور)
اینجا برای عکاسان بهشت است. چهار آرامگاه چلیپایی هخامنشی در بالا و چندین سنگنگاره ساسانی در پایین.
نقش رجب (ظرافت در سکوت)
در نزدیکی تختجمشید، شکافی در کوه وجود دارد که میزبان سه نگاره بسیار نفیس ساسانی است.
سنگنگارههای بیشاپور (تنگ چوگان)
در حاشیه رودخانه شاپور در کازرون، شش نقشبرجسته عظیم وجود دارد که تالار افتخارات ساسانیان است.
نقشبرجسته کورانگون (قدیمیترین نگاره)
در ممسنی، نگارهای مربوط به دوران عیلامی (۳ هزار سال پیش) وجود دارد که برخلاف نگارههای ساسانی، بسیار ظریف و مینیاتوری است.
شکوهِ باستان فارس
در این بخش مقاله راهمای سفر به فارس «زمان» متوقف می شود. استان فارس فقط یک استان نیست؛ یک «موزه-سرزمین» است که روایتگر گذار انسان از غارنشینی به امپراتوریهای جهانی است.
عکاسی از این آثار، بازی با سایهها، عظمت سنگها و هندسهی باستانی است.
از نخستین تمدنها تا امپراتوریهای پارس
شناسنامه سنگی جهان؛ از پیش از تاریخ تا سقوط ساسانیان در استان فارس قرار دارد.
فارس، قلبِ تپندهی فلات ایران است. اینجا جایی است که تاریخ نه بر روی کاغذ، بلکه بر سینهی کوههای سرسخت زاگرس حک شده است.
دوران پیش از تاریخ و عیلامیها (سرآغازِ تمدن)
پیش از آنکه پارسها به این منطقه بیایند، فارس شاهد تمدنهای پیشرفتهای بود.
تپههای باستانی (تلباکون و تلجری): آثاری که قدمت سکونت در دشت مرودشت را به بیش از ۶۰۰۰ سال پیش میرساند. سفالینههای کشف شده (عکس بالا) از این مناطق، نخستین تلاشهای هنری بشر برای ثبت فرمهای انتزاعی هستند.
برای دیدن سفالینه های کشف شده (در عکس بالا) می توانید به موزه ایران باستان در تهران مراجعه کنید یا کتاب عکس نفیس موزه ایران باستان را تهیه کنید.
تمدن عیلامی: آثاری مثل نقشبرجستهی «کورنگون» در ممسنی، قدیمیترین نقوش مذهبی استان هستند که در آنها خدایان بر تختهای مارشکل نشستهاند.
عصر هخامنشی؛ معماریِ صلح و قدرت (۵۵۰ تا ۳۳۰ پیش از میلاد)
اینجا اوجِ کار یک عکاس است. هخامنشیان سنگ را به خدمتِ ظرافت درآوردند.
تختجمشید (پارسه): پایتخت تشریفاتی که با ستونهای بلند و پلکانهای پر از نقشبرجسته و کاخ های بینظیر هخامنسی شناخته میشود.
نقش رستم: مقبره شاهان هخامنشی در کوه
سوژه عکاسی: نقشِ «هدیهآوران» بر دیوار پلکان آپادانا. دقت در ثبت جزئیاتِ لباسها و کلاههای ملل مختلف که در سنگ تراشیده شده، دروازه ملل، کاخ آپادانا و… قدرت لنز شما را به رخ میکشد.
پاسارگاد: مهمترین بنای پاسارگاد، مقبره کوروش بزرگ با آن معماری مینیمال و باوقار است در میان دشتی فراخ که کاخ ها و باغ ایرانی را در بر دارد..
قاب طلایی: عکاسی از آرامگاه کوروش در لحظهی غروب، وقتی سایهی بلندِ بنا بر دشت میافتد، حسی از تنهاییِ باشکوه یک پادشاه را منتقل میکند.
دوران اشکانیان
اگرچه آثار این دوره در فارس کمتر از سایر ادوار است، اما نقشبرجستههایی مثل «تنگِ قندیل» نشان از تداوم هنر صخرهای در دوران پارتیان دارد.
عصر ساسانی؛ حماسهی سنگ و هنر (۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی)
ساسانیان که خود را وارث هخامنشیان میدانستند، هنر صخرهای را به اوجِ واقعگرایی (Realism) رساندند.
نقش رجب و بخشی از نقش رستم: اینجا شکوهِ ساسانی در کنارِ هخامنشی ایستاده است. صحنههای تاجگذاری و پیروزی بر امپراتوران روم، با جزئیاتِ دقیقِ عضلات اسبها و چینوشکنِ لباسها تراشیده شده است.
شهر باستانی بیشاپور (کازرون): جایی که معماری ایرانی با موزاییککاریهای تحت تاثیر هنر رومی ترکیب شده است.
کاخ اردشیر بابکان (فیروزآباد): نخستین نمونههای استفاده از گنبد بر روی فضای چهارگوش که انقلابی در معماری جهان بود.
عکاسی میراث فرهنگی:
نورِ جانبی برای «بافت» (Texture): هرگز وسط روز که نور خورشید عمودی است از نقشبرجستهها عکس نگیرید، چون تخت و بیروح میشوند.
بهترین زمان، طلوع یا غروب است که نورِ مایل، عمقِ تراشها را با ایجاد سایه نشان میدهد.
مقیاسِ انسانی: در بناهایی مثل دروازه ملل (تختجمشید)، حضور یک انسان در کادر (به صورت ضد نور یا کوچک در گوشه تصویر) کمک میکند تا مخاطب عظمت و ابعادِ واقعی بنا را درک کند.
فیلتر پلاریزه (CPL): برای حذف بازتابِ نور از سطح سنگهای صیقلی (بهویژه در کاخ تچر) و تیره کردن رنگ آسمان در پسزمینه ستونها ضروری است.
پاسارگاد
پاسارگاد برای یک عکاس، تجربهای کاملاً متفاوت از تختجمشید و سایر بناهای فارس است. اگر تختجمشید نماد تجمل و جزئیاتِ خیرهکننده است، پاسارگاد نماد «سادگیِ باشکوه» و وقار در میان تنهاییِ دشت است.
اینجا جایی است که «کم، زیاد است» (Less is More).
پاسارگاد؛ تبلورِ سادگی و ابهت در دشت مرغاب
در ادامه مقاله راهنمای سفر به استان فارس به بررسی مجموعهی میراث جهانی پاسارگاد، نخستین پایتخت امپراتوری هخامنشی است می پردازیم، که به دستور کوروش بزرگ نویسنده اولین منشور حقوق بشر جهان، بنا شد.
این مجموعه در دشت وسیع «مرغاب» واقع شده و بر خلاف تختجمشید که بر روی یک سکوی متمرکز است، بناهای پاسارگاد در فواصل دور از یکدیگر در دشت پراکندهاند.
آرامگاه کوروش بزرگ (نگینِ دشت)
این بنا (عکس بالا) معروفترین بخش مجموعه است. سازهای ساده، باوقار و بدون هیچگونه تزیینِ اضافه که بر روی شش پلهی سنگی استوار شده است.
سوژه عکاسی: معماری این بنا ترکیبی از تمدنهای مختلف (ایلامی، مادی و یونانی) است. سادگیِ هندسی آن در میان دشتی که دورادورش را کوهها گرفتهاند، کادری بسیار قدرتمند میسازد.
قاب طلایی: عکاسی از آرامگاه در لحظهی غروب خورشید؛ وقتی اولین پرتوهای نور به سنگهای سفیدِ بنا میتابد و پسزمینه آسمان هنوز سرمهای است.
کاخهای اختصاصی و تالار بارعام
در فاصلهی کمی از آرامگاه، بقایای کاخهایی دیده میشود که روزگاری در میان «باغ ایرانی» (پردیس) محصور بودهاند. پاسارگاد نخستین نمونهی ثبت شده از الگوی باغسازی ایرانی (چهارباغ) در جهان است.
نکته عکاسی: عکاسی از تکستونِ باقیمانده از کاخ اختصاصی که بر روی آن کتیبهی معروف «منم کوروش، شاه هخامنشی» به سه زبان حک شده است، یکی از اسنادِ بصریِ مهمِ این سفر است.
تل تخت
این بخش، ارگ حکومتی پاسارگاد بوده که بر فراز یک تپهی بلند ساخته شده است. دیوارههای سنگی عظیم آن بدون ملات و با بستهای دمچلچلهای به هم متصل شدهاند.
نکته فنی: صعود دو دقیقه ای به تل تخت، دیدِ پانورامای فوقالعادهای از کل دشت مرغاب و موقعیت قرارگیری آرامگاه به شما میدهد.
انسان بالدار
یکی از نمادینترین نقوش برجستهی پاسارگاد، نقشِ یک مرد با چهار بال است که تاجی بر سر دارد. این نقش نشاندهنده صلحطلبی و نگاه جهانی کوروش است.
عکاسی در پاسارگاد
مدیریتِ فضای باز (Negative Space): به دلیل پراکندگی بناها، در کادر شما فضای خالی زیادی وجود دارد. سعی کنید از این فضای خالی برای القای حسِ “سکوت” و “تاریخِ کهن” استفاده کنید.
آرامگاه را در یکسوم کادر (Rule of Thirds) قرار بدهید تا وسعت دشت در عکس حس شود.
عکاسی در شب (Light Painting): پاسارگاد به دلیل دوری از آلودگی نوریِ شهر، یکی از بهترین نقاط برای عکاسی از آسمان شب است.
ثبتِ کهکشان راه شیری بر فراز آرامگاه کوروش، عکسی است که در سطح جهانی خریدار دارد و فراموش نکنید که باید قبلا از اداره میراث فرهنگی مجوز بگیرید.
لنز تله (Telephoto): برای اینکه بتوانید از فاصلهی دور، آرامگاه را با کوههای دوردست در پسزمینه «فشرده» (Compress) کنید و ابهت آن را بیشتر نشان دهید، حداقل از لنزهای با فاصلهی کانونی بالا (مثل ۷۰-۲۰۰) استفاده کنید.
تخت جمشید
تختجمشید؛ شکوهِ بیپایانِ امپراتوری پارس
تختجمشید یا «پارسه»، که در جهان با نام پرسپولیس شناخته میشود، شاهکار معماری دوران هخامنشی است که ساخت آن در سال ۵۱۸ پیش از میلاد به فرمان داریوش بزرگ آغاز شد.
این بنا بر روی سکویی عظیم در دامنهی کوه رحمت (مهر) در شمال شهر مرودشت قرار دارد. برای یک ایرانگرد و عکاس، تختجمشید یعنی بازیِ نور بر روی سنگهای تراشیده شده و ثبت عظمت در ابعادِ وسیع.
موقعیت مکانی و دسترسی
تختجمشید در حدود ۶۰ کیلومتری شمال شرقی شیراز و در مجاورت شهر مرودشت واقع شده است، در صورتی که از سمت اصفهان به شیراز می روید، می توانید بعد از پاسارگاد ابتدا این بنای بزرگ تاریخی را ببینید و سپس به شیراز بروید.
این بنا بر روی یک تختگاه (صفه) ساخته شده که حدود ۱۳ هکتار وسعت دارد و از یک سو به کوه تکیه داده و از سه سوی دیگر مشرف به دشت وسیع مرودشت است.
پلکان ورودی و دروازه ملل
سفر تصویری شما از پلکان دوگانهی ورودی آغاز میشود؛ پلههایی با ارتفاع بسیار کم که گفته میشود برای صعود باوقارِ مهمانان با لباسهای بلند تشریفاتی و حتی سوار بر اسب طراحی شده است.
دروازه ملل (دروازه خشایارشا): (عکس بالا) پس از پلهها، به تالار باشکوهی میرسی که دو “گاو بالدار” با سرِ انسان (لاماسو) نگهبان آن هستند.
نکته عکاسی: ثبتِ کتیبههای به سه زبان (پارسی باستان، عیلامی و بابلی) بر دیوارههای این دروازه، سندِ زنده تمدن در آرشیو عکس های شما است.
تالار آپادانا؛ قلب تپنده پارسه
آپادانا بزرگترین و باشکوهترین کاخ تختجمشید بوده است. اینجا جایی است که پادشاهان، نمایندگان ۲۳ ملت را به حضور میپذیرفتند.
پلکان شرقی آپادانا: این بخش بهشتِ عکاسیِ مستند است. نقشبرجستههایی که با ظرافتِ میکروسکوپی، جزئیاتِ چهره، ریش، لباس و هدایای اقوام مختلف (از مادیها و پارتیها تا اتیوپیاییها و هندیها) را نشان میدهند.
ستونها: از ۷۲ ستونِ عظیم این کاخ، امروزه تنها چند عدد باقی مانده که با سرستونهای دوگاو (گاو دوسر) ارتفاعی نزدیک به ۲۰ متر دارند.
کاخ تچر و کاخ هدیش
تچر (کاخ اختصاصی داریوش): (عکس بالا) به دلیل صیقلِ فوقالعادهی سنگهایش به «آینه خانه» معروف است. سنگها به قدری شفاف بودهاند که تصویر افراد در آن میافتاده است.
هدیش (کاخ اختصاصی خشایارشا): که در مرتفعترین بخش صفه ساخته شده و دیدِ بینظیری به کل مجموعه دارد.
کاخ صد ستون و موزه
کاخ صد ستون (تالار تخت) دومین تالار بزرگ تختجمشید است که سقف آن بر روی ۱۰۰ ستون سنگی استوار بوده است. عکاسی از پایهستونهای باقیمانده در ردیفهای منظم، یک پرسپکتیوِ تکرارنشونده (Pattern) ایجاد میکند.
آرامگاههای کوه رحمت
در بدنه کوه رحمت که مشرف به تختجمشید است، دو آرامگاه بزرگ صخرهای (متعلق به اردشیر دوم و اردشیر سوم) وجود دارد.
قاب طلایی: صعود به این آرامگاهها، بهترین زاویهی دید (High Angle) را برای عکاسی پانوراما از کلِ مجموعهی تختجمشید در زمان غروب به تو میدهد.
در این لحظه، کل صفه در سایهی کوه فرو میرود اما ستونها همچنان نورِ طلایی خورشید را در آغوش دارند.
جزئیات در سایه: در نقشبرجستههای آپادانا، به دنبال جزئیات کوچک باشید، مثل گلهای لوتوسی که سربازان در دست دارند یا ظرافتِ چرخهای ارابهها. اینها نشاندهنده هنرِ حکاکی در ۲۵۰۰ سال پیش است.
ساعتِ جادویی: تختجمشید در ظهر بسیار داغ و تخت است. بهترین زمان عکاسی، یک ساعت قبل از غروب آفتاب است.
لنز Wide: برای جا دادنِ دروازه ملل و ستونهای آپادانا در یک قاب، لنزی با فاصله کانونی ۱۶ میلیمتر یا کمتر به شما کمک میکند تا حسِ حقارتِ انسان در برابر این سازه را به خوبی نشان دهید.
نقش رستم و نقش رجب
در ادامه مقاله راهنمای سفر به فارس، به بررسی نقش رستم و نقش رجب می پردازیم. این سنگ نگاره ها در واقع یک «گالری صخرهای» متصل بههم هستند.
اگر تختجمشید نمادِ معماری روی زمین است، این دو مکان نمادِ هنر تراش سنگ در دلِ کوهستان زاگرس هستند.
نقش رستم و نقش رجب، حماسه در دلِ صخره و جایی که تاریخ نفس میکشد
در فاصلهی کوتاهی از تختجمشید، صخرههای کوه «حسینکوه» میزبان یکی از خیرهکنندهترین مجموعههای باستانی جهان هستند.
اینجا جایی است که تاریخِ هخامنشی و ساسانی در کنار هم، داستانی از قدرت، مذهب و ابدیت را روایت میکنند.
نقش رستم: صخرهی پادشاهان
نقش رستم برای یک عکاس، یک لوکیشنِ حماسی و «واید» (Wide) است. اینجا سه بخشِ فوقالعاده برای دوربین شما دارد:
آرامگاههای شاهان هخامنشی: چهار آرامگاه بزرگ در دل صخره تراشیده شدهاند (متعلق به داریوش بزرگ، خشایارشا، اردشیر اول و داریوش دوم).
نکته عکاسی: عظمت این آرامگاهها در ارتفاع بالا، نمادی از دستیابی انسان به آسمان است. عکاسی از آنها در لحظهی غروب، وقتی سایه سنگ نگاره ها بر دشت میافتد، بسیار دراماتیک است.
کعبه زرتشت: بنای مکعبشکل و اسرارآمیزی که درست روبروی آرامگاهها قرار دارد. این بنا با آن سنگهای سیاه و سفیدِ صیقلی، یکی از دقیقترین سازههای مهندسی باستان است.
نقشبرجستههای ساسانی: در پایین آرامگاههای هخامنشی، پادشاهان ساسانی پیروزیهای خود را حک کردهاند. معروفترین آنها، صحنهی پیروزی شاپور اول بر امپراتور روم (والرین) است.
سوژه عکاسی: ثبتِ جزئیاتِ زانو زدن امپراتور روم در برابر پادشاه ایران؛ کادری که قدرتِ دیپلماسی و نظامی ایران باستان را در یک فریم نشان میدهد.
نقش رجب: خلوتِ هنرمندانهی ساسانی
نقش رجب در فواصل کوتاهی بین تختجمشید و نقش رستم، در یک بریدگی صخرهای قرار دارد. برخلاف نقش رستم که بسیار وسیع است، نقش رجب فضایی دنج و متمرکز دارد.
تاجگذاری اردشیر بابکان: یکی از ظریفترین نقوش برجستهی ساسانی است. در اینجا میتوانید فیگورهای انسانی را با جزئیاتِ لباس و مو ببینتی که به سبکِ واقعگرایانه (Realistic) تراشیده شدهاند.
نقش کرتیر: کتیبه و نقش «کرتیر» (موبد قدرتمند ساسانی) که نشاندهنده اهمیت مذهب در آن دوران است.
یادداشت فنی عکاسی:
مدیریتِ کنتراست (نقش رستم): دیواره نقش رستم رو به جنوب شرقی است. بهترین زمان برای عکاسی از آرامگاهها، صبح یا بعد از ظهر است.
در عصر، آرامگاهها در سایهی خودشان فرو میروند. اما کعبه زرتشت در نورِ مایل عصر، بافتِ سنگیِ فوقالعادهای پیدا میکند.
عکاسی پانوراما: برای اینکه بتوانید هر چهار آرامگاه نقش رستم را در یک کادر داشته باشید، باید از لنز بسیار واید استفاده کنید یا چند فریم را به صورت پانوراما به هم بچسبانید تا «خطِ تاریخ» را به درستی نشان دهید.
بافت در نقش رجب: چون نقش رجب در یک فرورفتگی است، نور مستقیم خورشید به ندرت به آن میتابد. این «نورِ نرمِ غیرمستقیم» ظهر و بعد از ظهر بهترین فرصت برای عکاسی از جزئیاتِ ظریفِ صورتها و کتیبههاست (Soft Light Photography).
ایزدخواست
ایزدخواست دژِ معلقِ تاریخ است و برای یک گردشگر و عکاس، یک «لوکیشنِ سینمایی» تمامعیار است؛ جایی که در آن واحد میتوانید تاریخ ساسانی، صفوی و قاجار را در یک کادر ببیند.
اینجا در واقع نخستین بنای طبقاتی یا آپارتمان جهان است که مانند یک کشتی سنگی بزرگ در میان دره جا خوش کرده است.
کشتیِ سنگی در قلبِ دره
ایزدخواست نخستین نقطه در شمال استان فارس (شهرستان آباده) است که به استقبال مسافرانی که از شما استان و جاده اصفهان میآیند است.
این مجموعه شامل یک قلعهی باستانی، یک کاروانسرا و یک پل تاریخی است که همگی بر روی یک صخره رسوبی عظیم و دره کنار آن بنا شدهاند.
قلعه ایزدخواست (دژِ نفوذناپذیر)
این قلعه که قدمت آن به دوران ساسانی بازمیگردد، شباهت عجیبی به ارگ بم دارد، با این تفاوت که بر فراز یک صخرهی مرتفع ساخته شده و از سه طرف به درهای عمیق منتهی میشود.
سوژه عکاسی: خانههای خشتی چندطبقه و کوچههای بسیار باریک و مسقف (ساباط). معماری این قلعه به گونهای است که از پایین، گویی خانهها در آسمان معلق هستند.
نکته هنری: عکاسی از تضاد بین دیوارههای صاف و عمودی صخره با بافتِ شکسته و متخلخلِ دیوارهای خشتی قلعه، یک کادر «بافتمحور» (Textural) فوقالعاده میسازد.
از بالای صخره و روبروی درب قلعه ایزدخواست می توانید از کاروانسرا و پل ایزدخواست نیز عکاسی کنید.
کاروانسرای صفوی
در پایین قلعه، یکی از زیباترین کاروانسراهای ایران قرار دارد. حیاط مربعی، ایوانهای متقارن و حجرههایی که دور تا دور آن قرار گرفتهاند، هندسهای بینظیر برای عکاسی معماری فراهم کردهاند.
قاب طلایی: عکاسی از داخل یکی از حجرهها به سمت حیاط، در حالی که طاقِ آجری حجره قاب عکس شما را میسازد.
پل ایزدخواست
پلی متعلق به دوران صفوی که بر روی رودخانه خشک شده دره ساخته شده است. این پل با طاقهای جناغیاش، پیونددهنده کاروانسرا به دنیای بیرون بوده است.
این پل دقیقا روبروی درب کاروانسرا قرار دارد.
یادداشت فنی برای عکاسی:
عکاسی در زمانِ “آبی” (Twilight): وقتی هوا در صبح روشن می شود یا رو به تاریکی میرود قلعهی باستانی را در سکوت و تاریکی فرو میرود.
این تقابلِ «نور و تاریکی» و «نو و کهنه»، داستانِ گذرِ زمان را در عکس شما را روایت میکند.
استفاده از پهپاد (هلیشات): اگر امکانش را دارید (بعد از دریافت مجوز پرواز)، ایزدخواست از بالا شبیه به یک کشتی است که در دره لنگر انداخته است.
زاویه “Top-Down” از قلعه و دره اطرافش، تنها راهی است که عظمت و استراتژیک بودنِ این بنا را به تصویر میکشد.
عکاسی سیاه و سفید: به دلیل فرسایش خشتها و بافتِ خشن صخره، این مکان پتانسیل بالایی برای عکاسی سیاه و سفید دارد. با حذف رنگ، تمرکز مخاطب را بر روی فرمها، سایهها و ابهتِ بنا جلب می کند.
بیشابور
در ادامه مقاله راهنمای سفر به فارس، به یکی از تکنیکیترین و در عین حال دراماتیکترین نقاط فارس برای عکاسی یعنی شهر ساسانی بیشابور رسیدیم که در لیست میراث جهانی ایران با نام منظر باستان شناسی ساسانی فارس در یونسکو نیز قرار دارد.
بیشاپور (در شهرستان کازرون) فقط یک شهر باستانی نیست؛ اینجا بیانیه قدرتِ امپراتوری ساسانی در برابر دنیایِ غرب (روم) است.
بیشاپور اولین شهر ایران است که دارای «طرح جامع شهری» (Grid Plan) به سبک شهرهای یونانی و رومی بود، اما با روح و معماری کاملاً ایرانی.
شهر باستانی بیشاپور، شکوهِ ساسانی و تقابلِ هنر ایران و روم
بیشاپور به دستور شاپور اول، دومین پادشاه ساسانی، پس از پیروزی بر امپراتور والرین رومی ساخته شد. این شهر در کنار رودخانه «شاپور» و در دهانهی درهی تاریخی «تنگ چوگان» قرار گرفته است.
معبد آناهیتا (نیایشگاه آب)
این بنا شاهکار مهندسی ساسانی است. معبدی مکعبشکل که حدود ۶ متر پایینتر از سطح زمین ساخته شده تا آب رودخانه به درون آن هدایت شود.
سوژه عکاسی: دیوارهایی که با سنگهای عظیم و بدون ملات (بستهای آهنی) ساخته شدهاند.
نکته هنری: عکاسی از انعکاس نور در فضای داخلی معبد (اگر آبی در آن باشد) یا ثبتِ سایههای تندِ هندسی در این فضای گودالمانند، حسی از قداست و رمزآلود بودن را منتقل میکند.
تالار تشریفات و موزاییکها
بیشاپور به دلیل موزاییکهای رنگیاش شهرت جهانی دارد. اگرچه بسیاری از آنها در موزههای بزرگ جهان (مثل لوور) هستند، اما هنوز بقایای طرحها و رنگها در سایت باستانشناسی دیده میشود.
غار شاپور (نگهبانِ دره)
در ارتفاع های بالای تنگ چوگان، غاری وجود دارد که مجسمهی عظیم و ۷ متری شاپور اول در دهانهی آن ایستاده است.
چالش عکاسی: صعود به غار حدود ۱ ساعت پیادهرویِ تند دارد. اما ثبتِ عظمتِ این تندیس در برابرِ دهانهی غار، یکی از باارزشترین فریمهای مجموعهی تو خواهد بود.
یادداشت عکاسی:
مدیریتِ نور در تنگ چوگان: چون دیوارههای کوه بسیار نزدیک به هم هستند، در بیشتر ساعت های روز یکی از دیوارهها در سایهی کامل است.
بهترین زمان برای عکاسی از نقشبرجستهها، ساعتِ ۱۱ صبح تا ۱ ظهر است که خورشید مستقیماً به عمقِ تنگه میتابد.
عکاسی در معبد آناهیتا: به دلیل عمقِ بنا، تضاد نور (Contrast) بین دهانهی ورودی و کف معبد زیاد است. حتماً از تکنیک HDR (عکاسی با چند براکت نوری) استفاده کنید تا هم جزئیات سنگهای پایین و هم آسمانِ بالای معبد را داشته باشید.
لنز واید برای غار شاپور: فضای داخل غار بسیار بزرگ است. برای اینکه بتوانی مجسمه را در کنار دهانه غار و منظرهی دره پایین جا بدهید، به لنز ۱۴ یا ۱۶ میلیمتر نیاز دارید.
تنگ چوگان
تنگ چوگان (گالریِ سنگیِ رودخانه)
در مجاورت شهر بیشابور، رودخانهای از میان دو کوه میگذرد که به آن تنگ چوگان میگویند. شش نقشبرجستهی عظیم ساسانی در دو طرف این تنگه حک شده است.
قاب طلایی: نقشِ پیروزی شاپور بر رومیان. اسبهایی که با جثهای تنومند تراشیده شدهاند و جزئیاتِ افسار و یراقآلات آنها به قدری دقیق است که گویی همین حالا از دلِ سنگ بیرون میآیند.
تنگ چوگان برای یک ایرانگرد و عکاس، حکم یک «پرده سینمای سنگی» را دارد. اینجا دقیقاً در مجاورت شهر بیشاپور قرار گرفته و رودخانه شاپور از کتار آن میگذرد.
شکوه این تنگه به حدی است که پادشاهان ساسانی آن را به عنوان مکانی برای ثبت پیروزیهای بزرگ خود بر امپراتوری روم انتخاب کردند.
تنگ چوگان؛ گالریِ سنگیِ ساسانیان
اهمیت اصلی این مکان در ۶ سنگنگارهی عظیم است که در دو طرف تنگه بر سینه کوه تراشیده شدهاند.
سنگنگارههای پیروزی (روایت قدرت)
این نقوش، مستنداتِ تصویریِ فتح های شاپور اول ساسانی هستند.
پیروزی بر رومیان: مهمترین نقش، صحنهی پیروزی بر سه امپراتور روم (والرین، فیلیپ عرب و گوردین سوم) است. دقت در تراشِ چهرهها، ریشها و جزئیاتِ لباسها به قدری بالاست که میتوان تفاوتِ بافت پارچههای ایرانی و رومی را در سنگ دید.
تاجگذاری بهرام اول: نقشی که در آن پادشاه سوار بر اسب، حلقهی قدرت را از اهورامزدا دریافت میکند. تقارن در این کادر، خیرهکننده است.
جزئیات حماسی (آناتومی و حرکت)
چیزی که تنگ چوگان را از نظر عکاسی متمایز میکند، «رئالیسم» یا واقعگرایی آن است.
عضلات برجستهی اسبها، حرکتِ باد در شنلِ پادشاه و فیگورهایِ دستگیرشدگان، حسی از حرکت (Dynamic) را به بیننده منتقل میکند که گویی صحنه همین لحظه در حال وقوع است.
عکاسی از تنگ چوگان به دلیل صخرههای بلند و عمق دره، قلقهای خاصی دارد:
ساعتِ طلایی (نبرد با سایهها): چون دره باریک است، در اکثر ساعات روز نیمی از نقشبرجستهها در سایهی سنگین کوه مقابل هستند.
بهترین زمان عکاسی، حوالی ظهر (ساعت ۱۱ تا ۱۳) است؛ زمانی که خورشید دقیقاً بالای دره قرار میگیرد و نور به طور یکنواخت به نقوش میتابد.
استفاده از لنز تله (Telephoto): برخی از نقوش در ارتفاع بالاتری از سطح زمین قرار دارند یا به دلیل جریان رودخانه، دسترسی نزدیک به آنها سخت است. لنز ۷۰-۲۰۰ میلیمتر به شما اجازه میدهد جزئیاتِ خیرهکننده کتیبهها و چهرهها را بدون اعوجاج ثبت کنید.
فیلتر پلاریزه و کنتراست: برای اینکه بافت سنگ از پسزمینهی آسمان جدا شود و رنگِ صخرهها درخشش بهتری داشته باشد، حتماً از فیلتر CPL استفاده کنید تا بازتابِ شدید نور از سطح صیقلی سنگها حذف شود.
غار شاپور
این بخش مقاله راهنمای سفر به فارس، احتمالاً «حماسیترین» فریم یک ایرانگرد به عنوان یک عکاس خواهد بود. صعود به غار شاپور فقط یک بازدید تاریخی نیست، بلکه یک «ریاضتِ هنری» است.
تصور کنید بعد از یک ساعت کوهنوردی، ناگهان در دهانه غار با تندیسی روبرو میشوی که ۷ متر ارتفاع دارد و حدود ۱۷۰۰ سال است که به دره بیشابور خیره شده است.
غار شاپور؛ نگهبانِ سنگیِ زاگرس
در انتهای دره تنگ چوگان و در ارتفاعی حدود ۸۰۰ متری از سطح زمین، یکی از شگفتانگیزترین آثار باستانی جهان قرار دارد.
غار شاپور نه به دلیل استالاگتیتهایش، بلکه به خاطر میزبانی از تنها مجسمهی باقیمانده از دوران باستان با این ابعاد شهرت دارد.
تندیس شاپور اول (شاهکارِ پیکرهتراشی)
این مجسمه غولپیکر که از تراشیدن یک ستون چکنده (استالاگمیت) در جای خودِ غار پدید آمده، حدود ۷ متر ارتفاع و بیش از ۳۰ تن وزن دارد.
جزئیات خیرهکننده: دقت در تراشِ تاجِ کنگرهدار، موهای مجعد که از زیر تاج بیرون آمده، عضلاتِ پیچیده پا و چینوشکنهای ظریفِ لباس، نشاندهندهی اوج هنر آناتومی در عصر ساسانی است.
داستانِ استواری: مجسمه یک بار بر اثر زلزله سقوط کرده بود که در سال ۱۳۳۶ توسط ارتش ایران دوباره برپا شد. جای خالیِ دستهای مجسمه، حسی از گذرِ زمان و زخمهای تاریخ را به عکس شما اضافه میکند.
اتمسفر غار (بازی نور و ابهت)
دهانهی غار حدود ۳۰ متر عرض دارد و همین باعث میشود نورِ بیرون به شکلی دراماتیک وارد فضای غار شود.
سوژه عکاسی: تضادِ بین عظمتِ تندیس و تاریکیِ عمیقِ غار در پسزمینه، کادری میسازد که هر بینندهای را میخکوب میکند.
سبکبار بروید: پیادهروی تا غار حدود ۱ ساعت سربالایی تند است. فقط یک بدنه دوربین و حداکثر دو لنز (یک واید و یک نرمال) همراه داشته باشید.
استفاده از لنز Ultra-Wide: فضای غار وسیع است و برای اینکه بتوانید کلِ قدِ ۷ متری شاپور را در کنار سقف و کفِ غار داشته باشید، به لنزی مثل ۱۴ یا ۱۶ میلیمتر نیاز دارید.
لنزهای واید باعث میشوند مجسمه حتی باابهتتر و بلندتر به نظر برسد.
نوردهی طولانی (Long Exposure): به دلیل تاریک بودن انتهای غار و نورِ شدیدِ دهانه، دوربینت با چالش Dynamic Range روبرو میشود.
حتماً از سه پایه (حتی یک مدل سبک و مسافرتی) استفاده کنید تا بتوانید با سرعت شاتر پایین، جزئیاتِ بافتِ سنگهای تیره را هم ثبت کنید.
ساعتِ طلایی: بهترین زمان برای عکاسی، صبح زود است؛ زمانی که خورشید هنوز مستقیماً به داخل غار نمیتابد و نور نرمِ محیطی (Ambient Light) باعث میشود سایههای روی صورت مجسمه خیلی تند و سیاه نشوند.
کاخ اردشیر بابکان
کاخ اردشیر بابکان (آتشکده فیروزآباد): شاهکار معماری و طاقپوشی ساسانی
کاخ اردشیر بابکان که در متون تاریخی به نام «آتشکده فیروزآباد» یا «آتشکده اردشیر بابکان» نیز شناخته میشود، یکی از باشکوهترین و مهمترین یادگارهای برجامانده از دوران امپراتوری ساسانی است.
این بنای تاریخی در فاصله چند کیلومتری شهر گور (فیروزآباد امروزی) در استان فارس و در مجاورت چشمهای خروشان به نام «برنگ» ساخته شده است.
احداث این مجموعه عظیم در سال ۲۲۴ میلادی و همزمان با ظهور سلسله ساسانی به فرمان اردشیر اول آغاز شد. هدف از ساخت این کاخ، نه تنها ایجاد یک محل اقامت سلطنتی باشکوه، بلکه بنیانگذاری یک مرکز حکومتی و مذهبی مهم بود که اقتدار پادشاه جدید را به نمایش بگذارد.
ویژگیهای معماری و مهندسی منحصربهفرد
معماری کاخ اردشیر بابکان نقطه عطف و تحولی بزرگ در تاریخ هنر و معماری ایران باستان به شمار میرود. این بنا بر خلاف سازههای تخت جمشید، از سنگ و ملات گچ ساخته شده و برای نخستین بار در حجم وسیعی از گنبدها و طاقهای هلالی بر روی سازههای مربعشکل استفاده کرده است.
طاق ضربی بزرگ و گنبد مرکزی این کاخ که با مهندسی بسیار پیشرفتهای بر فراز تالار اصلی قرار گرفتهاند، الگویی برای بسیاری از بناهای مذهبی و کاخهای بعدی در دوران اسلامی شدند.
تالار اصلی یا همان اتاق شاهنشاه، با گنبدی به قطر نزدیک به ۱۴ متر پوشانده شده که در میان معماری آن دوران یک شاهکار مهندسی محسوب میشد.
بخشهای داخلی کاخ شامل تالارهای تو در تو، ایوان بلند ورودی با ستونبندی و گچبریهای ظریف، و سه اتاق گنبددار بزرگ در بخش انتهایی است که حیاط مرکزی و حوضخانه زیبا را احاطه کردهاند.
در بخش پشتی کاخ نیز فضایی وجود دارد که باستانشناسان آن را به عنوان آتشکده اختصاصی شاه یا مکان برگزاری آیینهای مذهبی و نیاش آتش میدانند؛ وجود دودکشها و کانالهای تهویه هوا در این بخش، کاربری آتشکده را تایید میکند.
وضعیت کنونی و اهمیت جهانی
این مجموعه باشکوه با وجود گذشت نزدیک به هجده قرن و تحمل آسیبهای طبیعی ناشی از زلزله و فرسایش، همچنان استوار پابرجاست و بخش عمدهای از دیوارهای قطور، طاقها و راهروهای آن سالم باقی ماندهاند.
بررسی این بنای تاریخی اطلاعات ارزشمندی درباره سبک زندگی، نظام اداری، معماری مذهبی و هنر تزئینی دوره ساسانی در اختیار محققان قرار میدهد.
کاخ اردشیر بابکان به دلیل ارزشهای بینظیر معماری و تاریخی، در فهرست میراث جهانی یونسکو به عنوان بخشی از «مجموعههای باستانشناسی دوره ساسانی فارس» به ثبت رسیده است و سالانه هزاران گردشگر داخلی و خارجی را به سوی خود جذب میکند.
کاخ سروستان
کاخ سروستان (کاخ ساسانی سروستان): شاهکار آجر و گچ در قلب کویر
کاخ سروستان یکی از برجستهترین و پیشرفتهترین آثار معماری بهجامانده از دوران امپراتوری ساسانی است که در ۹ کیلومتری جنوب شرقی شهر سروستان در استان فارس و در میان دشت و تپههای خشک قرار دارد.
این بنای تاریخی به دستور بهرام پنجم (بهرام گور)، پادشاه مقتدر ساسانی، در قرن پنجم میلادی (حدود سال ۴۲۰ میلادی) احداث شد.
برخلاف تصور عمومی که این مکان را تنها به عنوان یک کاخ سلطنتی مسکونی میشناسند، بسیاری از باستانشناسان و پژوهشگران معتقدند این مجموعه به دلیل ساختار مذهبی و وجود عناصر خاص معماری، کاربری ترکیبی شامل کاخ حکومتی، آتشکده یا اقامتگاهی ییلاقی داشته است که به عنوان استراحتگاهی در مسیرهای ارتباطی مهم آن دوران نیز استفاده میشده است.
ویژگیهای مهندسی و معماری بینظیر
معماری کاخ سروستان تفاوتهای چشمگیری با کاخهای پیشین ساسانی مانند کاخ اردشیر فیروزآباد دارد و نشاندهنده تکامل چشمگیر مهندسی ساختمان در آن دوران است.
این بنا بر خلاف آثار سنگی تخت جمشید، بهطور عمده از سنگ لاشه، آجر و ملات گچ ساخته شده و برای نخستین بار در تاریخ معماری ایران، استفاده گسترده و مسلط از گنبدها، طاقهای گهوارهای و ایوانهای بلند در آن به اوج رسیده است.
در ساخت این کاخ، معماران توانستهاند گنبدی بزرگ و آجری را بر روی فضایی چهارگوش (چهارطاقی) با کمک فیلپوشها یا گوشوارهها سوار کنند که این تکنیک بعدها به الگوی اصلی ساخت مساجد و بناهای مذهبی در دوره اسلامی تبدیل شد.
مجموعهی فضاهای داخلی شامل یک تالار مرکزی بزرگ با گنبد مرتفع، دو تالار گنبددار جانبی، ایوانهای بلند ورودی با قوسهای هلالی و راهروهای ارتباطی متعددی است که حیاط مرکزی و بخشهای گوناگون را به هم پیوند میدهند. استفاده از نورگیرها و پنجرههای متعدد در مقایسه با کاخهای تاریکتر پیشین، فضای داخلی این کاخ را بسیار روشنتر و دلپذیرتر ساخته است.
وضعیت حفاظتی و اهمیت جهانی
کاخ سروستان به رغم آسیبهای ناشی از فرسایش طبیعی، گذشت قرنها و زلزلههای مختلف، همچنان پابرجا است و به عنوان یکی از شاهکارهای مهندسی سازه در جهان باستان شناخته میشود.
این اثر ارزشمند تاریخی به دلیل ویژگیهای منحصربهفرد معماری و نقش کلیدیاش در انتقال دانش معماری ساسانی به دورههای اسلامی، به عنوان بخشی از «مجموعههای باستانشناسی دوره ساسانی فارس» در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است و همواره توجه پژوهشگران، معماران و گردشگران زیادی را به خود جلب میکند.
شهر گور
شهر گور (فیروزآباد): شاهکار معماری و شهرسازی ساسانی
شهر گور (یا شهر پهره)، نخستین شهر دایرهای شکل ایران و یکی از شگفتیهای مهندسی و شهرسازی در دوران باستان است که در شهرستان فیروزآباد استان فارس واقع شده است.
این شهر تاریخی در سال ۲۲۴ میلادی به دستور اردشیر بابکان، بنیانگذار سلسله ساسانی، پس از پیروزی بر اردوان پنجم (آخرین پادشاه اشکانی) احداث شد.
اردشیر پیش از دستیابی به تاجوتخت، در همین منطقه (پارس) قدرت گرفته بود و به همین دلیل، پایتخت اولیه خود را در این دشت بنا نهاد و نام آن را «گور» گذاشت که در دوره اسلامی و به دلیل نحوهی تلفظ و کراهت نام، بعدها در دوران قاجار به «فیروزآباد» تغییر یافت.
ویژگیهای معماری و مهندسی شهر گور
طراحی این شهر بر اساس الگوهای کیهانشناسی و معماری متمرکز ساسانی صورت گرفته است. شهر گور به شکل یک دایره کامل با قطر بیش از دو کیلومتر ساخته شده و حصاری دفاعی، خندقی عظیم و دیوارهایی گلی پیرامون آن را احاطه کرده بودند.
در مرکز این دایرهی منظم، بنایی بلند و استوانهایشکل به نام «منار» یا «تیربرپ» قرار داشت که ارتفاع آن به ۳۰ متر میرسید.
فلسفه ساخت این منار مرکزی و چهار دروازه اصلی شهر (دروازههای هرمز، اردشیر، مهر و شاپور) که با نظمی دقیق به سمت نقاط اصلی جغرافیایی کشیده شده بودند، تسلط کامل حکومت مرکزی بر تمامی شئون اداری، مذهبی و نظامی شهر بوده است.
خیابانهای شهر نیز از مرکز (منار) به صورت شعاعی به سمت حصار بیرونی و دروازهها امتداد داشتند.
آثار بهجامانده و وضعیت کنونی
اگرچه گذر زمان، عوامل طبیعی و هجومهای تاریخی آسیبهای زیادی به این محوطه وارد کردهاند، اما آثار باستانی ارزشمندی همچون بقایای ارگ سلطنتی (تخت نشین)، کاخ اردشیر بابکان در مجاورت آن، ساختار حلقوی خندقها و پستیبلندیهای دیوارهای دفاعی همچنان پابرجا هستند.
پایههای کاخها و سازههای اداری به همراه سیستم پیشرفته آبرسانی و کانالکشیهای دوران ساسانی، گویای دانش بالای مهندسان آن عصر است.
شهر گور به دلیل ارزش فوقالعاده تاریخی و مهندسی منحصربهفرد خود، به همراه چند اثر دیگر از استان فارس تحت عنوان «مجموعههای باستانشناسی دوره ساسانی فارس» در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است و امروزه یکی از مقاصد مهم گردشگری تاریخی و باستانشناسی در جنوب ایران به شمار میرود.
شهر استخر
انتخاب شهر استخر این میراثدارِ شکوه پارسه، برای عکاسی یک گردشگر، نشاندهنده نگاه عمیق به لایههای پنهان تاریخ است.
بسیاری از توریستها از کنار دیوارههای سنگی و ستونِ تکافتاده این شهر در نزدیکی تختجمشید رد میشوند، اما عکاسانی حرفه ای میدانند که اینجا «حلقه وصل» هخامنشیان به ساسانیان است.
استخر پس از ویرانی تختجمشید، قرنها پایتخت مذهبی و سیاسی ایران بود.
شهر باستانی استخر؛ شکوهی در سایه
در فاصلهی ۷ کیلومتری شمال تختجمشید، ویرانههای شهری قرار دارد که روزگاری بزرگترین مرکز مذهبی و سیاسی جنوب ایران بود.
شهر استخر (اصطخر) که قدمتش به اواخر دوران هخامنشی بازمیگردد، جایی است که موبدان زرتشتی آتش مقدس را در آن حفظ میکردند و بعدها ساسانیان از همین خاک برخواستند تا دوباره امپراتوری ایران را احیا کنند.
ستونِ تکافتاده (نمادِ تنهاییِ استخر)
امروزه از آن همه ابهت، تنها چند جرز سنگی و یک ستون بلند با سرستونی به شکل گاو (شبیه به ستونهای تختجمشید) باقی مانده است.
سوژه عکاسی: این تکستون در میان دشت، سوژهای عالی برای عکاسی مینیمال است. تضادِ عمودیِ ستون با خطِ افقِ هموارِ دشت، حسی از ایستادگی در برابر زمان را القا میکند.
دروازه و دیوارههای عظیم
بقایای دروازههای سنگی و دیوارهایی که با بلوکهای بزرگ ساخته شدهاند، نشاندهنده وسعتِ شهری است که زمانی دورادورش را حصارهای مستحکم گرفته بود.
نکته تاریخی: استخر جایی بود که کعبه زرتشت و نقش رستم عملاً بخشی از حومهی معنوی آن محسوب میشدند.
دروازه قرآن شیراز
دروازه قرآن نهتنها نمادِ ورود به شهر شیراز، بلکه نقطهٔ پیوندِ تاریخ، معنویت و طبیعت است. این بنا که در تنگهٔ «اللهاکبر» واقع شده و نگهبانِ متبرکِ شهر شراز است، برای یک عکاس حکم یک «خوشآمدگویی باشکوه» را دارد.
جایی که نورپردازیهای شبانه و موقعیت کوهستانیاش، کادرهایی بسیار متفاوت از فضای سنتی داخل شهر به شما میدهد.
دروازه قرآن؛ پیشانیِ بلندِ شیراز
دروازه قرآن، قدیمیترین دروازهٔ باقیمانده از شیراز است که در شمال شهر و در میان دو کوه «چهلمقام» و «باباکوهی» قرار گرفته است.
این بنا که ابتدا در زمان عضدالدوله دیلمی ساخته و در دوران زندیه توسط کریمخانزند بازسازی شد، نام خود را از قرآنی معروف به «هفدهمن» میگیرد که روزگاری بر فراز آن جای داشت تا مسافران با گذشتن از زیر آن، بیمه و سلامت راهی سفر شوند.
معماری و شکوهِ بصری
بنای فعلی، طاقی بلند با کاشیکاریهای ظریف و آیات قرآن است که در میان جادهای که به سمت اصفهان و تهران میرود، خودنمایی میکند.
تضاد با صخرهها: قرارگیری این بنای آجری و کاشیکاری شده در دلِ صخرههای تند و سختِ کوه پایه، تضادی جذاب میان «ظرافتِ دستساز بشر» و «صلابتِ طبیعت» ایجاد کرده است.
مقبره خواجوی کرمانی و پارک کوهپایه
در جوار دروازه قرآن، آرامگاه خواجوی کرمانی (شاعر بزرگ قرن هشتم) قرار دارد که در دلِ صخرهها تراشیده شده است.
سوژه عکاسی: پلههای مارپیچی که به سمت ارتفاع های کوه میروند، دیدِ بسیار وسیعی (View Point) از کل شهر شیراز به شما میدهند. از اینجا میتوانی چراغهای بیپایان شهر را در شب به تصویر بکشید.
بارگاه شاه چراغ
بارگاه شاهچراغ؛ سمفونیِ آینه و نیایش
وارد یکی از معنویترین و در عین حال «درخشانترین» لوکیشنهای شیراز شدیم. آستان مقدس شاهچراغ (آرامگاه احمد بن موسی، برادر امام رضا) برای یک عکاس، یعنی مواجهه با انفجار نور و آینه.
اینجا جایی است که معماری اسلامی با هنر ظریفِ آینهکاریِ شیرازی گره خورده تا فضایی لایتناهی بسازد. فراموش نکنید برای عکاسی در داخل شاه چراغ باید مجوز داشته باشید.
آستان مقدس شاهچراغ؛ تبلور نور در کالبد معماری
شاهچراغ نه تنها قلب مذهبی شیراز، بلکه یکی از شاهکارهای هنری دوران قاجار و پهلوی است. نام این بارگاه (شاهِ چراغ) گویی پیشگوییِ آن چیزی است که در فضای داخلیاش انتظار تو را میکشد: فضایی که در آن نور هرگز نمیمیرد.
صحن و ایوان (شکوهِ تقارن)
صحن وسیع شاهچراغ با حوض بزرگی در میانش، بهترین مکان برای ثبت بازتاب (Reflection) بنا در آب است. ایوان بلند با ده ستون چوبی و سقف منبتکاری شده، ابهت خاصی به ورودی میدهد.
کاشیکاری: کاشیهای هفترنگ شیرازی با نقوش گل و مرغ، امضای هنری این بناست که در نور روز، رنگهای زندهای به کادر تو میبخشند.
گنبد نیلوفری (نشانی در آسمان)
گنبد شاهچراغ یکی از زیباترین گنبدهای ایران است که با کاشیهای معرق فیروزهای و لاجوردی پوشیده شده. فرم این گنبد که به “پیازی” یا “نیلوفری” معروف است، در غروب شیراز با نورپردازیهای حرفهای، سوژهای عالی برای عکاسی در ساعت آبی است.
دنیای درون؛ اقیانوس آینهها
بزرگترین چالش و جذابیت تو در فضای داخلی است. تمام دیوارها و سقفها با قطعات میلیمتری آینه پوشیده شدهاند.
وقتی نورِ لوسترهای بزرگ به این آینهها میتابد، فضا به هزاران تکه تقسیم میشود و حسی از بیوزنی و بیکرانگی را به بیننده منتقل میکند.
یادداشت فنی برای عکاسی:
در شاهچراغ به دلیل ماهیتِ براقِ آینهها، یک آزمونِ فنی بزرگ است:
نبرد با بازتاب (Glare): آینهها نور را از هر جهتی منعکس میکنند. برای جلوگیری از «سوختن» بخشهایی از عکس (Overexposure)، حتماً از تکنیک HDR یا نورسنجی از روشنترین بخش (Highlight) استفاده کنید.
لنز واید و پرسپکتیو: برای ثبت سقفهای بلند و تالارهای آینهکاری شده، لنز ۱۴ یا ۱۶ میلیمتر ضروری است. سعی کنید دوربین را کاملاً تراز (Level) نگه دارید تا خطوط عمودیِ ستونها و گوشههای دیوار دفرمه نشوند.
عکاسی مستند (مردم): لحظه های نجوای زائران، گریههای بیصدا و لمس ضریح، سوژههای نابی برای عکاسی مستند اجتماعی هستند.
سعی کنید با استفاده از لنزهای سریع (مثل ۳۵mm f/1.4) و بدون جلب توجه، احساس های انسانی را در دلِ این شکوهِ معماری شکار کنید.
نکته قانونی: مجدد یاداور می شوم به یاد داشته باش که برای عکاسی با دوربین حرفهای در داخل حرم، معمولاً نیاز به هماهنگی و مجوز دارید؛ اما با گوشیهای باکیفیت امروزی، هم ممکن است ثبتهای فوقالعادهای داشته باشید.
مسجدهای شیراز
مسجدهای شیراز؛ رقصِ نور بر فرشهای فیروزهای
مقاله ما به «فتوژنیکترین» بخش سفر رسید. مسجدهای شیراز با بقیه مسجدهای ایران یک تفاوت اساسی دارند: اینجا به جای رنگ فیروزهای و لاجوردیِ اصفهان، رنگ صورتی و گلومرغ پادشاهی میکند.
برای شما که عکاس هستید، این بخش یعنی بازی با «کالیدوسکوپ» نور و رنگ.
مسجد نصیرالملک؛ شکوهِ نور در مسجد صورتی
مسجد نصیرالملک که به «مسجد صورتی» شهرت جهانی دارد، شاهکار دوران قاجار است. این بنا از نظر معماری، جادوییترین فضای داخلی را در میان تمام مساجد ایران دارد.
شبستان غربی (میعادگاهِ عکاسان)
اینجا همان جایی است که هر عکاسی باید قبل از ساعت ۱۰ صبح در آنجا باشد. ۷ درِ چوبی با شیشههای رنگی در سمت چپ قرار دارند که با تابش نور خورشید، طرحهای اسلیمی و رنگهای تند (قرمز، آبی، زرد و سبز) را روی ستونهای مارپیچ و فرشهای دستباف کف مسجد میپاشند.
سوژه عکاسی: ثبتِ لحظهای که نور دقیقاً روی صورت یا لباس یک سوژه در حال عبور میافتد.
نکته معماری: کاشیکاریهای این مسجد به جای طرحهای هندسی، پر از نقش گل سرخ و گل لوتوس است که در هیچ جای دیگر ایران با این غلظت دیده نمیشود.
مسجد وکیل (ابهتِ ستونهای سنگی)
اگر نصیرالملک ظریف و مینیاتوری است، مسجد وکیل (متعلق به دوران زندیه) وسیع و مقتدر است.
شبستان ستوندار: ۴۸ ستون سنگی یکپارچه با تراشهای مارپیچ، سقفی عظیم را نگه داشتهاند که پرسپکتیوی بیپایان برای لنز واید تو ایجاد میکند.
منبر مرمرین: منبری یکپارچه از سنگ مرمر سبز که از قزوین به شیراز آورده شده، یکی از نفیسترین سوژههای عکاسی در محراب این مسجد است.
مسجد جامع عتیق
قدیمیترین مسجد شیراز که در میانهاش بنایی به نام «خدایخانه» (دارالمصحف) قرار دارد. معماری این بنا شبیه به کعبه است و کتیبههای سنگی بسیار باارزشی دارد که برای عکاسی با جزئیات تاریخی عالی است.
یادداشت فنی عکاسی:
در نصیرالملک قلقهای خاصی دارد که عکس شما را از یک عکس یادگاری به یک اثر هنری تبدیل میکند:
زمانبندی طلایی: در زمستان و پاییز که خورشید مایلتر میتابد، عمقِ نفوذِ رنگها به داخل شبستان بیشتر است. بهترین ساعت ۸:۰۰ تا ۹:۳۰ صبح تا قبل از ظهر است.
نورسنجی (Exposure): به دلیل تضاد شدید بین سایههای تیره و نورهای رنگیِ درخشان، دوربینت ممکن است گیج شود. از نورسنجی نقطهای (Spot Metering) روی رنگهای روی فرش استفاده کن تا بافتِ فرش و تندیِ رنگها از دست نرود (Under-expose کردن عمدی در اینجا معجزه میکند).
لنز واید و اعوجاج: برای اینکه هم سقفِ کاشیکاری شده و هم فرشهای رنگی را در یک قاب داشته باشی، لنز ۱۴ یا ۱۶ میلیمتر بهترین انتخاب است.
سعی کنید دوربین را در ارتفاع پایین (نزدیک به فرش) قرار بدهی تا عمقِ رنگها بیشتر حس شود.
حذفِ شلوغی: نصیرالملک همیشه شلوغ است. برای داشتن کادری خلوت، یا باید اولین نفری باشید که وارد میشود، یا از تکنیک Long Exposure با فیلتر ND استفاده کنی تا آدمهای در حال حرکت از کادر حذف شوند (البته اگر اجازه استفاده از سه پایه را بدهند).
ارگ کریمخان
ارگ کریمخان؛ یادگارِ وکیلالرعایا
در این قسمت مقاله راهنمای سفر به فارس به «دژِ آجری شیراز» رسیدیم. ارگ کریمخان برای یک ایرانگزد و عکاس، یعنی ضیافتِ بافتِ آجر، هندسهٔ نظامی و ظرافتِ دوران زندیه.
این بنا که در مرکز شهر شیراز مثل یک نگهبان ایستاده، بهترین جای ایران برای عکاسی از آجرکاری (Masonry Photography) و بازی با سایهروشنهای بناهای خشتی است.
ارگ کریمخان؛ قلعهای با قلبِ لطیف
ارگ کریمخان در سال ۱۱۸۰ هجری قمری ساخته شد، زمانی که کریمخانزند شیراز را پایتخت ایران کرد. این بنا از بیرون یک دژ نظامی با دیوارهای بلند و برجهای دیدهبانی است،
اما وقتی از هشتیِ ورودی عبور میکنی، با یک باغ ایرانی و خانهای اشرافی روبرو میشوی که تضاد میان «صلابتِ نظامی» و «لطافتِ هنری» را نشان میدهد.
دیوارهای بلند و برجهای چهارگانه
چهار برج با ارتفاع ۱۴ متر در چهار گوشهٔ ارگ قرار دارند که با الگوهای آجریِ بسیار پیچیده تزیین شدهاند.
برج کج: معروفترین بخش ارگ، برجی است که به دلیل نشست زمین و نفوذ آب حمام ارگ، مانند برج پیزا کمی متمایل شده است.
سوژه عکاسی: ثبتِ زاویهٔ کجِ این برج در کنار خطوط عمودیِ دیوارها، یک کادرِ هوشمندانه و متفاوت برای مجموعهٔ شما میسازد.
سردرِ ورودی و کاشیکاریهای نبرد رستم
بالای دروازهٔ ورودی، کاشیکاری هفترنگی از صحنهٔ نبرد رستم و دیو سفید (مربوط به دوران قاجار) وجود دارد. رنگهای زندهٔ این کاشیکاری در تضاد با رنگِ کرمِ آجرهای کل بنا، نقطهعطفِ کادربندی ورودی است.
اتاقهای نقاشی و ارسیهای رنگین
در بخش مسکونی، اتاقهایی با سقفهای طلاپوش و پنجرههای چوبیِ گرهچینی (ارسی) با شیشههای رنگی وجود دارد.
نکته هنری: وقتی خورشید به این ارسیها میتابد، طرحهای اسلیمی روی فرشها و دیوارهای گچی نقش میبندند که برای عکاسی Minimalist و Abstract بینظیر است.
یادداشت فنی عکاسی:
عکاسی از بافتِ آجر (Texture): دیوارها و برجهای ارگ پر از الگوهای هندسی آجری هستند. از لنز تله استفاده کن تا بخشهای کوچکی از این الگوها را جدا کنی (Crop). نورِ مایل دمِ غروب، این آجرها را برجسته (۳ بعدی) نشان میدهد.
انعکاس در حوض: در وسط حیاط ارگ، حوض بزرگی قرار دارد. دوربین را لبِ آب بیاور (Low Angle) تا انعکاسِ کاملِ عمارت و برجها را در آب داشته باشی. این کار به عکس تو تقارن و آرامش میبخشد.
عکاسی شبانه: ارگ کریمخان یکی از بهترین نورپردازیهای شهری را دارد. دیوارهای آجری در زیر نورهای زرد و نارنجی شب، بسیار باابهتتر به نظر میرسند. حتماً از سه پایه استفاده کنید تا نویز عکس در مناطق تاریک به حداقل برسد.
قاب در قاب: از داخل اتاقهای شاهنشین و از میانِ ارسیهای نیمهباز به سمت حیاط و نارنجستانِ ارگ عکاسی کن تا حسِ محصور بودنِ فضای سنتی را منتقل کنید.
باغهای افسانهای شیراز
در این قسمت مقاله راهنمای سفر به فارس، به بخش «ریههای سبز و معطر» شیراز رسیدیم. باغهای شیراز که در لیست باغ های ایرانی ثبت شده در یونسکو نیز هستند، فقط چند درخت و حوض نیستند؛ اینها تجسم «بهشت روی زمین» در فرهنگ ایرانی هستند.
برای شما به عنوان یک ایرانگرد و عکاس، این باغها یعنی: تقارن بینقص، انعکاس در آب و ترکیب رنگ سبزِ سرو با کاشیهای فیروزهای.
باغهای شیراز؛ جایی که آب و آینه به گلها میرسند
شیراز شهرِ «باغسرا»هاست. در این شهر، معماری و طبیعت چنان در هم تنیدهاند که نمیتوانی مرزی بین آنها قائل شوید. هر باغ در شیراز، شخصیت و نورِ خاص خود را دارد.
باغ ارم (میراث جهانی یونسکو)
ارم، شاهکار باغسازی ایرانی و نمادِ شکوهِ گیاهشناسی است.
عمارت اصلی: ساختمانی با معماری زندیه و قاجاریه که پیشانی آن با کاشیکاریهای خیرهکننده (نقش ناصرالدین شاه و داستانهای شاهنامه) تزیین شده است.
سروهای معروف: بلندترین و زیباترین سروهای شیراز (سرو ناز) در این باغ قد کشیدهاند.
سوژه عکاسی: حوض طویلی که از مقابل عمارت شروع میشود، بهترین راهنما برای خطوط هدایتگر (Leading Lines) در کادر توست تا چشم مخاطب را به سمت عمارت هدایت کند.
باغ نارنجستان قوام (ظرافتِ قاجاری)
این باغ کوچکتر اما به شدت پرجزئیات است. نارنجستان قوام موزهای از هنرهای تزئینی ایران است.
آینهکاری و نقاشی روی چوب: سقفهای این بنا (مرجوی) با چنان ظرافتی نقاشی شدهاند که ساعتها میتوانید از آنها عکسهای ماکرو بگیرید.
پنجرههای ارسی: بازی نور خورشید با شیشههای رنگی در اتاقهای این باغ، رویاییترین فرمهای نوری را میسازد.
باغ دلگشا و باغ عفیفآباد
دلگشا: قدیمیترین باغ شیراز که در نزدیکی سعدیه قرار دارد. عکاسی از شکوفههای بهارنارنج در این باغ در فصل اردیبهشت، یعنی ثبتِ عصارهی شیراز.
عفیفآباد (گلشن): تلفیقی از یک باغ سلطنتی و یک موزهی نظامی. عمارت دوطبقه آن با ستونهای سنگی، یادآور معماری هخامنشی است که با روحِ قاجاری ترکیب شده است.
یادداشت فنی عکاسی:
در باغهای شیراز این چند نکته را برای ثبت عکسهای حرفهای به کار ببرید.
استفاده از فیلتر پلاریزه (CPL): این فیلتر در باغها معجزه میکند. نه تنها بازتابِ مزاحم نور روی سطح آبِ حوضها را حذف میکند، بلکه باعث میشود سبزیِ برگِ درختان و آبیِ آسمان بسیار عمیقتر و اشباعتر (Saturated) ثبت شوند.
تقارن (Symmetry): معماری باغهای ایرانی بر پایه تقارن است. دوربین را دقیقاً در مرکز محور اصلی باغ قرار بدهید. کوچکترین انحراف به چپ یا راست، هندسه عکس را به هم میریزد. از ترازِ داخل دوربین (Level) حتماً استفاده کنید.
عکاسی از انعکاس: در ساعتهای اولیه صبح که باد نمیوزد و سطح آبِ حوضها مثل آینه است، بهترین زمان برای ثبت عکسهای «قرینه» است. دوربین را تا حد ممکن به سطح آب نزدیک کنید (Low Angle).
بوکه (Bokeh) و گلها: شیراز شهر گل است. با استفاده از لنزهای با دیافراگم باز (مثل f/1.8 یا f/2.8)، از گلهای رز و شمعدانیهای کنار حوض عکس بگیر و عمارت را در پسزمینهای محو و رویایی قرار بدهید.
آرامگاه حافظ
حافظیه؛ زیارتگاهِ رندان و عاشقان
و اینک مقاله راهنمای سفر به فارس به «تپندهترین» نقطهٔ شیراز رسید. حافظیه برای یک عکاس، فراتر از یک بنای معماری است؛ اینجا لوکیشنی است که در آن «احساس» حرف اول را میزند.
اگر در تختجمشید به دنبال ابهت بودیم، در حافظیه باید به دنبال نورهای ملایم، بازتابهای شبانه و اتمسفر معنوی باشید.
حافظیه؛ جایی که کلمات به آسمان میرسند
آرامگاه شمسالدین محمد حافظ شیرازی، در میان باغی مصفا در شمال شیراز قرار دارد. بنای فعلی که در سال ۱۳۱۵ شمسی توسط معمار فرانسوی، آندره گدار، طراحی شده، ترکیبی هوشمندانه از معماری دوران زندیه و نمادگرایی عرفانی است.
ایوان بیستستون (مرزِ میان دو دنیا)
وقتی وارد حافظیه میشوی، ابتدا با یک ایوان بلند روبرو میشوی که باغ را به دو بخش تقسیم میکند. این ایوان با ۲۰ ستون سنگی استوار شده که یادآور شکوهِ تالارهای هخامنشی است.
سوژه عکاسی: عکاسی از میانِ ستونها به سمتی که گنبدِ آرامگاه قرار دارد، یک قاب در قاب (Frame in Frame) کلاسیک و بسیار قدرتمند ایجاد میکند.
گنبدِ فیروزهای و سقفِ هزار رنگ
گنبد حافظیه به شکل کلاهِ است و بر روی هشت ستون سنگی قرار گرفته.
کاشیکاری زیر سقف: اگر دوربینت را دقیقاً زیر مرکز گنبد بگیری و به بالا نگاه کنی، با یکی از زیباترین طرحهای هندسی و کاشیکاری معرق روبرو میشوی که نمادِ هفت آسمان است.
نکته عکاسی: رنگِ مسیِ بیرونِ گنبد در طول زمان و بر اثر اکسید شدن به سبزِ فیروزهای گراییده که در تضاد با آبیِ آسمان شیراز، ترکیب رنگی فوقالعادهای میسازد.
اتمسفر شبانه
حافظیه تنها بنای تاریخی است که شاید شبهایش از روزهایش زندهتر باشد. نورپردازیهای گرم روی ستونها و گنبد، حس و حالی رازآلود به محیط میبخشد.
یادداشت فنی عکاسی:
برای اینکه عکسهای شما از حافظیه کلیشهای نشود، این چند نکته را امتحان کنید:
عکاسی در شب و نوردهی طولانی (Long Exposure): حافظیه در شب با نورپردازیهای موضعی (Spotlights) جان میگیرد. حتماً از سه پایه استفاده کن تا بتوانید با ایزو (ISO) پایین، شفافیت سنگهای مرمر و درخشش گنبد را ثبت کنید.
فوکوس روی جزئیات (Storytelling): فقط از بنا عکس نگیرید. لرزش دست یک نفر که دیوان حافظ را ورق میزند، گلهای شمعدانی که دور حوض چیده شدهاند، یا دستهایی که روی سنگ مزار به رسم ادب گذاشته شده؛ اینها عکس شما را «روایتگر» میکنند.
زاویه دید کرم (Worm’s Eye View): برای ثبت هندسهٔ بینظیر زیر سقف گنبد، دوربین را دقیقاً روی سنگ قبر قرار بده (اگر خلوت بود) و از لنز Ultra-Wide استفاده کن تا تمام هشت ستون و سقفِ رنگارنگ در کادرت جا بگیرد.
بوکه و چراغها: از لنزهای سریع (f/1.4 یا f/1.8) استفاده کن تا چراغهای باغ در پسزمینه به دایرههای نوری محو (Bokeh) تبدیل شوند و گنبد در پیشزمینه با وضوح کامل بدرخشد.
آرامگاه سعدی
سعدیه؛ گلستانی در آغوشِ سنگ و کاشی
از رندی و عرفان حافظ که بگذریم، مقاله راهنمای سفر به فارس به «سعدیه» میرسد؛ جایی که معماری مدرن دهه ۳۰ ایران با شکوهِ کلماتِ شیخِ اجل پیوند خورده است.
سعدیه برای یک عکاس، لوکیشنی با خطوط صاف، هندسهٔ کشیده و تضاد رنگی میان لاجوردی و کرم است.
آرامگاه سعدی؛ تلاقی مدرنیته و اصالت
بنای فعلی سعدیه، اثر جاودانهٔ محسن فروغی (معمار برجسته ایرانی) است که با همکاری آندره گدار در سال ۱۳۳۱ ساخته شد. این بنا با الهام از کاخ چهلستون اصفهان اما به سبکی نوین و مینیمال طراحی شده است.
ایوانِ ستوندار و ابهتِ عمودی
بنای آرامگاه از بیرون با ستونهای بلند و کشیده از سنگ سفید ساخته شده که بر زمینهای از سنگهای قهوهای قرار گرفتهاند.
سوژه عکاسی: این ستونها پرسپکتیو بسیار زیبایی ایجاد میکنند. عکاسی از زاویه پائین (Low Angle) ستونها را بلندتر و باشکوهتر جلوه میدهد و خطوط موازی آنها، چشم را به سمت سقف هدایت میکند.
گنبد فیروزهای و سنگ مزار
گنبد فیروزهای سعدیه برخلاف حافظیه، بر یک بنای هشتضلعی استوار است. داخل آرامگاه، دیوارهایی با کتیبههایی از گلستان و بوستان مزین شدهاند.
نکته رنگی: تضادِ کاشیهای لاجوردی سقف با سنگِ مرمرِ مزار، پالتی از رنگهای سرد و آرامبخش میسازد که برای عکاسی با نور طبیعی (Soft Light) عالی است.
حوض ماهی و قنات
در عمق ده متری زیر زمین، قناتی روان است که به «حوض ماهی» میریزد. این فضا با کاشیکاریهای سنتی و حال و هوای خنکش، بخشی از شناسنامه تصویری سعدیه است.
چالش عکاسی: نورپردازی در بخش حوض ماهی کمی سخت است، اما ثبتِ بازتابِ طاقهای ضربی در آب زلال حوض، عکسی متفاوت از بخش بالایی بنا خلق میکند.
یادداشت فنی عکاسی:
سعدیه به دلیل خطوط مستقیم و معماری مدرنش، سوژهای عالی برای عکاسی معماری (Architectural Photography) است:
تقارنِ معاصر: برخلاف بناهای قدیمی که کمی ناصافی دارند، سعدیه مهندسی دقیقی دارد. از قابلیت Grid دوربینتان استفاده کنید تا مطمئن شوید تمام خطوط عمودی ستونها با لبه کادر موازی هستند.
عکاسی در ساعت آبی: در ابتدای شب، وقتی چراغهای زیر ستونها روشن میشوند و آسمان هنوز کمی آبی است، گنبد فیروزهای سعدیه درخشش عجیبی پیدا میکند.
این بهترین زمان برای ثبتِ تضادِ رنگهای گرم (نور چراغ) و سرد (کاشی و آسمان) است.
لنز نرمال تا تله: برخلاف نصیرالملک که واید میطلبید، در سعدیه میتوانید با لنز ۳۵ یا ۵۰ میلیمتر، بخشهایی از کتیبههای دیواری را در کنار مزار قرار دهید تا عکس شما عمقِ معنایی پیدا کند.
قابِ ورودی: ورودی سعدیه که با ستونهای بلند احاطه شده، یک قابِ مستطیلیِ طبیعی است. از دورتر بایست و با لنز تله، آرامگاه را در میانِ این قابِ ستونها شکار کنید.
جاده های استان فارس
جادههای فارس؛ عبور از مرزِ خیال و سنگ
و اما جاده های استان که مهمترین بخش مقاله راهنمای سفر به فارس ربای گردشگران و توریست ها است.
برای یک عکاس، «جاده» فقط مسیری برای رسیدن به مقصد نیست؛ خودِ مقصد است. جادههای استان فارس تنوع عجیبی دارند؛ از گردنههای مهآلود و جنگلی در شمال و غرب تا جادههای کویری و سوررئال در شرق و جنوب یا جاده کوهستانی شیراز به اهواز که یکی از زیباترین جاده های استان نیز می باشد.
جاده در فارس یعنی عبور از دلِ تاریخ و تغییر مداومِ پالتِ رنگی طبیعت.
جادههای فارس؛ سینمای در حال حرکت هستند، جادههای این استان هر کدام شخصیت خاص خود را دارند. یکی بوی بهارنارنج میدهد و دیگری طعمِ نمک و تاریخ.
جاده قدیم شیراز به کازرون (کُتل پیرزن و کتل دختر)
این جاده یکی از زیباترین و فنیترین جادههای کوهستانی ایران است.
- ویژگی بصری: پیچهای تند و Sمانند که از دلِ جنگلهای بلوط میگذرند.
- سوژه عکاسی: در زمستان و بهار، مه غلیظی که درهها را پر میکند، جاده را شبیه به لوکیشن فیلمهای فانتزی میکند.
جاده شیراز به فسا (حاشیه دریاچه مهارلو)
این مسیر به «جاده صورتی» معروف است.
- ویژگی: کیلومترها جاده که در یک سمت آن کوههای بلند و در سمت دیگر، پهنهی صورتی و درخشان دریاچه نمک قرار دارد.
- سوژه عکاسی: کنتراست شدید میان جادهی سیاه آسفالت، سفیدی نمک و صورتیِ آب.
جاده عشایری (مسیر کوچ)
در فصول کوچ، جادههای فرعی فارس (مثل مسیرهای اطراف اقلید یا فیروزآباد) شاهد عبور هزاران راس دام و سیاهچادرهای ایل قشقایی است.
- نکته عکاسی: ثبتِ حرکتِ گلهها در غبارِ جاده که نورِ خورشید از میان آنها عبور میکند (تکنیک نورِ پشتی یا Backlight).
جادههای دشتِ مرغاب (مسیر پاسارگاد)
جادهای کفی و وسیع که از دو سو با دشتهای طلایی و کوههای کمارتفاع احاطه شده و حسِ آزادی و بیکرانگی را منتقل میکند.
نکته های عکاسی:
- خطوط هدایتگر (Leading Lines): جاده بهترین ابزار برای هدایت چشمِ مخاطب به عمقِ عکس است. از زاویهی پائین (نزدیک به سطح آسفالت) عکاسی کنید تا خطوطِ ممتد یا منقطعِ وسط جاده، چشم را به سمتِ افق یا یک کوه در دوردست ببرند.
- عکاسی در شب (Light Trails): در جادههای پرپیچ-و-خم (مثل گردنهها)، دوربین را روی سه پایه بگذار و با نوردهی طولانی (۲۰ تا ۳۰ ثانیه)، ردِ نورِ چراغهای ماشینها را به صورت خطوطی قرمز و سفید ثبت کنید. این کار به جاده روح و پویایی میدهد.
- لنز تله و فشردهسازی (Compression): اگر از دور با لنز تله (مثلاً ۲۰۰mm) از جادهای که پیچ میخورد عکاسی کنید، پیچها نزدیکتر به هم و جاده شیبدارتر به نظر میرسد که ابهتِ مسیر را دوچندان میکند.
- کادرِ “همسفر”: از داخل ماشین و با استفاده از آینه بغل، جادهای که پشت سر گذاشتهای را کادربندی کنید. این یک نگاهِ شخصی و داستانی به سفر تو اضافه میکند.
مسجدهای فارس
مسجدهای شاخص فارس؛ از شبستانهای ستوندار تا سادگیِ سنگی
اگر بخواهیم از زاویه دوربین به مساجد کل استان نگاه کنیم، با یک «تنوع اقلیمی و هنری» روبرو هستیم. از مساجد گرم و سنگی جنوب (نزدیک خلیج فارس) تا شاهکارهای کاشیکاری در مرکز استان. مساجد فارس فقط محل عبادت نیستند؛ آنها موزههای زنده از سیر تحول هنر ایران از قرن اول هجری تا امروزند.
مسجدهای استان فارس؛ سمفونیِ آجر، سنگ و رنگ
در این استان، هر شهر مسجد خاص خود را دارد که با مصالح همان منطقه ساخته شده است. براییک عکاس، این یعنی تغییر مداوم «بافت» و «پالت رنگی».
مسجد جامع عتیق شیراز (کهنترین بنای اسلامی استان)
این مسجد که بر روی بقایای یک عبادتگاه قدیمی ساخته شده، قلب تاریخی شیراز است.
خدایخانه (دارالمصحف): بنای مکعبی وسط حیاط که کتیبههای سنگیِ ثلثِ برجستهای دارد.
سوژه عکاسی: عکاسی از بنای خدایخانه در شبستانهای تاریک محیطی، کادری میسازد که حسی از قرون اولیه اسلام را منتقل میکند.
مسجد جامع نیریز (یادگار معماری ساسانی)
این مسجد یکی از ارزشمندترین مساجد ایران است چون تکایوانی بوده و معماری آن مستقیماً از ایوانهای ساسانی الگوبرداری شده است.
محراب گچبری: محراب این مسجد یکی از زیباترین نمونههای گچبری در ایران است.
نکته عکاسی: ثبتِ تضادِ سادگیِ نمای بیرونی با ظرافتِ پیچیده گچبریهای محراب.
مسجد جامع جهرم (مسجد دو طبقه)
این مسجد به دلیل داشتن شبستانهای دو طبقه و طاقهای ضربیِ منحصربهفردش شهرت دارد.
سوژه عکاسی: پرسپکتیوِ پلهها و ستونهای سنگی که در هر طبقه تکرار میشوند.
مسجد بردستان (دیر) و مساجد جنوب فارس
در مناطق جنوبی (مثل لار و لامرد)، مساجد با الهام از معماری خلیجفارسی ساخته شدهاند. استفاده از سنگهای مرجانی و گچبریهای خاص مناطق گرمسیری، ویژگی این بناهاست.
روستاهای استان فارس
روستاها و زندگیِ ایلیاتی در پارس رنگینکمانی
اینجا دقیقاً همان جایی است که دوربین شما از کادرهای سنگی و تاریخی فاصله میگیرد و وارد «جریانِ زندگیِ خالص» میشود.
عکاسی از روستاها و عشایر فارس، یعنی ثبتِ رنگهای تندِ لباسهای قشقایی در میانِ سبزیِ دشت، گرد و غبارِ حرکتِ گلهها و سفرههای بیریای روستایی. اینجا سوژه شما دیگر «بنا» نیست، بلکه «انسان و طبیعت» است.
در ادامه مقاله راهنمای سفر به فارس به روستاها در دامنه زاگرس می پردازیم.
روستاها و عشایر فارس؛ نبضِ زندگی در ییلاق
استان فارس قلبِ تپنده ایل بزرگ قشقایی و ایل خمسه است. از روستاهای سنگی و پلکانی شمال استان تا چادرهای سیاه (بُهون) در ییلاقهای اقلید و سپیدان، هر کادر داستانی از صبوری و رنگ دارد.
روستای قلات (تلاقیِ سنگ، آب و تاریخ)
در نزدیکی شیراز، روستایی قرار دارد که با خانههای سنگی و پلکانیاش در دامنه کوه، شبیه به تابلوی نقاشی است.
ویژگی بصری: کوچههای باریک، کلیسای قدیمی و آبشارهای بلند.
سوژه عکاسی: در پاییز، رنگِ سرخ و زردِ درختان در میان خانههای سنگی، پالتی بینظیر برای عکاسی Landscape میسازد.
عشایر قشقایی (رقصِ رنگ در کوچ)
عشایر فارس با لباسهای سنتی و رنگارنگشان، فتوژنیکترین سوژههای انسانی ایران هستند.
ییلاقهای اقلید و سپیدان: در بهار و تابستان، دشتهای سرسبز پر از چادرهایی است که بوی نان تازه و دوغ محلی میدهند.
سوژه عکاسی: ثبتِ لحظهی کوچ (مهاجرت)، وقتی که زنان با لباسهای پرچین و رنگی سوار بر اسب یا قاطر از میانِ دشتهای پرگل عبور میکنند.
روستای دشتک (ماسولهٔ فارس)
روستایی با معماری پلکانی و بسیار قدیمی که در میانِ حصاری از درختان گردو و کتیار قرار گرفته است.
نکته عکاسی: ثبتِ پشتبامِ هر خانه که حیاطِ خانهی بالایی است؛ این پرسپکتیوِ طبقاتی، عمقِ بصریِ عجیبی به عکسهای شما میدهد.
یادداشت فنی برایعکاسی مستند و پرتره:
برای اینکه حقِ مطلب را در مورد زندگیِ روستایی و عشایری ادا کنید، این چند نکته را به یاد داشته باشید:
پرترههای محیطی (Environmental Portraits): فقط از صورتِ پیرمردِ روستایی یا کودکِ عشایر عکس نگیرید. سعی کنید بخشی از محیطِ زندگیشان (داخل چادر، در حال بافتن قالی، یا کنار گله) را در کادر جای دهید تا عکس شما روایتگرِ سبکِ زندگیشان باشد.
استفاده از لنز ۳۵mm یا ۵۰mm: این لنزها به چشمِ انسان نزدیکتر هستند و حسِ صمیمیت بیشتری به مخاطب منتقل میکنند. برای عکاسی از عشایر، سعی کنید به آنها نزدیک شوید و با آنها گفتگو کنید تا نگاهشان در عکس «غریبه» نباشد.
شکارِ “نورِ غبارآلود”: هنگامِ عصر که گلههای گوسفند به سمت چادرها برمیگردند، غباری در فضا بلند میشود. اگر خورشید پشتِ سرِ گله باشد (Backlight)، ذراتِ غبار مثلِ طلا میدرخشند.
این بهترین لحظه برای ثبتِ یک عکسِ رویایی و حماسی از زندگیِ ایلیاتی است.
رنگها و کنتراست: لباسهای زنان قشقایی پر از رنگهای گرم (قرمز، نارنجی، بنفش) است. این رنگها در مقابلِ سبزیِ دشت یا آبیِ آسمان، کنتراستِ رنگیِ فوقالعادهای ایجاد میکنند.
مراقب باشید که در ویرایش، اشباعِ رنگ (Saturation) را بیش از حد بالا نبرید تا بافتِ پارچهها از بین نرود.
کاروانسراهای فارس
کاروانسراهای تاریخی فارس: نگینهای معماری و استراحتگاههای جاده ابریشم
استان فارس به عنوان یکی از کهنترین و استراتژیکترین مراکز تمدنی و تجاری ایران، در مسیرهای مهم بازرگانی و مواصلاتی تاریخ قرار داشته است.
کاروانسراهای تاریخی این استان که یادگارهایی ارزشمند از دوران مختلف اسلامی، بهویژه دورههای صفویه و قاجار هستند، شاهرگ حیاتی تجارت و ارتباطات در جاده ابریشم به شمار میرفتند.
این بناها نه تنها پناهگاهی امن برای استراحت تجار، زائران و مسافران خسته از راههای دور و دراز بودند، بلکه نقشی کلیدی در رونق اقتصادی، تبادل فرهنگها و انتقال اخبار میان شهرهای بزرگ ایفا میکردند.
کاروانسرای ایزدخواست: شاهکار معماری
یکی از شگفتانگیزترین و شاخصترین نمونههای معماری کاروانسرا در استان فارس، کاروانسرای ایزدخواست است که در مجاورت شهر باستانی ایزدخواست و در مسیر ارتباطی اصفهان به شیراز قرار دارد.
این کاروانسرا که ساخت آن به دوران صفویه بازمیگردد، به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود بر روی یک صخره مرتفع مشرف به دره، ویژگیهای معماری بسیار متمایزی دارد.
برخلاف بسیاری از کاروانسراهای همدورهاش که در دشتها ساخته شدهاند، این بنا با بهرهگیری از عوارض طبیعی صخره و در چهار طبقه طراحی و بنا شده است.
معماری این کاروانسرا ترکیبی از سنگ، آجر و ساروج است و شامل بخشهای مختلفی همچون شاهنشین، اصطبلهای وسیع، حجرههای اقامتی متعدد برای مسافران و سیستم پیشرفته آبانبار و تهویه هوا میشود.
تلفیق هوشمندانه این کاروانسرا با بافت تاریخی روستای صخرهای و قلعه ایزدخواست، جلوهای بینظیر از همگونی معماری با طبیعت را به نمایش میگذارد.
ویژگیهای معماری و اهمیت کاروانسراهای فارس
کاروانسراهای فارس معمولاً با الگوهای مهندسی پیشرفتهای ساخته شدهاند که رایجترین آنها نقشه چهارایوانی است.
این بناها عموماً دارای حیاط مرکزی بزرگی هستند که دورتادور آن را حجرهها، ایوانها، طاقنماها و غرفهها فراگرفتهاند.
در چهار گوشه یا اضلاع بیرونی کاروانسراها، برجهای نگهبانی مدربور یا چندضلعی تعبیه شده که امنیت مسافران را در برابر خطرات احتمالی و راهزنان تضمین میکردند.
مصالح به کار رفته در ساخت این ابنیه شامل سنگهای تراشخورده، آجر، گچ و آهک بوده و تزئینات آجری، آجرکاریهای مشبک و سردرهای ورودی باشکوه از شاخصههای هنری آنها محسوب میشود.
وضعیت حفاظتی و ثبت جهانی
بسیاری از این کاروانسراهای تاریخی استان فارس، از جمله کاروانسرای ایزدخواست، به عنوان بخشی از پروندهی زنجیرهای «کاروانسراهای ایرانی» در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدهاند.
این ثبت جهانی نشاندهندهی ارزش بالای تاریخی، معماری و فرهنگی این سازهها در مقیاس جهانی است. امروزه این کاروانسراهای مرمتشده به جاذبههای مهم گردشگری تبدیل شدهاند و داستانهای پربار رونق تجارت، سفر و زندگی در جادههای کهن ایران زمین را برای نسلهای امروز روایت میکنند.
بازارهای استان فارس
بازارهای فارس، هزارتوی نور و معماری
مقاله راهنمای استان فارس به قلب تپنده و نبض اقتصادی بازارها رسید. بازارهای این استان فقط محل خرید و فروش نیستند؛ اینجا «گالریهای زنده معماری» هستند.
از سقفهای بلند بازار لار که برای خنککردن هوا مهندسی شدهاند تا تقارن بینظیر وکیل شیراز؛ هر گوشه این بازارها داستانی برای سنسور دوربین تو دارد.
بازارهای تاریخی فارس؛ تلاقیِ هندسه و کاسبی
در فارس، بازارها بر اساس اقلیم و جغرافیا شکل گرفتهاند. عکاسی در این فضاها، یعنی شکارِ نورهایی که از سوراخهای سقف (جامخانه) به داخل میتابند.
بازار وکیل شیراز (شاهکارِ عصر زندیه)
معروفترین بازار استان که به دستور کریمخان ساخته شد. گفته میشود کریمخان بعد از دیدن بازار لار، دستور ساخت این بازار را داد.
ویژگی بصری: ستونهای سنگی یکپارچه، طاقهای ضربی بسیار بلند و تقارنِ خیرهکننده در چهارسوق (جایی که راستههای اصلی به هم میرسند).
سوژه عکاسی: ثبتِ «ستونهای نوری» در ساعات میانی روز که از سقف به کفِ بازار میتابند و فضای گرد و غباری داخل را جادویی میکنند.
بازار قیصریه لار (مادرِ بازارهای ایران)
قدیمیترین بازار سرپوشیده ایران که الگوی ساخت بازار وکیل و بازارچه بلند اصفهان بوده است.
نکته عکاسی: سقف این بازار بسیار بلند (۱۸ متر) است تا در گرمای لار، تهویه طبیعی ایجاد کند. گنبد سنگی هشتضلعی آن در مرکز، یکی از بهترین لوکیشنها برای عکاسی با لنز Fisheye یا Ultra-Wide است.
بازار جهرم (خواهر دوقلوی وکیل)
این بازار بعلاوه شکل، شباهت عجیبی به بازار وکیل دارد و از ارزندهترین نمونههای معماری اواخر زندیه و اوایل قاجار است.
سوژه عکاسی: کتیبههای سنگی قدیمی در چهارسوق بازار که فرمانهای حکومتی دوران گذشته روی آنها حک شده است.
بازار بزرگ کازرون
بازاری با طاقهای گچی سپید و پیدرپی که تداوم معماری ساسانی را در عصر اسلامی نشان میدهد.
ویژگی بصری: تضاد رنگِ کالاهای رنگارنگ (مثل ادویه و پارچه) با دیوارهای کاملاً سفید و گچی بازار.
یادداشت فنی عکاسی:
بازار یکی از سختترین و در عین حال لذتبخشترین مکانها برای عکاسی است.
دامنه پویا (Dynamic Range) و HDR: تفاوت نوری بین سقفِ تاریک و لکههای نوری که از بالا میتابد بسیار زیاد است. برای اینکه هم جزئیات سقف را داشته باشی و هم لکههای نور نسوزند (Overexposed نشوند)، حتماً از تکنیک Bracketing (ثبت چند عکس با نورسنجی مختلف) استفاده کن.
عکاسی خیابانی و کاندید (Candid): بازار جای ثبتِ چهرههاست. پیرمردی که در حال وزن کردن ادویه است یا خیاطی که زیر نورِ تکافتادهی سقف سوزن میزند.
از لنز ۸۵mm یا ۵۰mm با دیافراگم باز استفاده کن تا پسزمینه شلوغِ بازار محو شود و سوژه اصلی بدرخشد.
ترازِ عمودی: در بازار وکیل، ستونها بسیار مهم هستند. اگر از لنز واید استفاده میکنید، مراقب باشید دوربین را کج نگیرید تا ستونها در عکس «خمیده» به نظر نرسند. همیشه خطوط عمودی ستون را با کادر دوربینتان تراز کنید.
فیلتر UV و محافظت: محیط بازار پر از گرد و غبار و ذرات معلق است. حتماً فیلتر محافظ روی لنز داشته باش و بعد از اتمام عکاسی، بدنه دوربین را با دستمال تمیز کنید.
حمام های سنتی فارس
حمامهای سنتی فارس: شاهکارهای معماری، بهداشت و زندگی اجتماعی در دل تاریخ
حمامهای سنتی در فرهنگ و تاریخ ایرانزمین فراتر از فضایی صرفاً برای نظافت و پاکیزگی بودند؛ آنها کانونهای مهم تعامل های اجتماعی، آیینهای فرهنگی و از شاهکارهای مهندسی معماری و انتقال حرارت به شمار میرفتند.
استان فارس و بهویژه شهر شیراز، به عنوان یکی از کانونهای بزرگ تمدنی و هنری ایران، میزبان برخی از زیباترین و پیشرفتهترین حمامهای تاریخی است که یادگارهایی ارزشمند از دوران صفویه، زندیه و قاجار محسوب میشوند.
در میان این ابنیه باشکوه، حمام وکیل شیراز (عکس بالا) به عنوان نگینی درخشان، اوج هنر معماری و مهندسی گذشتگان را به نمایش میگذارد.
حمام وکیل شیراز: شاهکار دوران زندیه
حمام وکیل در قلب بافت تاریخی شیراز و در مجاورت مجموعه زندیه (شامل ارگ کریمخان، بازار و مسجد وکیل) به دستور کریمخان زند در قرن دوازدهم هجری قمری (سده ۱۸ میلادی) ساخته شد.
این حمام باشکوه بخشی از یک مجموعه بزرگ شهری بود که با هدف رونق بخشیدن به تجارت و خدمات عمومی در پایتخت زندیه احداث شد.
معماری حمام وکیل نمونهای کامل و بینقص از سبک معماری دوران زندیه است که با اصول دقیق مهندسی و پزشکی سنتی ایران هماهنگی دارد.
فضای داخلی حمام شامل بخشهای مختلفی همچون رربین (ورودی و رختکن)، هشتی میاندر، گرمخانه، خزینههای آب گرم و سرد، شاهنشین و بخشهای خدماتی است.
برخلاف حمامهای عمومی تاریک و کمنور، معماران زندیه با طراحی هوشمندانهی فضاها، نور طبیعی ملایمی را به درون سالنها هدایت کردهاند.
ویژگیهای مهندسی و معماری شگفتانگیز
یکی از برجستهترین ویژگیهای حمام وکیل، سیستم پیشرفته گرمایش و هندسهی فضایی آن است که مهندسان دوران باستان آن را طراحی کرده بودند:
سیستم گرمایش زیرزمینی (گومخانه): در زیر کف حمام، کانالهای گربهرو تعبیه شده بود که هوای گرم و دود ناشی از گلخن (آتشخانه) در آنها جریان مییافت.
این سیستم باعث میشد کف حمام همیشه گرم بماند و گرما به طور یکنواخت در تمام فضای سربینه و گرمخانه پخش شود.
هشتی ورودی و حفظ تعادل دما: طراحی ورودیها و راهروهای تو در تو به گونهای بود که از ورود جریان هوای سرد به داخل و خروج هوای گرم جلوگیری میکرد تا سلامت مراجعان حفظ شود.
آهکبریها و تزئینات آهکبری: سقف و دیوارهای حمام وکیل با آهکبریهای بسیار ظریف و هنرمندانهای پوشیده شده است که داستانهای مذهبی، اسطورهای، داستانهای نظامی و تصاویر شاهان و بزرگان را به تصویر میکِشند.
این آهکبریها در برابر رطوبت بسیار مقاوم بودهاند.
حوض مرمرین مرکزی: در میانهی سربینه، حوض هشتضلعی زیبایی قرار دارد که جلوهی خاصی به فضای رختکن بخشیده است.
نقش اجتماعی حمامهای سنتی در فرهنگ ایرانی
حمامهای سنتی مانند حمام وکیل تنها مکانهای شستوشو نبودند، بلکه کارکردهای اجتماعی عمیقی داشتند. این مکانها محلی برای دیدار شهروندان، تبادل اخبار روز، برگزاری آیینهای خاص مانند مراسم عروسی (عروسکشان و حمام بردن داماد)، مشاوره و حتی درمانهای سنتی (مانند ماسکهای گیاهی و کیسهکشی) بودند.
اقشار مختلف جامعه، از طبقات عامه تا درباریان، ساعاتی از روز را در فضایی آرام به دور از دغدغههای روزمره در این مکانها سپری میکردند.
وضعیت کنونی و حفاظت از میراث گذشتگان
امروزه حمام وکیل شیراز پس از مرمتهای اصولی، به عنوان یک موزه مردمشناسی فعال است که با قرار دادن مجسمههای مومی واقعگرایانه در بخشهای مختلف (سربینه و گرمخانه)، آداب، رسوم، پوشش و نحوهی استفاده از حمام در دوران گذشته را به نمایش میگذارد.
حفظ این بناهای تاریخی نه تنها گویای پیشرفت چشمگیر مهندسی آب، حرارت و معماری در ایران است، بلکه پنجرهای روشن به سوی سبک زندگی، فرهنگ و هنر اصیل نیاکان ما میگشاید و سالانه گردشگران بیشماری را از سراسر جهان به سوی خود جذب میکند.
موزه های استان فارس
موزههای فارس؛ از تالارهای هخامنشی تا خانههای قاجاری
موزههای استان فارس برخلاف موزههای کلاسیک که فقط چند شیء در ویترین دارند، اغلب خودشان یک «اثر معماری» هستند. در واقع عکاس در این لوکیشنها، هم از شیء باستانی (Object) عکاسی میکنی و هم از فضایی که آن را در بر گرفته است.
موزههای فارس؛ تماشای تاریخ در قابِ معماری
در این بخش، دوربین ما از فضای باز به سمت جزئیات و روایتهای خرد حرکت میکند.
موزه تختجمشید (قدیمیترین بنای بازسازیشده ایران)
این موزه در واقع یکی از کاخهای مجموعه (حرمسرای خشایارشا) است که توسط پروفسور هرتسفلد بازسازی شده است.
ویژگی بصری: ستونهای چوبی قرمز رنگ و سقف تیرپوش آن، به شما نشان میدهد که فضای داخلی کاخها ۲۵۰۰ سال پیش چه شکلی بوده است.
این موزه یکی از مورد علاقه ترین بخش های مقاله راهنمای سفر به فارس برای عکاسان است.
سوژه عکاسی: پنجههای عقاب، سرستونهای نیمهتمام و الواح گلی ایلامی. عکاسی از تضاد نورِ ملایمِ داخل و نورِ تندِ دشتِ مرودشت که از درگاهها دیده میشود، بسیار جذاب است.
موزه پارس (عمارت کلاه فرنگی)
این عمارت هشتضلعی در میان باغ نظر شیراز، محل دفن اولیه کریمخان زند بوده است.
معماری: دیوارهای بیرونی با کاشیکاریهای درختی و اسلیمی پوشیده شده و داخل آن شاهکار یکپارچگی سنگ و نقاشی است.
سوژه عکاسی: شمشیر کریمخان زند و قرآنهای نفیس خطی. سقفِ مقرنسکاری شدهی این بنا برای عکاسی Wide-Angle از پایین به بالا فوقالعاده است.
موزه نارنجستان قوام (موزه اشیاء باستانی)
زیرزمینِ این عمارت زیبا، موزهای از اشیاء باستانی است که توسط پروفسور پوپ جمعآوری شده است.
نکته عکاسی: بازی نور در طبقه های بالایی (آینهکاریها) و آرامش و سایههای خنک در بخش موزه زیرزمین، تضاد نوری (Dynamic Range) جالبی برای مجموعه شما ایجاد میکند.
موزه سنگهای تاریخی (هفتتنان)
در دامنه کوه چهلمقام، در باغی باصفا، مجموعهای از سنگنگارهها و کتیبههای دوران مختلف نگهداری میشود.
سوژه عکاسی: پنج مجلس نقاشی رنگوروغن روی دیوار تالار اصلی که شاهکار دوران زندیه است.
یادداشت فنی عکاسی در فضای داخلی موزه:
حذف بازتاب شیشهها: برای عکاسی از اشیاء داخل ویترین، لنز را کاملاً به شیشه بچسبانید یا از یک هود پلاستیکی (Rubber Hood) استفاده کنید تا نورهای محیطیِ فضای موزه روی شیشه ویترین نیفتد.
فیلتر پلاریزه هم در اینجا عصای دست شما است.
ایزوی بالا یا لنز سریع: چون استفاده از فلاش در اکثر موزهها ممنوع است (به دلیل آسیب به رنگِ آثار)، از لنزهای با دیافراگم باز (مثل f/1.4 یا f/1.8) استفاده کنید تا مجبور نشوید ایزو را خیلی بالا ببرید و عکس نویز (Grain) بگیرد.
وایتبالانس (تراز سفیدی): نورپردازی موزهها معمولاً ترکیبی از لامپهای زرد و نور طبیعی است. حتماً با فرمت RAW عکاسی کنید تا بعداً بتوانید رنگِ واقعیِ سنگها و طلاها را در ویرایش برگردانید.
فوکوس روی بافت (Texture): در موزه تختجمشید، روی تیشهخوردگیهای ظریف روی سنگها فوکوس کنید (Macro Photography). این جزئیات، روایتگرِ زحمتِ هنرمندِ باستان است.
آتشکده های استان فارس
آتشکدههای فارس؛ نیایشگاههای نور و سنگ
برای یک عکاس، آتشکدهها (آتشگاهها) یعنی بازی با «نور و حفره». این بناها که در معماری باستان به «چهارطاقی» معروف هستند، خالصترین شکل معماری ایرانی را دارند: یک نقشه مربع با چهار جرز سنگی که یک گنبد مدور روی آن سوار شده است.
آتشکدههای فارس؛ جایی که شعلهها جاودانه بودند
استان فارس خاستگاه آیین زرتشت و سلسله ساسانی است؛ به همین دلیل بیشترین و سالمترین چهارطاقیهای ایران در این استان قرار دارند.
این بناها معمولاً در نقاط مرتفع یا کنار چشمهها ساخته میشدند تا پیوند میان عناصر چهارگانه (آب، باد، خاک و آتش) را جشن بگیرند.
آتشکده فیروزآباد (کاخ اردشیر)
بزرگترین و باشکوه کده ساسانی است. تفاوت آن با بقیه در این است که آتشکده بخشی از مجتمع کاخ بوده و با سه گنبد عظیمش، ابهتی بینظیر دارد.
سوژه عکاسی: بازتاب گنبدها در چشمهی کنار بنا (خِمپ) در هنگام سپیدهدم.
آتشکده آذرخش داراب (مسجد سنگی)
این بنا یکی از عجیبترین آتشگاههای جهان است چون در دل کوه تراشیده شده و سنگی است.
نکته هنری: نورگیرهای سقفی آن طوری طراحی شده که در ساعات خاصی از روز، ستون نوری دقیقاً به محل قرارگیری آتش باستانی میتابد.
چهارطاقی خرامه و ایزدخواست
این آتشگاهها نمونههای کلاسیک معماری چهارطاقی هستند که سقف گنبدیشان ریخته اما چهار پایه اصلی (جرزها) همچنان استوارند.
سوژه عکاسی: ثبت کهکشان راه شیری از میان قابِ دهانههای سنگی این چهارطاقیها در دل شب.
آتشکده جره (فراشبند)
این منطقه به دلیل داشتن چهارطاقیهای متعدد به «پایتخت چهارطاقیهای ایران» معروف است. آتشکده جره بر فراز تپهای مشرف به رودخانه قرار دارد.
یادداشت عکاسی از چهارطاقیها قلقهای خاصی دارد که نباید از دست بدهید:
قاب در قاب (Framing): از دهانههای یکی از طاقها به عنوان قاب استفاده کنید تا منظره بیرون (دشت یا کوه) را در آن جای دهید. این کار به عکس شما هویت معماری میدهد.
تقارن مرکزی: چهارطاقیها کاملاً متقارن هستند. دوربین را دقیقاً در مرکزِ کفِ بنا قرار بده و با لنز Wide به سمت بالا (سقف یا آسمان) عکاسی کنید. اگر گنبد ریخته باشد، قابِ مربعِ آسمان در میانِ سنگها فوقالعاده میشود.
استفاده از “نور مصنوعی” در شب: اگر شبانه به سراغ این بناها میروی، با یک چراغقوه با نور گرم (Light Painting)، دیوارهای داخلی سنگچین را به آرامی نوردهی کنید تا بافتِ زبر سنگها در برابر ستارگانِ آسمان خودنمایی کند.
کنتراست بافت (Texture): سنگهای لاشه و ملات ساروج بافت بسیار خشنی دارند. نور مایلِ خورشید (ساعات اولیه صبح یا اواخر عصر) این بافت را زنده میکند. از عکاسی در زیر نور تختِ ظهر خودداری کنید.
میدان های استان فارس
میدانهای فارس؛ صحنههای نمایش تاریخ و زندگی
میدان در معماری شهری ایران (به خصوص در فارس) حکم «قلبِ تپنده» را دارد و این بخش مقاله راهنمای فارس را تشکیل می دهند.
در استان فارس، ما با دو نوع میدان روبرو هستیم: میدانهای تاریخی که یادگار دوران شکوه زندیه و صفویه هستند و میدانهای مدرن که نمادهای شهری امروز محسوب میشوند.
میدانهای شاخص فارس؛ تقاطعِ شکوه و خاطره
در فارس، میدانها جایی هستند که هندسه به خدمتِ اجتماع درمیآید. برای دوربین شما، این میدانها یعنی ثبتِ عظمتِ بناها در یک کادرِ باز.
میدان شهرداری (میدان شهدای فعلی – شیراز)
این میدان هسته مرکزی مجموعه زنده است. وقتی در وسط این میدان میایستی، دور تا دور تو را تاریخ احاطه کرده است.
ویژگی بصری: مجاورت با ارگ کریمخان، ساختمان قدیمی شهرداری (با معماری پهلوی اول) و دیوارههای آجری بازار.
سوژه عکاسی: ثبتِ ارگ کریمخان در لحظه غروب از زاویهی میدان، وقتی چراغهای برجهای دیدبانی روشن میشوند.
میدان توپخانه (شیراز قدیم)
این میدان که در دوره زندیه ساخته شده بود، در زمان خود رقیب میدان نقشجهان اصفهان محسوب میشد. اگرچه بخشهایی از آن دستخوش تغییر شده، اما هنوز اتمسفر قدرتمندی دارد.
نکته عکاسی: جستجوی تقارن در بناهای اطراف و ثبتِ زندگی روزمره مردم در مسیر ورودی به بازار وکیل.
میدانهای دایرهای باستانی (شهر گور و دارابگرد)
شاید باورتان نشود، اما قدیمیترین و معروفترین میدانهای «هندسی» جهان در فارس هستند. شهر باستانی گور در فیروزآباد یک دایره کامل است که مرکز آن (منار میلو) حکم میدان اصلی شهر را داشته است.
سوژه عکاسی: اگر پهپاد (هلیشات) داشته باشید (با مجوز پرواز)، ثبتِ ساختار مدور این شهرها از بالا، یکی از خاصترین عکسهای مستندِ تمدن را به شما میدهد.
میدان ولیعصر و میدان احسان (شیراز مدرن)
اینها میدانهای بزرگ و استراتژیک شیرازِ امروز هستند.
ویژگی بصری: المانهای نوری و ساعتهای بزرگ شهری.
عکاسی با تکنیک Light Trails (کشیدگی نور ماشینها) در شب. به دلیل تردد زیاد در این میدانها، خطوط نوری رنگارنگی پیرامون میدان ایجاد میشود.
قلعه های استان فارس
قلعههای فارس؛ نگهبانانِ سنگیِ جادههای باستان
به بخش «دژهای تسخیرناپذیر» در مقاله راهنمای سفر به فارس رسیدیم. قلعههای استان فارس به دلیل جغرافیای کوهستانیاش، حکم استخوانبندیِ دفاعیِ ایرانِ باستان را داشتند.
برای یک عکاس، این قلعهها یعنی: خطوطِ خشنِ صخرهای، پرسپکتیوهای مرتفع و بازی با «نورِ سخت» در قلهها.
قلعههای فارس؛ شکوهِ دفاع بر فرازِ قلهها
در فارس، قلعهها فقط دیوار نبودند؛ آنها شاهکارهای مهندسی بودند که با استفاده از شیبِ تندِ کوهها، دسترسیِ هر دشمنی را غیرممکن میکردند.
قلعه دختر فیروزآباد (اولین دژ ساسانی)
همانطور که قبلاً هم گفتیم، این قلعه مادرِ تمام قلعههای ساسانی است. (عکس بالا)
ویژگی بصری: معماریِ لایهلایه که از پایینِ کوه تا قله ادامه دارد.
سوژه عکاسی: ثبتِ دیوارهای کنگرهدارِ قلعه در حالی که در مهِ صبحگاهیِ دره تنگاب محو شدهاند.
قلعه ایزدخواست (ارگِ باستانی)
این قلعه شگفتانگیز که شباهت زیادی به ارگ بم دارد، بر روی یک صخرهی بزرگ و منفرد بنا شده است.
ویژگی: خانههای پلکانی با پنجرههای کوچک که از لبه پرتگاه بیرون زدهاند.
سوژه عکاسی: عکاسی از نمای دور (Long Shot) تا صخرهی زیر قلعه و خودِ بنا به صورت یک حجمِ واحدِ سنگی دیده شوند.
قلعه اژدهاپیکر (لار)
بر فراز تپهای در شهر لار، قلعهای از دوران ساسانی قرار دارد که نگهبانِ «شهرِ گنبدها» بوده است.
نکته عکاسی: ترکیبِ بافتِ خشتی قلعه با آسمانِ آبیِ عمیقِ جنوب و نخلهایی که در پاییندست دیده میشوند.
قلعه پرگون (قیروکارزین) و قلعه اسفندیار
دژهایی که در مسیر راههای کاروانرو ساخته شده بودند و امروزه بافتِ فرسایشیافتهشان، سوژهای عالی برای عکاسی Minimalist و Fine Art هستند.
یادداشت فنی چالشِ ارتفاع و مقیاس:
برای اینکه عظمتِ این قلعهها را در عکس نشان دهید، این چند نکته را به خاطر بسپار:
ایجادِ مقیاس (Scale): قلعهها بزرگ هستند و در عکسهای دور ممکن است کوچک به نظر برسند. سعی کنید یک سوژه (مثل یک آدم یا یک درخت) را در پیشزمینه داشته باشید تا مخاطب متوجه شود این دژ چقدر عظیم و مرتفع است.
استفاده از پهپاد (Dronography): قلعههای فارس به دلیل قرارگیری بر نوکِ قلهها، بهترین سوژه برای عکاسی هوایی هستند. نمای “God’s Eye View” (عمود از بالا) میتواند نقشهی مهندسی و دفاعی قلعه را به زیبایی نشان دهد.
نورِ “ساعتِ طلایی”: چون قلعهها معمولاً سنگی یا خشتی هستند، نورِ تندِ ظهر آنها را بیروح میکند. طلوع یا غروب، بافتِ زبرِ سنگها را به شدت برجسته میکند و به بنا «حجم» میدهد.
لنز واید و خطِ افق: در قلعههایی مثل ایزدخواست، مراقب خطِ افق باشید. تراز بودنِ لبههای صخره در کادر، به عکسِ شما استواری و ابهت میبخشد.
پل های استان فارس
پلهای تاریخی فارس؛ پیوندِ سنگ و سیلاب
پلهای تاریخی استان فارس برای یک عکاس، یعنی تلاقی «قدرتِ مهندسی باستان» و «جریانِ بیامانِ طبیعت» که در این بخش مقاله راهنمای سفر به استان فارس به آن می پردازیم.
در فارس، پلها فقط برای عبور نبودند؛ آنها شاهکارهای معماری بودند که در برابر سیلابهای سهمگین قرنها دوام آوردهاند. از طاقهای عظیم ساسانی تا ظرافتهای دوران صفوی و زندیه، هر پل داستانی برای گفتن دارد.
پلهای تاریخی فارس؛ شاهکارهای مهندسی آب
پلهای این منطقه به دلیل اقلیم کوهستانی و رودخانههای فصلی، با سنگهای تراشیده و ملات ساروج (ضد آب) ساخته شدهاند. برای شما که عکاس هستید، این پلها یعنی خطوط منحنی، پرسپکتیوهای طولانی و انعکاسهای رویایی.
پل دختر فیروزآباد (شکوهِ ساسانی)
این پل در نزدیکی قلعه دختر و بر روی رودخانهی تنگاب ساخته شده است. امروزه تنها یک دهانهی عظیم از آن باقی مانده که نشاندهنده عظمتِ پلسازی در دوره ساسانی است.
سوژه عکاسی: ثبتِ تکطاقِ باقیمانده در میان صخرههای مرتفعِ تنگاب. این تصویر نمادی از پایداری در عین ویرانی است.
پل خان مرودشت (یادگار صفویه)
یکی از زیباترین پلهای ایران که بر روی رودخانه کر ساخته شده و مسیر اصلی شیراز به اصفهان بوده است. این پل با ۵ دهانهی بزرگ، معماری بسیار متقارن و زیبایی دارد.
نکته عکاسی: طول زیاد این پل پرسپکتیو فوقالعادهای ایجاد میکند. اگر در راستای طول پل عکاسی کنی، تکرار دهانهها عمقِ میدان عجیبی به عکس میدهد.
پل ایزدخواست (دروازه ورود به فارس)
این پل در کنار قلعه تاریخی ایزدخواست و کاروانسرای آن قرار دارد و یادگار دوران صفوی است. اهمیت آن در قرارگیریاش در میان یک درهی عمیق و در کنار یک مجموعهی باستانی کامل است.
سوژه عکاسی: ترکیبِ پل در پیشزمینه و قلعهی باستانی (شبیه ارگ بم) در پسزمینه.
پل موردک و پلهای مسیر کازرون
در جاده قدیمی شیراز به کازرون، پلهای متعددی با سنگهای تراشیده وجود دارد که با طبیعت سرسبز اطراف ادغام شدهاند.
یادداشت فنی برای عکاسی از پل و رودخانه:
برای اینکه عکسهایتان از پلهای تاریخی حرفهای از آب دربیایند، این ترفندها را اجرا کنید:
سرعت شاتر پایین (Long Exposure): اگر زیر پل آبی در جریان است، حتماً از سه پایه و فیلتر ND استفاده کن. سرعت شاتر را روی ۵ تا ۱۰ ثانیه تنظیم کن تا آب رودخانه به صورت ابریشمی و نرم ثبت شود.
این تضاد بین «نرمی آب» و «سختیِ سنگهای پل» کنتراستِ بافتی بینظیری ایجاد میکند.
استفاده از لنز Wide: برای اینکه عظمت یک پل طولانی (مثل پل خان) را نشان دهیید، از لنز ۱۶ یا ۲۴ میلیمتر استفاده کنید. سعی کنید از زاویهای عکاسی کنید که هم ستونهای پل (Piers) و هم سطح روی پل دیده شود.
ساعت طلایی و بازتاب: بهترین زمان، نیم ساعت قبل از غروب است. نور نارنجی به سنگهای کرمرنگ پل میتابد و اگر آب آرام باشد، یک تقارن کامل (Symmetry) از طاقهای پل در رودخانه ایجاد میشود که کادر شما را دو برابر باشکوه میکند.
عکاسی هوایی (پهپاد): پلها از زاویه بالا، پیوندِ جاده با طبیعت را به بهترین شکل نشان میدهند. یک نمای Vertical Down از ستونهای پل در میان آب، عکسی مدرن و انتزاعی به مجموعه شما اضافه میکند.
طبیعت استان فارس
جنگلهای فارس؛ قلمروِ بلوط و بنه
شاید خیلیها تصور کنند فارس فقط دشت و بیابان است، اما شمال و غرب این استان، «ریههای زاگرس» هستند. جنگلهای فارس مثل شمال ایران انبوه و شرجی نیستند؛ اینجا با جنگلهای استراتژیک بلوط طرف هستیم.
جایی که درختان با فاصله از هم ایستادهاند و این یعنی: نورِ خورشید فرصت دارد تا روی فرشِ علفها بازی کند.
در ادامه مقاله راهنمای سفر به فارس می رسیم به جنگلهای فارس و ضیافتِ سایهروشنها.
جنگلهای این استان عمدتاً در امتداد رشتهکوه زاگرس کشیده شدهاند. برای یک عکاس، این جنگلها یعنی بافتهای خشنِ پوست درخت، نورهای مورب و رنگهای پاییزیِ آتشین.
جنگلهای دشت برم (بزرگترین دشتِ بلوط ایران)
در مسیر شیراز به کازرون، منطقهای قرار دارد که تراکم درختان بلوطش خیرهکننده است.
ویژگی بصری: بلوطهای کهنسال با فرمهای پیچدرپیچ که در بهار غرق در گلهای شقایق و در پاییز غرق در رنگهای نارنجی میشوند.
سوژه عکاسی: ثبتِ گوزنهای زرد ایرانی در میانِ تنه درختان (اگر شانس با شما باشد و در قرقهای حفاظتی باشید).
جنگلهای مهارلو و کوهمره سرخی
این مناطق ترکیبی از درختان بلوط، بنه (پسته وحشی) و بادام کوهی هستند.
نکته عکاسی: به دلیل کوهستانی بودن، جادههایی که از دل این جنگلها میگذرند پرسپکتیوهای بینظیری دارند؛ جایی که جاده مثل یک مار میانِ انبوهِ سبزی یا زردیِ درختان گم میشود.
تفرجگاه میانکتل
منطقهای بکر در نزدیکی کازرون که جنگل و کوهستان در آن به هم گره خوردهاند.
سوژه عکاسی: عکاسی از نمای بالا (High Angle) به سمت درههایی که پوشیده از بلوط هستند و مهِ صبحگاهی میانشان گیر کرده است.
یادداشت فنی برای شکارِ روحِ جنگل:
عکاسی در جنگلهای بلوط به دلیل باز بودنِ فضا، با جنگلهای شمال متفاوت است:
پدیده “God Rays” (پرتوهای خورشید): بهترین زمان عکاسی در این جنگلها، صبح زود است که هنوز کمی غبار یا رطوبت در هوا است.
وقتی نور از میان شاخههای پراکندهی بلوط عبور میکند، خطوط نوری واضحی ایجاد میشود. برای ثبتِ بهتر این پرتوها، کمی Under-expose (نوردهی منفی) عکاسی کنید.
استفاده از فیلتر پلاریزه: برگِ درختان بلوط نور را بازتاب میدهند و باعث میشوند در عکس کمی “سفید” یا “بیروح” به نظر برسند. فیلتر پلاریزه بازتاب را حذف کرده و سبزِ واقعی و غلیظِ برگها را به دوربینتان برمیگرداند.
عکاسی ماکرو از پوست درختان: درختان بلوط فارس بسیار پیر هستند. پوستههای زمخت و ترکخورده آنها سوژهای عالی برای عکاسی انتزاعی و سیاه و سفید است تا قدرت و قدمتِ جنگل را نشان دهید.
کنتراستِ رنگی در پاییز: پاییزِ دشت برم جادویی است. تضادِ آسمانِ آبیِ عمیقِ فارس با برگهای زرد و نارنجی، کادرهایی با رنگهای مکمل (Complementary Colors) میسازد که به شدت چشمنوازند.
دریاچه های استان فارس
دریاچهها و تالاب های آبی فارس؛ رقصِ نمک و رنگ
به «بوم نقاشی» طبیعت فارس در مقاله راهنمای سفر به فارس رسیدیم. جایی که زمین و آسمان در هم حل میشوند.
دریاچههای فارس، مخصوصاً در سالهای پربارش، شبیه به آینههای بزرگی هستند که رنگهای غیرزمینی به خود میگیرند. از صورتیِ جیغِ مهارلو تا آبیِ عمیقِ پریشان؛ اینجا لوکیشن عکاسی Minimalist و Surreal است.
دریاچه و تالابهای فارس؛ آینههایی در قلبِ خاک
در این استان، آب فقط مایه حیات نیست، مایه خلقِ رنگهای عجیب است.
دریاچه مهارلو (سیاره صورتی)
این دریاچه در نزدیکی شیراز، مشهورترین لوکیشن عکاسی استان است. به دلیل تبخیر بالا و نوعی جلبک قرمز (کشند قرمز)، آب دریاچه در تابستان و پاییز به رنگ صورتی تند یا قرمز درمیآید.
- ویژگی بصری: بلورهای سفید نمک در حاشیه و پهنهی بیپایان صورتی.
- سوژه عکاسی: فلامینگوهایی که در میانهی آب ایستادهاند و بازتابشان روی سطح صورتی، تصویری رویایی میسازد.
دریاچه پریشان (کازرون)
بزرگترین دریاچه آب شیرین ایران (در زمان پرآبی) که میان کوهها محصور شده است.
- نکته عکاسی: نیزارهای بلند و نیلوفرهای آبی. عکاسی از قایقهای صیادیِ قدیمی که در حاشیه نیزار رها شدهاند، حسی از نوستالژی و آرامش به عکسهایتان میدهد.
تالار آبیِ تشت و بختگان
این دو دریاچه دوقلو، اکوسیستم عجیبی دارند. در زمان پرآبی، جزایر کوچکی از دل آنها بیرون میآیند که مامن پرندگان مهاجرند.
- سوژه عکاسی: عکاسی از بافتِ زمینِ ترکخورده در حاشیهی دریاچه که با لایهای نازک از نمک پوشیده شده است.
یادداشت فنی برای مدیریتِ انعکاس و رنگ:
عکاسی از دریاچه نمک (مثل مهارلو) قلقهای نوری شدیدی دارد:
فیلتر پلاریزه (CPL)؛ کلیدِ جادو: این فیلتر بازتاب شدید نور از سطح آب و نمک را حذف میکند و باعث میشود «غلیظترین» حالتِ رنگِ صورتی یا آبی را ثبت کنید. بدون این فیلتر، عکسهایتان ممکن است “تخت” و بیروح شوند.
عکاسی در ساعت آبی (Blue Hour): دقیقاً بعد از غروب خورشید، وقتی آسمان سرمهای میشود و چراغهای دوردست روشن میشوند، دریاچه مهارلو به یک آینهی جادویی تبدیل میشود. در این زمان تضادِ رنگِ صورتی آب و آبیِ آسمان (Complimentary Colors) چشم را خیره میکند.
لنز واید و خط افق: در مهارلو، از لنز ۱۴ یا ۱۶ میلیمتر استفاده کنید. برای یک کادرِ مینیمال، خط افق را دقیقاً در وسط قرار بدهید تا تقارنِ کامل بین آسمان و زمین ایجاد شود.
کشفِ بافتها (Texturology): به جای نمای کلی، روی کریستالهای نمک که به شکلِ گلکلم بزرگ شدهاند، فوکوس کنید (Macro) نورِ مایلِ صبح، بافتِ درخشان و شفاف نمک را شبیه به الماس نشان میدهد.
آبشارهای استان فارس
آبشارهای فارس؛ سقوطِ بلور بر سنگ
و اما بخش «خنک و پرخروش» مقاله راهنمای سفر به استان فارس رسیدیم. استان فارس با وجود مناطق خشک، در دلِ صخرههای زاگرس، آبشارهای شگفتانگیزی دارد که هر کدام یک چالشِ فنی و لذتبخش برای دوربین شما هستند.
از بزرگترین آبشار چشمهای جهان تا آبشارهایی که در دلِ کویر، آبِ شیرین هدیه میدهند.
آبشارهای فارس؛ موسیقیِ زنده در دلِ صخرهها
در این استان، آبشارها فقط زیبایی طبیعی نیستند؛ آنها اکسیژنِ خالص و لوکیشنهای تکرارنشدنی برای عکاسی Long Exposure (نوردهی طولانی) هستند.
آبشار مارگون (شاهکارِ چشمهای جهان)
مارگون (عکس بالا) در نزدیکی سپیدان، برخلاف اکثر آبشارها، از رودخانه تغذیه نمیشود؛ بلکه بیش از هزار چشمه از دلِ دیوارهی صخرهای بیرون میزنند و این شکوه را میسازند.
ویژگی بصری: عرض بسیار زیاد و شبکهای از ریزشهای موازی که شبیه به یک پردهی توری سفید روی صخرههای سبز قرار گرفته است.
سوژه عکاسی: در زمستان، این آبشار به قندیلهای عظیم یخی تبدیل میشود که فضایی شبیه به «بازی تاج و تخت» برای عکسهایتان خلق میکند.
آبشار فدامی (تضادِ آبِ شور و شیرین)
این آبشار در شهرستان داراب، یکی از عجیبترینهای دنیاست. چهار نوع آب (شور، شیرین، سرد و گرم) در کنار هم میریزند!
نکته عکاسی: عرضِ زیاد و ارتفاعِ کمِ آبشار، به تو اجازه میدهد تا از فواصل نزدیکتر با لنز واید عکاسی کنید و بافتِ خزههای پشت آبشار را با وضوح بالا ثبت کنید.
آبشار کوهمره سرخی
در جنوب غربی شیراز، در میان جنگلهای بلوط، آبشاری زیبا قرار دارد که مسیر دسترسیاش به اندازه خودِ آبشار فتوژنیک است.
سوژه عکاسی: ترکیبِ سنگهای صیقلیِ رودخانه در پیشزمینه و سقوط آب در پسزمینه.
یادداشت فنی برای کنترلِ حرکت و رطوبت:
عکاسی از آبشار قلقهای خاصی دارد که عکس شما را از یک عکس موبایلیِ ساده متمایز میکند:
تکنیکِ پنبهای کردنِ آب (Slow Shutter): برای اینکه آب به صورت کشیده و نرم (مثل ابریشم) دیده شود، به سه پایه و سرعت شاتر بین ۱/۴ تا ۲ ثانیه نیاز دارید.
نکته حرفهای: اگر در نور روز عکاسی میکنید، حتماً از فیلتر ND (کاهنده نور) استفاده کنید تا عکستان بیش از حد روشن (Overexpose) نشود.
فیلتر پلاریزه (CPL)؛ ضروریترین ابزار: این فیلتر دو کار حیاتی برایت انجام میدهد:
حذفِ بازتابهای مزاحمِ نور روی سنگهای خیس و سطح آب.
غلیظتر کردنِ سبزِ خزهها و آبیِ آسمان.
محافظت از تجهیزات: در نزدیکی آبشار، ذراتِ معلقِ آب (Mist) مدام روی لنز مینشینند. همیشه یک دستمال میکروفایبر دمِ دست داشته باشید و بعد از هر چند شات، سطح لنز را پاک کنید تا عکسهایتان تار نشوند.
عکاسیِ انتزاعی (Abstract): فقط به نمای کلی آبشار بسنده نکنید. با لنز تله روی برخورد آب با سنگها یا حبابهای ایجاد شده در پای آبشار فوکوس کنید. تضادِ رنگِ تیره سنگ و سفیدیِ کفِ آب، کادرهای مینیمالِ نابی میسازد.
رودخانه های استان فارس
رودخانههای فارس؛ رقصِ نقرهای در شکافِ کوهها
کم کم در انتهای مقاله راهنمای سفر به فارس، به «شریانهای حیاتی» سرزمین پارس رسیدیم. رودخانههای فارس برخلاف رودهای آرام شمالی، اغلب وحشی، صخرهای و پرپیچوخم هستند.
برای یک که گردشگر و عکاس، رودخانه یعنی «خطوط منحنی» (Leading Lines) که چشم مخاطب را در میان صخرهها هدایت میکند و فرصتی عالی برای ثبتِ حرکتِ کشسانِ آب با سرعت شاتر پایین است.
رودخانههای فارس؛ از زلالِ سپیدان تا وحشیِ هایقر
رودخانههای این استان یا از چشمههای جوشان زاگرس سرچشمه میگیرند یا در اعماق درههای عمیق جریان دارند.
رودخانه کُر (شاهرگِ تمدن)
بزرگترین رودخانه فارس که از کوههای پالانگری در سپیدان سرچشمه میگیرد و از کنار تختجمشید میگذرد.
- ویژگی بصری: پهنای زیاد و عبور از میان دشتهای طلایی گندم.
- سوژه عکاسی: ثبتِ انعکاسِ پلهای تاریخی (مثل پل خان) در زلالیِ آب کُر.
رودخانه فیروزآباد (تنگاب)
رودخانهای که از میان صخرههای مرتفع فیروزآباد میگذرد و در طول مسیرش سنگنگارههای ساسانی را در آغوش گرفته است.
- نکته عکاسی: ترکیبِ بافتِ سخت و خشنِ صخرههای عمودی با حرکتِ نرمِ آب در کفِ دره.
رودخانه قرهآغاج (سیاه و طولانی)
یکی از طولانیترین رودخانههای فارس که مسیری کوهستانی و بسیار زیبا را طی میکند.
- سوژه عکاسی: در فصل پاییز، حاشیه این رودخانه با درختان بید و سپیدار، طیفی از رنگهای زرد و نارنجی ایجاد میکند که برای عکاسی لندسکیپ بینظیر است.
رودخانه شاپور (کازرون)
رودخانهای که از کنار شهر باستانی بیشاپور میگذرد. آبِ این رودخانه در بهار بسیار خروشان و فیروزهای است.
یادداشت فنی برای مدیریتِ حرکت و بازتاب:
برای اینکه لرزشِ آب را به یک اثر هنری تبدیل کنیید، این ترفندها را به کار ببرید:
- سرعت شاتر و شخصیتِ آب: * اگر میخواهید آب را به صورت پنبهای و نرم ثبت کنید، از سرعت شاتر ۱/۲ ثانیه تا ۲ ثانیه استفاده کنید.
- اگر میخواهید جزئیات و تلاطم قطرات آب (Splash) را فریز کنید، سرعت شاتر را روی ۱/۱۰۰۰ ثانیه یا بالاتر ببرید.
- فیلتر پلاریزه (CPL)؛ معجزهٔ رودخانه: این فیلتر بازتابِ براقِ نور روی سطح آب را حذف میکند و اجازه میدهد دوربینتان سنگهای کفِ رودخانه و رنگِ واقعیِ آب را ببیند. این کار عمقِ عجیبی به کادرهایتان میدهد.
- زاویه دیدِ ارتفاع پایین: به جای ایستادن روی پل یا کنار ساحل، سه پایه را تا جای ممکن به سطح آب نزدیک کنید. این کار باعث میشود سنگهای پیشزمینه (Foreground) بزرگتر به نظر برسند و حسِ حضور در میان رودخانه را به بیننده منتقل کنند.
- کنتراستِ بافت: در رودخانههایی مثل “تنگ هایقر”، تضادِ بین صخرههای تیره و خشک با آبِ درخشان و پویا، یک درامِ بصری خلق میکند. سعی کنید این تضاد را در ویرایش (Post-Processing) با کمی افزایش Clarity تقویت کنیید.
شهرهای استان فارس
در این قسمت مقاله راهنمای سفر به استان فارس کمی از شهر شیراز و مکان های اصلی و برتر گردشگری و باستانی فاصله بگیریم و به سایر شهرها و مکان های گردشگری بپردازیم.
استان فارس مثل یک «موزه-استان» بزرگ است. هر شهرش یک تم (Theme) عکاسی متفاوت دارد؛ یکی رویایی و مهندسیشده مثل شهر گور، یکی خشن و سنگی مثل بیشاپور و دیگری لطیف و شاعرانه مثل شیراز.
شهرهای باستانی و گردشگری؛ از دایره تا شطرنج
در فارس، هر شهر داستانی در کالبد معماریاش دارد. برخی از این شهرها اولین نمونههای شهرسازی علمی در جهان هستند.
فیروزآباد (شهرِ دایرهای گور)
اینجا محل تولد امپراتوری ساسانی است. شهر باستانی «گور» اولین شهر با نقشه کاملاً دایرهای در جهان است.
ویژگی بصری: هندسه عجیب و دقیق.
سوژه عکاسی: ستون مرکزی شهر (منار میلو) و بقایای کاخها. فیروزآباد یعنی عکاسی از «هندسه و اقتدار».
بیشاپور (کازرون – شهرِ شطرنجی)
شهری که به دستور شاپور اول و به سبک معماری رومی (شطرنجی) ساخته شد.
سوژه عکاسی: معبد آناهیتا (مهندسیِ فوقالعاده آب)، ستونهای یادبود و موزاییکهای رنگی باستانی. بیشاپور یعنی عکاسی از «سنگ و حماسه».
دارابگرد (داراب)
دیگر شهرِ مدورِ ایران که دیوارهای عظیم خشتی و خندق دور آن هنوز پابرجاست.
نکته عکاسی: بافتِ فرسایشیافتهی خشتها در برابر گنبدهای نمکی وسط شهر، کادرهای عجیبی برای عکاسی Minimalist میسازد.
لار و گراش (معماریِ باد و آب)
شهرهای جنوبی فارس با معماری خاصِ مناطق گرمسیری.
سوژه عکاسی: بزرگترین آبانبارهای ایران (برکهها) با گنبدهای سفید و بادگیرهای لارستان. اینجا یعنی عکاسی از «فرم و اقلیم».
یادداشت فنی عکاسی: برای اینکه عکسهایتان از این شهرهای تاریخی فراتر از یک عکس توریستی باشد، به این نکات دقت کنید:
عکاسی از “بافتِ شهر” (Urban Texture): در شهرهایی مثل بیشاپور یا گور، فقط به بناهای تکی بسنده نکنید. سعی کنید از ارتفاع (تپههای اطراف) عکاسی کنید تا «پلان و نقشه» شهر در عکس دیده شود.
لنز تله در اینجا به شما کمک میکند تا فشردگیِ خانهها و دیوارها را بهتر نشان دهید.
ساعت آبی (Blue Hour) در بافت تاریخی: در شیراز یا لار، وقتی خورشید تازه غروب کرده و چراغهای شهر یا نورپردازیِ بناها روشن شده، بهترین زمان برای ثبتِ تضادِ رنگِ گرمِ خشتها با آبیِ عمیقِ آسمان است.
استفاده از لنز واید برای فضاهای داخلی: در معبد آناهیتا (بیشاپور) یا حمام وکیل (شیراز)، لنز ۱۴ یا ۱۶ میلیمتر برای ثبتِ عظمتِ سقفها و ستونها حیاتی است. سعی کنید دوربین را روی تراز (Level) نگه داری تا خطوط عمودیِ ستونها واگرا نشوند.
عکاسی سیاه و سفید برای ویرانهها: شهرهایی مثل دارابگرد یا بیشاپور که بیشتر بقایای سنگی و خشتی دارند، در حالت سیاه و سفید بسیار باابهتتر دیده میشوند. با حذف رنگ، تمرکزِ بیننده روی «فرم، سایه و تاریخ» میرود.
فیروزآباد
فیروزآباد، مهد امپراتوری ساسانیان
فیروزآباد در فاصله ۱۱۰ کیلومتری جنوب غربی شیراز، در میان دشتی سرسبز و محصور در میان کوههای مرتفع زاگرس قرار دارد و بعد از شیراز و مرودشت می توان گفت یکی از باستانی ترین و پر جاذبه ترین شهرها در مقاله راهنمای سفر به فارس است.
مساحت شهرستان فیروزآباد حدود ۳۵۵۷ کیلومترمربع و جمعیت شهر فیروزآباد بر اساس آخرین سرشماریها نزدیک به ۶۸ هزار نفر است.
این شهر یکی از مهمترین پایگاههای تاریخ باستان ایران بهویژه دوران ساسانی است و اردشیر بابکان نخستین پادشاه ساسانی این منطقه را به عنوان پایتخت اولیه خود برگزید.
آبوهوای این دیار در فصل بهار بسیار مطبوع و دلنشین است. از مراکز اقامتی و بومگردی فیروزآباد میتوان برای پذیرایی از گردشگران نام برد و سوغات معروف آن شامل عرقیات گیاهی، گلیم و جاجیمهای عشایری و مرکبات است.
جاذبههای گردشگری و تاریخی فیروزآباد:
کاخ اردشیر بابکان: این کاخ و آتشکده ساسانی را در اوایل مقاله معرفی و بررسی کردیم.
شهر باستانی گور (اردشیرخوره): نخستین شهر مدور ایران با معماری شگفتانگیز و دایرهایشکل که توسط اردشیر بابکان ساخته شده و بقایای کاخها و بناهای آن عظمت دوران ساسانی را روایت میکند.
قلعه دختر: دژی استراتژیک و باشکوه ساخته شده بر فراز صخرهای بلند مشرف به جاده باستانی، که با معماری سنگی و طاقهای ضربی شگفتانگیز خود نگهبان ورودی شهر باستانی بوده است.
نقش برجسته تنگ چوگان (نقش رستم فیروزآباد): سنگنگارهای خیرهکننده و تاریخی در دل صخرهها که صحنه پیروزی اردشیر بابکان بر اردوان پنجم (آخرین پادشاه اشکانی) را به تصویر کشیده است.
پل مهرنارسه (پل ساسانی): بقایای پل تاریخی و ارزشمندی از دوران ساسانی که در مسیر ارتباطی باستانی قرار داشته و نشاندهنده مهندسی پیشرفته پلسازی در آن روزگار است.
لارستان
لارستان: نگین درخشان جنوب فارس
در ادامه مقاله راهنمای سفر به فارس به لارستان رسیدیم. لارستان به مرکزیت شهر لار، در فاصله ۳۳۰ کیلومتری جنوب شرقی شیراز واقع شده است. مساحت شهرستان لارستان بیش از ۱۵ هزار کیلومترمربع و جمعیت شهر لار بر اساس آخرین سرشماریها حدود ۷0 هزار نفر برآورد میشود.
این منطقه با اقلیمی گرم و خشک، دارای پیشینهای کهن و مردمی سختکوش، فرهنگ و گویشی اصیل (لاری) است و از مراکز مهم تجاری و بازرگانی جنوب کشور محسوب میشود.
سوغات و صنایع دستی بینظیر لار شامل مسقطی معروف لاری، قالیچههای دستباف، سفالگری و خوسدوزی است. ب
جاذبههای گردشگری و تاریخی لارستان:
بازار قیصریه لار: الگوی اولیه بازار وکیل شیراز و یکی از شاهکارهای معماری دوره صفویه که با پلان هشتضلعی و طاقهای بلند، قلب تپنده تجارت سنتی شهر است.
باغ نشاط: مجموعهای تاریخی و سرسبز در لار متعلق به دوران صفویه و زندیه که عمارت کلاهفرنگی آن به عنوان موزه مردمشناسی استفاده میشود.
مسجد جامع لار: از مساجد کهن و تاریخی منطقه با معماری سنتی و تزئینات آجری که پناهگاه معنوی شهروندان است.
کاروانسرای بازار لار: کاروانسرایی باشکوه در جوار بازار قیصریه که محل استراحت کاروانیان و تجار در مسیرهای تجاری باستان بوده است.
دریاچه و طبیعت خنج: جاذبههای طبیعی و تالابی پیرامون منطقه که زیستگاه پرندگان مهاجر و مناظر بکری را خلق کردهاند.
قلعه و هفت آبانبار گراش: در شهرستان همجوار (گراش)، مجموعه شگفتانگیزی از آبانبارهای تاریخی با معماری گنبدی خاص و قلعه تاریخی گراش که بر فراز صخرهای مشرف به شهر قرار دارد.
کازرون
کازرون: شهر شاهان ساسانی و تالاب پریشان
کازرون در فاصله ۱۲۰ کیلومتری غرب شیراز، در منطقهای با اقلیم متنوع و تاریخی بسیار کهن واقع شده است و مقصد بعدی ما در مقاله راهنمای سفر به فارس است.
مساحت شهرستان کازرون حدود ۴۷۵۰ کیلومترمربع و جمعیت شهر کازرون بر اساس آخرین سرشماریها بیش از ۹۵ هزار نفر برآورد میشود.
این شهر به دلیل قرارگیری در مسیر ارتباطی فلات مرکزی ایران به بنادر جنوب، از دیرباز اهمیت تجاری و استراتژیک بالایی داشته و به واسطه یادمانهای باستانی دوران ساسانی، از مهمترین شهرهای تاریخی کشور به شمار میرود.
آبوهوای کازرون در بخشهای جنوبی گرم و در نواحی شمالی معتدل است. سوغات و محصولات شاخص این دیار شامل مرکبات مرغوب (بهویژه نارنج و لیمو)، خرما، مسقطی و صنایع دستی عشایری است.
برای اقامت گردشگران، هتل بیشاپور کازرون و اقامتگاههای بومگردی آماده میزبانی از مسافران هستند.
جاذبههای گردشگری و تاریخی کازرون:
شهر باستانی بیشاپور: پایتخت باستانی و باشکوه شاپور اول ساسانی که با معماری شهری منظم، بقایای کاخها، معبد آناهیتا و تالار تشریفات، یکی از مهمترین محوطههای باستانی جهان است.
تنگه چوگان (سنگنگاره تنگ چوگان): مجموعهای خیرهکننده از نقشبرجستههای صخرهای دوره ساسانی در تنگه چوگان که پیروزیها و رویدادهای تاریخی آن دوران را با هنرمندی تمام به تصویر کشیدهاند.
دریاچه پریشان (تالاب فامور): بزرگترین دریاچه آب شیرین ایران در نزدیکی کازرون که با نیزارها، چشماندازهای طبیعی زیبا و زیستگاه پرندگان مهاجر، نگین طبیعتگردی منطقه محسوب میشود.
پل مشیر: پلی تاریخی و ارزشمند بر روی رودخانه شاهپور متعلق به دوره قاجار که با معماری آجری و طاقهای هلالیاش یادآور هنر مهندسی گذشته است.
سراب شیر (نقشبرسته ساسانی): سنگنگارهای تاریخی و کمتر دلالتیافته از دوره ساسانی در حومه شهر که با نقوش برجسته خود بر زیباییهای باستانی کازرون افزوده است.
مرودشت
مرودشت: مهد تخت جمشید و تاریخ باستان
به جرات می توان گفت بعد از شیراز، این شهر جذابترین و پربازدیدترین شهر در مقاله راهنمای سفر به فارس است. مرودشت در فاصله ۴۵ کیلومتری شمال شیراز، در دشتی سرسبز و هموار در حوضه رودخانه کُر قرار دارد.
مساحت شهرستان مرودشت حدود ۳۶۸۷ کیلومترمربع و جمعیت شهر مرودشت بر اساس آخرین سرشماریها بیش از ۱۴۸ هزار نفر برآورد میشود.
این شهر یکی از مهمترین قطبهای تاریخی، کشاورزی و صنعتی استان فارس است و به دلیل میزبانی از باشکوهترین یادمانهای تاریخ باستان جهان، شهرتی جهانی دارد.
آبوهوای این منطقه در بهار بسیار دلپذیر و مطبوع است. سوغات و محصولات معروف مرودشت شامل برنج مرغوب چمپای کامفیروز، صنایع دستی، فرشهای دستباف عشایری و مرکبات است.
برای اقامت گردشگران نیز هتل جهانگردی تخت جمشید و اقامتگاههای بومگردی متعدد آماده میزبانی از مسافران هستند.
جاذبههای گردشگری و تاریخی مرودشت:
مجموعه جهانی تخت جمشید (پرسپلیس): باشکوهترین پایتخت امپراتوری هخامنشی با ستونها، سرستونها، نقشبرجستهها و تالارهای بینظیری که شاهکار معماری جهان باستان به شمار میرود.
نقش رستم: آرامگاه صخرهای چهار پادشاه بزرگ هخامنشی (داریوش، خشایارشا، اردشیر اول و داریوش دوم) به همراه سنگنگارههای مهم دوران ساسانی و بنای اسرارآمیز «کعبه زرتشت».
شهر باستانی استخر: یکی از کهنترین شهرهای ایران باستان با بقایای ارزشمند متعلق به دورههای هخامنشی، ساسانی و اسلامی که در نزدیکی تخت جمشید واقع شده است.
نقش رجب: مجموعه ای از سنگ نگاره های ساسانی که به دلیل اهمیت در ابتدای مقاله به آن پرداختیم.
فسا
فسا: کهندیار تمدن و طبیعت
فسا در فاصله ۱۳۰ کیلومتری جنوب شرقی شیراز، در دشتهای هموار و سرسبز میان کوههای زاگرس قرار دارد که در ادامه مقاله راهنمای سفر به فارس به آن می پردازیم.
مساحت شهرستان فسا حدود ۵۸۲۴ کیلومترمربع و جمعیت شهر فسا بر اساس آخرین سرشماریها بیش از ۱۱۰ هزار نفر برآورد میشود.
این شهر یکی از قدیمیترین سکونتگاههای انسانی در ایران است و پیشینه تاریخی آن به هزاران سال پیش بازمیگردد. فسا علاوه بر اهمیت تاریخی، به عنوان یکی از قطبهای مهم کشاورزی و دانشگاهی استان فارس شناخته میشود.
سوغات و محصولات برجسته این دیار شامل خرما، مرکبات، گردو و نانها و شیرینیهای سنتی است. برای اقامت گردشگران نیز هتل جهانگردی فسا و اقامتگاههای بومگردی آماده میزبانی از مسافران هستند.
جاذبههای گردشگری و تاریخی فسا:
تل ضحاک (تپه ضحاک): محوطهای باستانی و بسیار ارزشمند در حومه فسا که بقایای تمدنهای مختلف از جمله دوران هخامنشی، اشکانی و ساسانی را در دل خود جای داده و از آثار ملی ثبتشده ایران است.
آثار باستانی چهلچشمه: منطقهای طبیعی و تاریخی با چشمهساران متعدد و آثار به جای مانده از دورههای کهن که تلفیقی از جاذبههای طبیعی و باستانی را به نمایش میگذارد.
داراب
داراب: شهر باستانی آفتاب و آبشارها
داراب در فاصله ۲۴۵ کیلومتری جنوب شرقی شیراز، در منطقهای با اقلیم متنوع و تاریخی غنی قرار دارد که یکی از باستانی ترین شهرهای مقاله راهنمای سفر به فارس است.
مساحت شهرستان داراب حدود ۷۶۴۰ کیلومترمربع و جمعیت شهر داراب بر اساس آخرین سرشماریها حدود ۷۰ هزار نفر است.
این شهر یکی از کهنترین شهرهای ایران است که قدمت آن به دوران هامون و پادشاهی داراب (از دودمان هخامنشی یا اشکانی) بازمیگردد و با داشتن آثار باستانی بینظیر و طبیعت شگفتانگیز، مقصدی جذاب برای گردشگران محسوب میشود.
سوغات و محصولات معروف داراب شامل مرکبات مرغوب، خرما، پنبه و صنایع دستی بومی است و برای اقامت گردشگران، هتل جهانگردی داراب و اقامتگاههای بومگردی منطقه آماده پذیرایی از مسافران هستند.
جاذبههای گردشگری و تاریخی داراب:
شهر باستانی دارابگرد: نخستین پایتخت ساسانیان و یکی از نخستین شهرهای مدور ایران باستان که حصار عظیم خشتی و خندق پیرامون آن شاهکار مهندسی روزگار کهن است.
آتشکده آذرخش (مسجد سنگی): تنها آتشکده صخرهای دوره ساسانی که در دل کوه تراشیده شده و بعدها در دوران اسلامی به مسجد تبدیل شده است.
نقش شاپور (نقش رستم داراب): سنگنگارهای باشکوه و تاریخی از دوران ساسانی در دل کوه که پیروزی شاپور اول بر امپراتوران روم را به تصویر کشیده است.
آبشار تنگه رغز: بهشت درهنوردی ایران با دهها آبشار و حوضچههای طبیعی زلال و فیروزهای که مکانی هیجانانگیز برای طبیعتگردان حرفهای است.
مسجد جامع داراب: مسجدی تاریخی و منحصربهفرد با معماری چهارطاقی و منارههای آجری که در نوع خود در ایران کمنظیر است.
آبشار رودشور (فدشکویه): آبشاری زیبا و باطراوت در دل طبیعت داراب که طراوت خاصی به منطقه بخشیده است.
قلعه مزایجان: دژی تاریخی و استراتژیک در بخش مزایجان داراب که یادآور دفاع و حماسههای کهن این دیار است.
دره بهمن: منطقهای سرسبز و کوهستانی با مناظر بکر و چشمنواز طبیعی که برای کوهنوردی و طبیعتگردی بسیار مناسب است.
آرامگاه پیرمراد: زیارتگاهی آرام و محبوب در میان مردم منطقه که در فضایی سرسبز و معنوی قرار دارد.
آباده
آباده: نگین شمالی فارس
شهر بعدی مقاله راهنمای سفر به فارس آباده است. آباده به عنوان شمالیترین شهرستان استان فارس و دروازه ورودی این استان از سمت اصفهان، در فاصله ۲۷۰ کیلومتری شیراز و ۱۸۹۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده است.
مساحت شهرستان آباده حدود ۶۰۵۲ کیلومترمربع و جمعیت شهر آباده بر اساس آخرین سرشماریها نزدیک به ۶۰ هزار نفر است.
این شهر با داشتن آبوهوایی سرد و کوهستانی، در مسیر مواصلاتی مهمی قرار گرفته که استانهای مرکزی ایران را به جنوب کشور متصل میکند.
آباده را بهویژه به عنوان «شهر جهانی منبت» میشناسند؛ هنری ظریف و اصیل که ریشه در تاروپود این دیار دارد و در کنار گیوهدوزی، سوغات اصلی آن محسوب میشود. از اماکن اقامتی شاخص این منطقه میتوان به هتل لاله آباده و اقامتگاههای بومگردی محلی اشاره کرد که پذیرای گردشگران هستند.
جاذبههای گردشگری و تاریخی آباده:
تیمچه صرافیان: شاهکاری از معماری دوره قاجار در بافت تاریخی آباده که روزگاری مرکز تجارت و صرافی بوده و امروزه سردر چوبی منبتکاریشده و حجرههای دوطبقهاش چشم هر بینندهای را خیره میکند.
کاروانسرای شورجستان: یادگاری ارزشمند از دوره صفوی یا قاجار در مسیر مواصلاتی، با معماری آجری و اتاقهایی که استراحتگاه کاروانیان بوده است.
قلعه و عمارت کلاهفرنگی سورمق: مجموعهای تاریخی در شهر سورمق آباده که تپههای باستانی پیرامون آن قدمتی دیرینه دارند.
مسجد جامع آباده: از بناهای مذهبی و قدیمی شهر که با معماری سنتی، پناهگاه معنوی شهروندان و گردشگران است.
مجموعه تاریخی ایزدخواست:در شمالیترین نقطه شهرستان، قلعه شگفتانگیز ایزدخواست (به عنوان نخستین آپارتمان خشتی و طبقاتی جهان متعلق به دوره ساسانی) در کنار پل و کاروانسرای دوره صفوی، منظرهای بینظیر از تاریخ چند هزارساله را به نمایش گذاشته است.
عمارت کلاهفرنگی آباده: ساختمانی زیبا و هشتضلعی متعلق به دوره قاجار با پنجرههای اروسی رنگی که در میان باغچهای سرسبز قرار دارد.
جهرم
جهرم: باغشهر سرسبز جنوب فارس
جهرم در فاصله ۱۹۳ کیلومتری جنوب شرقی شیراز و در منطقهای با اقلیم گرم و خشک قرار دارد، اما به لطف باغات وسیع مرکبات و نخلستانها به «باغشهر» معروف است و بخش بعدی مقاله راهنمای سفر به فارس را به خود اختصاص داده است.
مساحت شهرستان جهرم حدود ۵۴۹۷ کیلومترمربع و جمعیت شهر جهرم بر اساس آخرین سرشماریها بیش از ۱۴۰ هزار نفر برآورد میشود.
این شهر قطب تولید مرکبات و خرمای کشور بوده و با داشتن پیشینه چند هزارساله از کهنترین شهرهای ایران است.
از مراکز اقامتی و هتلهای شاخص جهرم برای پذیرایی از گردشگران میتوان به هتل پاسارگاد و مهمانپذیرهای محلی اشاره کرد. سوغات اصلی این دیار لیمو، خرما، مسقطی معروف جهرم و صنایع دستی ظریف آن است.
جاذبههای گردشگری و تاریخی جهرم:
غار سنگشکنان: بزرگترین غار دستکند جهان که در اثر استخراج سنگهای ساختمانی توسط سنگتشان در طول قرنها به وجود آمده و ستونهای سنگی باشکوه آن فضایی شگفتانگیز خلق کرده است.
آبشار خفر: در دامنه کوههای برفگیر دنا و منطقه خفر، آبشارهای خروشان، باغهای سرسبز سیب و گردو و طبیعت دلنشینی را پدید آورده که به «عروس آبشارهای فارس» شهرت دارد.
آتشکده سیمکان (قدمگاه): بنایی از دوره ساسانیان در بخش سیمکان که ریشه در آیین باستانی نیاکان ما دارد و موقعیت طبیعی آن در دل کوهستان بسیار دیدنی است.
مجموعه مدرسه و مسجد خان: شاهکاری از معماری دوره صفویه در جهرم که حجرههای طلبگی آن محل پرورش عالمان بزرگی همچون ملاصدرا بوده است.
بازار تاریخی جهرم: بازاری زیبا و سرپوشیده با معماری مشابه بازار وکیل شیراز که کاروانسراها و سراهای متعددی را در دل خود جای داده و قلب تپنده تجارت سنتی شهر است.
مسجد جامع جهرم: از کهنترین مساجد استان فارس متعلق به قرن اول هجری که با تغییرات دورههای اسلامی، تلفیقی از تاریخ و معنویت را به نمایش میگذارد.
آبگرم سیمکان: چشمههای آبگرم معدنی و درمانی بخش سیمکان که جاذبهای بینظیر برای گردشگری سلامت و طبیعتگردی است.
قدمگاه جهرم: زیارتگاهی محترم و منطقهای خوشآبوهوا در دامنه کوه البرز (کوه قلات) جهرم که چشماندازی زیبا به شهر دارد.
اقلید
اقلید: بام بلند فارس و دیار چشمهساران
در این بخش مقاله راهنمای سفر به فارس به شهر اقلید رسیدیم. اقلید به عنوان یکی از مرتفعترین شهرستانهای استان فارس، در فاصله ۲۶۷ کیلومتری شمال شیراز و در مسیر ارتباطی استانهای مرکزی به جنوب کشور قرار دارد.
مساحت شهرستان اقلید حدود ۷۱۸۳ کیلومترمربع و جمعیت شهر اقلید بر اساس آخرین سرشماریها نزدیک به ۵۵ هزار نفر برآورد میشود.
این شهر با داشتن اقلیمی کوهستانی، زمستانهای بسیار سرد و پربرف و تابستانهای خنک و مطبوع، به عنوان یکی از مناطق ییلاقی و خوشابوهوای فارس شناخته میشود.
سوغات و محصولات شاخص این دیار شامل سیبزمینی مرغوب اقلید، حبوبات، عسل کوهی و صنایع دستی عشایری است. برای اقامت گردشگران نیز اقامتگاههای بومگردی محلی و مهمانپذیرها آماده میزبانی از مسافران هستند.
جاذبههای گردشگری و تاریخی اقلید:
کتیبه و غار تنگ براق: درهای شگفتانگیز و صخرهای با دیوارههای بلند آهکی، چشمههای جاری، آبشارها و کتیبهای تاریخی به جای مانده از دوران باستان که از شاهکارهای طبیعی و تاریخی منطقه است.
دریاچه کافتر: بزرگترین دریاچه آب شیرین استان فارس در شهرستان اقلید که زیستگاه پرندگان مهاجر و مناظر چشمنواز طبیعی بود و طراوت ویژهای به دشتهای پیرامون میبخشد.
قدمگاه سده (امامزاده یا قدمگاه): محوطهای تاریخی و مذهبی در بخش سده اقلید با درختان کهنسال و فضایی معنوی که ریشه در باورها و تاریخ کهن این دیار دارد.
چشمه محمد رسولالله: تفرجگاهی سرسبز و زیبا با چشمهای جوشان و پرآب در داخل شهر اقلید که مکانی محبوب برای استراحت و تفریح مسافران و شهروندان است.
چشمه شیرین و چشمه بهرام گور: چشمهسارهای زلال، خروشان و پرآب در دل طبیعت کوهستانی اقلید که محیطی بینظیر برای طبیعتگردی و آبوهوای مطبوع فراهم کردهاند.
مسجد جامع اقلید: از بناهای مذهبی و قدیمی شهر که با معماری سنتی و اصیل، پیونددهنده تاریخ و هنر معماری اسلامی در این منطقه است.
ممسنی
ممسنی: دیار کوههای سرافراز و تاریخ کهن
در آخرهای مقاله راهنمای سفر به فارس به شهر ممسنی می رسیم. ممسنی به مرکزیت شهر نورآباد، در فاصله ۱۵۸ کیلومتری غرب شیراز، در منطقهای کوهستانی و سرسبز از رشتهکوه زاگرس واقع شده است.
مساحت شهرستان ممسنی حدود ۷۳۳۶ کیلومترمربع و جمعیت شهر نورآباد (ممسنی) بر اساس آخرین سرشماریها حدود ۶۰ هزار نفر برآورد میشود.
این منطقه با برخورداری از آبوهوای معتدل کوهستانی، پوشش گیاهی غنی، جنگلهای بلوط و رودخانههای خروشان، یکی از زیباترین و تاریخیترین مناطق استان فارس است.
مردم این دیار اصالت و فرهنگ غنی ایلیاتی دارند و گویش شیرین لکی و لری ممسنی در آن رایج است. سوغات و محصولات شاخص این منطقه شامل برنج خوشعطر، گردو، لبنیات محلی و صنایع دستی بینظیر عشایری همچون گلیم، جاجیم و گبه است.
برای اقامت گردشگران نیز اقامتگاههای بومگردی محلی آماده میزبانی از مسافران هستند.
جاذبههای گردشگری و تاریخی ممسنی:
نقش برجسته کورگون: سنگنگارهای باستانی و ارزشمند مربوط به دوره ایلامی (هزاره دوم پیش از میلاد) در نزدیکی نورآباد که از کهنترین آثار تاریخی استان فارس به شمار میرود.
تل بکان و تپههای باستانی: محوطههای باستانی متعددی که رازهای فراوانی از سکونتگاههای انسانهای پیش از تاریخ و دورههای هخامنشی و ساسانی را در دل خود جای دادهاند.
جنگلهای بلوط و مناطق حفاظتشده دمک و ماهور میلاتی: طبیعت بکر، سرسبز و کوهستانی با پوشش انبوه درختان بلوط که بهشت طبیعتگردان و علاقهمندان به کوهنوردی است.
رودخانهها و چشمهسارهای خروشان: رودخانههایی مانند فهلیان و شیرین که با سرچشمههای جوشان، طراوت ویژهای به باغات و درههای این منطقه بخشیدهاند.
کاروانسرای شاهعباسی: یادگاری تاریخی از دورههای اسلامی و صفوی در مسیرهای ارتباطی باستانی که نشاندهنده رونق تجارت و سفر در این خطه بوده است.
سپیدان
سپیدان: بهشت برفی و نگین کوهستانهای فارس
سپیدان (اردکان) به مرکزیت شهر اردکان، در فاصله ۱۰۰ کیلومتری شمال غربی شیراز، در قلبی کوهستانی و مرتفع از رشتهکوه زاگرس واقع شده است و تقریبا آخرین شهر استان فارس در مقاله راهنمای سفر به فارس است.
مساحت شهرستان سپیدان حدود ۲۳۷۳ کیلومترمربع و جمعیت شهر اردکان (سپیدان) بر اساس آخرین سرشماریها حدود ۲۳ هزار نفر برآورد میشود.
این شهر به دلیل ارتفاع زیاد و بارشهای سنگین برف در زمستان، به «بهشت برفی فارس» معروف است و با داشتن آبوهوای بسیار خنک، مطبوع و کوهستانی در فصل تابستان، یکی از مهمترین مقاصد ییلاقی و گردشگری جنوب کشور به شمار میرود.
سوغات و محصولات شاخص این دیار شامل سیبهای مرغوب، گردو، عسل کوهی طبیعی، لبنیات محلی و صنایع دستی عشایری است.
برای اقامت گردشگران نیز هتل چیکو سپیدان، هتلآپارتمانها و اقامتگاههای بومگردی و کوهستانی متعدد آماده میزبانی از مسافران هستند.
جاذبههای گردشگری و طبیعی سپیدان:
آشار مارگون: یکی از زیباترین و بزرگترین آبشارهای ایران و جهان که از دل دیواره صخرهای کوه به بیرون میجوشد و با تشکیل صدها آبشار کوچک و بزرگ در میان درهای سرسبز، منظرهای حیرتانگیز خلق کرده است.
دریاچه برم فیروز: دریاچهای فصلی، شگفتانگیز و بسیار زیبا در ارتفاعات بالاتر از سه هزار متری کوه برم فیروز که در فصل بهار با آب شدن برفها احیا شده و بهشت طبیعتگردان و کوهنوردان است.
پیست اسکی پولادکف: یکی از مجهزترین و بینالمللیترین پیستهای اسکی ایران در نزدیکی سپیدان که در فصل زمستان پاتوق ورزشکاران و علاقهمندان به اسکی و تفونهای برفی است.
تنگه براق و چشمههای خروشان: درهاي صخرهاي و بسیار زیبا با دیوارههای بلند، آبشارهای زیبا، غارهای آهکی و رودخانهای خروشان که طراوت ویژهای به طبیعت منطقه بخشیده است.
نیریز
شهر نیریز یکی از شهرهای کهن، زیبا و کوهستانی در شرق استان فارس است که با جاذبههای طبیعی و تاریخی فراوان، جایگاهی ویژه در فرهنگ و گردشگری این منطقه دارد. در ادامه نگاهی جامع به ویژگیهای جغرافیایی، تاریخی و اقتصادی این شهر داریم:
مساحت و موقعیت جغرافیایی
شهرستان نیریز در بخش شرقی استان فارس واقع شده و از شمال به شهرستانهای استهبان و آباده طشک، از شرق به استان کرمان، از جنوب به داراب و از غرب به استهبان محدود میشود.
این منطقه در میان رشتهکوههای زاگرس قرار گرفته و گسترهای وسیع از اراضی کوهستانی، دشتها و حاشیه دریاچه بختگان را در بر میگیرد.
جمعیت و آب و هوا
بر اساس آخرین آمارهای جمعیتی، این شهرستان دارای جمعیتی ترکیبی از مناطق شهری و روستایی است که بخش عمدهای از آنها در شهر نیریز سکونت دارند.
آبوهوای نیریز به دلیل قرارگیری در منطقه کوهستانی و مجاورت با کویر، در نواحی مرتفع معتدل و سردسیر و در نواحی شرقی و حاشیهای گرم و خشک است. زمستانهای نسبتاً سرد و تابستانهای گرم از ویژگیهای اقلیمی این خطه محسوب میشود.
مکانهای تاریخی و دیدنی
نیریز پیشینهای چند هزار ساله دارد و آثار باستانی ارزشمندی را در خود جای داده است:
مسجد جامع کبیر نیریز: یکی از کهنترین مسجدهای ایران با قدمتی متعلق به سدههای اولیه اسلامی (دوره آل بویه و سلجوقی) که دارای محرابی بی نظیر و گچبریهای شاخص است.
کاروانسرای شاهعباسی (نیریز): بنایی تاریخی مربوط به دوره صفوی که در مسیر کاروانها قرار داشته است.
آبشار تاربر و تنگه براق: مناظر طبیعی بکر و صخرهای که در اطراف شهر قرار گرفته و گردشگران زیادی را به خود جذب میکنند.
منطقه حفاظتشده بختگان: زیستگاه طبیعی جانداران و پرندگان مهاجر در حمایت از محیط زیست منطقه.
میوهها و محصولات کشاورزی
به دلیل تنوع اقلیمی، باغات و زمینهای کشاورزی نیریز محصولات باکیفیتی را به بازار عرضه میکنند:
انار نیریز: انار این شهر (بهویژه رقم رباب) شهرت جهانی دارد و یکی از مهمترین اقلام صادراتی و کشاورزی منطقه است.
بادام و گردو: باغات سرسبز در مناطق کوهستانی سهم عمدهای در تولید خشکبار دارند.
انجیر و پسته: در برخی مناطق شهرستان به صورت دیم و آبی کشت میشوند.
نیریز با پیوند میان تاریخ کهن، جاذبههای طبیعی دلنشین و باغات پربار انار، یکی از مقاصد اصیل و تماشایی در سفر به استان فارس به شمار میرود.
پایتخت طلای سرخ ایران
نیریز، پایتخت طلای سرخ ایران
استان فارس به عنوان یکی از قطبهای مهم کشاورزی و باغداری در ایران، میزبان محصولات متنوع و باارزشی است که در این میان، انار نیریز جایگاهی بینظیر و استراتژیک دارد.
شهرستان نیریز واقع در شرق استان فارس، به دلیل شرایط اقلیمی ویژه، منابع آبوهوایی مناسب و خاک مستعد، به عنوان «پایتخت طلای سرخ ایران» شناخته میشود.
این منطقه با داشتن یکی از بزرگترین و متمرکزترین باغات انار کشور، نقش بسیار پررنگی در اقتصاد کشاورزی، اشتغالزایی و صادرات این محصول به بازارهای داخلی و خارجی ایفا میکند.
تاریخچه و ریشههای کهن باغداری انار در نیریز
کاشت و پرورش انار در خطه نیریز ریشهای عمیق در تاریخ و فرهنگ کهن این دیار دارد. باستانشناسان و پژوهشگران تاریخ محلی بر این باورند که کشت انار در این منطقه قدمتی چند هزار ساله دارد و با سنتها، آیینها و شیوههای زندگی مردم بومی در هم آمیخته است.
وجود سیستمهای کهن آبیاری، قناتهای تاریخی و دانش بومی انارکاری که از نسلی به نسل دیگر منتقل شده، گواهی بر پیوند عمیق ساکنان نیریز با این درخت پربرکت است.
ارقام گوناگون انار نیریز، از جمله انار رباب مشهورترین رقم تجاری این منطقه، به دلیل دانههای درشت، پوست ضخیم، ماندگاری بالا و طعم ملس و بینظیر، شهرتی جهانی دارند و همواره مورد توجه تجار و صادرکنندگان بودهاند.
اقتصاد انار و نقش آن در توسعه منطقه
اقتصاد شهرستان نیریز به شکل چشمگیری با چرخه تولید، فرآوری و عرضه انار گره خورده است. باغداران نیریزی با بهرهگیری از روشهای نوین آبیاری و تجربه دیرینه خود، سالانه هزاران تن انار باکیفیت تولید میکنند که بخش عمدهای از آن علاوه بر تامین نیاز استان و کشور، به کشورهای حوزه خلیج فارس، اروپا و سایر نقاط جهان صادر میشود.
علاوه بر فروش میوه تازه، صنایع تبدیلی مرتبط با انار نیز در این شهرستان رونق فراوانی دارد. تولید محصولاتی نظیر رب انار ارگانیک، کنسانتره انار، آب انار، پودر پوست انار و لواشک زمینهساز ایجاد کارگاههای کوچک و بزرگ فرآوری، اشتغال فصلی و دائم و ارزآوری قابلتوجهی برای منطقه شده است.
این زنجیره اقتصادی، انار را از یک محصول ساده کشاورزی به محرک اصلی پویایی اقتصادی نیریز تبدیل کرده است.
جشنوارههای برداشت انار در فارس: راهنمای سفر و گردشگری پاییزی
فصل پاییز در استان فارس، فصل رنگها، طعمها و یکی از جذابترین رویدادهای گردشگری یعنی «جشنوارههای برداشت انار» است.
با رسیدن ماههای مهر و آبان و آغاز فصل چینش این میوه بهشتی، باغهای شهرستانهای مختلف فارس بهویژه نیریز، بوانات و ارسنجان میزبان گردشگران، عکاسان و دوستداران طبیعت میشوند.
این جشنوارهها فرصتی استثنایی برای آشنایی از نزدیک با فرهنگ روستایی، آیینهای سنتی و لذت بردن از زیباییهای چشمنواز باغهای پاییزی فراهم میکنند.
راهنمای گردشگری برای شرکت در جشنهای محلی انار
اگر قصد دارید در فصل پاییز به استان فارس سفر کنید و در جریان این جشنوارههای محلی قرار گیرید، رعایت چند نکته سفر شما را پربارتر خواهد کرد:
زمانبندی سفر: اوج زمان برداشت انار و برگزاری آیینهای مرتبط، از اواسط مهرماه تا نیمه آبانماه است. برنامهریزی سفر در این بازه زمانی به شما امکان میدهد شاهد فعالیت پرشور باغداران در هنگام چیدن انار باشید.
مقاصد اصلی رویداد: علاوه بر نیریز به عنوان قطب اصلی انار رباب، مناطق دیگری مانند شهرستان بوانات و روستاهای هدف گردشگری فارس نیز جشنهای بومی شادابی را برگزار میکنند که شرکت در آنها تجربه متفاوتی از زندگی روستایی ارائه میدهد.
خرید سوغات اصیل: در حاشیه این جشنوارهها، غرفههای عرضهی مستقیم محصولات محلی برپا میشود. فرصت را برای خرید رب انار خالص، انار تازه، سوغات محلی و صنایع دستی منطقه غنیمت بشمارید.
عکاسی و طبیعتگردی: چشمانداز باغهای پهناور انار با درختانی پر از میوههای یاقوتی در کنار هوای مطبوع پاییزی فارس، بستر فوقالعادهای برای عکاسی مستند، طبیعتگردی و ثبت لحظات ناب فراهم میکند.
برپایی جشنوارههای برداشت انار نه تنها به رونق گردشگری کشاورزی (Agritourism) در استان فارس کمک شایانی کرده، بلکه راهکار مؤثری برای حفظ میراث فرهنگی ناملموس، معرفی سنتهای بومی و حمایت مستقیم از اقتصاد جوامع محلی به شمار میرود.
هتل های استان فارس
اقامت در قاب تاریخ و مدرنیته
برای یک عکاس و ایرانگردگرد حرفهای، هتل در استان فارس فقط جایی برای خواب نیست؛ بلکه بخشی از سوژههای عکاسی اوست.
در فارس، هتلها به دو دسته کلی تقسیم میشوند: هتلهای مدرن و لوکس که نماد شکوه امروزی هستند و اقامتگاههای سنتی (بوتیکهتلها) که خانههای قاجاری و زندیه بازسازیشدهاند و خودشان یک موزه زنده معماری به شمار میروند.
هتلهای فارس؛ از پنجرههای رنگی تا شکوهِ پنجستاره
در این بخش مقاله راهنمای سفر به فارس، دوربین ما وارد فضاهای داخلی (Interior) میشود تا آرامش و هنر میزبانی ایرانی را ثبت کند.
در ادامه هتل های معروف، بدون هماهنگی یا تریتیب خاص یا بر اساس کیفیت و سفارش برای آگهی به شما معرفی می شوند و این معرفی به منزله تایید تویط نویسنده مقاله نیست و صرفا برای کمک به سفری بهتر برای گردشگران و توریست ها می باشد.
هتل بزرگ شیراز (دروازه قرآن)
این هتل مثل یک کشتی عظیم بر فراز صخرههای شمال شیراز نشسته است.
ویژگی بصری: معماری پلکانی و نمای شیشهای عظیم.
سوژه عکاسی: نمای پانورامای کل شهر شیراز از رستوران گردان یا اتاقهای طبقه بالای آن، بهویژه در شب که چراغهای شهر مثل الماس میدرخشند، دارد.
هتل هما
هما هتلی 5 ستاره با اصالت و قدیمی در نزدیکی باغ ارم که حسِ نوستالژیِ دهههای گذشته را با استانداردهای بالا ترکیب کرده است.
هتل چمران
بلندترین ساختمان شیراز در منطقه خوشآبوهوای قصرالدشت و یک هتل 5 ستاره است که بهترین زاویه برای عکاسی از باغهای سرسبز شیراز را به شما میدهد.
بوتیکهتلهای سنتی (قلب بافت تاریخی)
اینجا همانجایی است که لنز تو عاشقش میشود. خانههایی مثل هتل سنتی درب شازده، هتل نظامیه، هتل اسکرو و هتل پرهامی.
ویژگی بصری: حیاطهای مرکزی با حوض فیروزهای، پنجرههای ارسی با شیشههای رنگی، گچبریهای ظریف و آینهکاری.
سوژه عکاسی: عبور نور خورشید از شیشههای رنگی در ساعت ۹ تا ۱۱ صبح و ایجاد فرشِ رنگی روی قالیهای کف اتاق.
هتلهای تاریخی شهرهای دیگر
هتل جهانگردی تختجمشید: اقامتی در چند قدمی پایتخت هخامنشی با فضایی دنج و سنگی.
هتل آپادانا: هتلی با طراحی نمای پهلوی، روبروی تخت جمشید
هتلهای نخل و برکه در جنوب: که با معماری بومی و بادگیرهای خاص مناطق گرمسیری ساخته شدهاند.
درباره نویسنده و عکاس مقاله
این مقاله، صرفاً یک راهنمای سفر معمولی نیست؛ بلکه چکیدهای از ده ها بار سفر، جستجو و بیش از ۱۰۰ شبانه روز اقامت در پهناورترین تجلیگاه تاریخ ایران است.
رضا گودرزی، عکاس طبیعت و میراث فرهنگی، از سال ۱۳۸۶ به صورت حرفهای قدم در مسیر مستندنگاری ایرانزمین گذاشته است.
نگاه زیباشناسانه و مستند او به این مرز و بوم، اکنون در قالب مقالات ایرانشناسی و راهنمای سفر در سایت پرشیا اکسپو در دسترس شما است.
همچنین شیفتگان فرهنگ و هنر میتوانند برای لمس این شکوه، از مجموعههای زیر دیدن فرمایند:
- مطالعه کاملترین مقاله های ایرانشناسی و ایرانگردی
- راهنمای سفر ایرانگردی برای مشتاقان سفر
- خرید لوکسترین تابلو عکسهای نفیس طبیعت و میراث فرهنگی از بکرترین مناظر طبیعی و باستانی ایران جهت زیباسازی فضای منزل و محل کار در فروشگاه سایت
- کتاب های نفیس عکس ایرانگردی و ایرانشناسی از جمله بررسی و ورق زدن شاهکار این مستندنگاریها مانند کتاب عکس تخت جمشید
تمام این آثار، با عشق به تاریخ و تمدن این سرزمین، تقدیم به شما ایراندوستان گرامی شده است.
کتاب عکس نفیس تخت جمشید
- اثر نفیس و ماندگار؛ هدیهای در سطح VIP
اگر به فرهنگ، هنر و تاریخ باشکوه ایران عشق میورزید، کتاب عکس و پژوهشی «تخت جمشید؛ رمزگشایی از پایتخت هخامنشیان» یک شاهکار بینظیر برای کتابخانه شما یا هدیهای بسیار لوکس و ارزشمند برای همراهان خاص و شرکای تجاری شما است.
این اثر ماندگار، با تکیه بر مستندنگاری دقیق، تصاویر باکیفیت و پژوهشی عمیق، جلوهای بیبدیل از هویت ملی ما را به تصویر کشیده است.
دعوت از اسپانسرها و حامیان مالی
این کتاب یکی از بهترین هدایای نمایشگاهی و تبلیغاتی مخصوصا برای آژانس های مسافرتی، هتل ها و شرکت هایی که مشتریان خارجی دارند مانند معدن ها، کارخانه های بزرگ و شرکت های نفتی و پتروشیمی است.
صنایع دستی و هنری
ایران باستان بر روی دیوار شما، بله تابلو عکس نفیس از تخت جمشید در مرودشت فارس
تابلو عکس دروازه ملل تخت جمشید در سایزهای 50-70 و 100-70 با قاب انتخابی
تابلو عکس سرستون لاماسو در تخت جمشید
تابلو عکس داریوش کبیر که در شهر باستانی شوش پیدا شد.
تابلو عکس پاسارگاد مقبره کوروش کبیر
تابلو عکس سرستون گاو نر از تخت جمشید در سایزهای مختلف
تابلو عکس تنگ چوگان در بیشابور
تیشرت های تخت جمشید قابل سفارش با لوگو و کیوآرکد اسپانسر
