تکوک زرین شیر بالدار هخامنشی مربوط به سده پنجم پیش از میلاد و شاهکار طلاسازی ایرانی در از هگمتانه (همدان)، پایتخت تابستانی هخامنشیان کشف شد
ریتون طلای هخامنشی
تکوکها یا همان ریتونها (Rhyton) از درخشانترین و باشکوهترین آثار برجایمانده از دوران هخامنشی هستند که نه تنها به عنوان ظروف آیینی و بزمهای سلطنتی استفاده میشدند، بلکه نمادی ژرف از قدرت، مشروعیت سیاسی، جهانبینی و مهندسی هنری امپراتوری پارس و نماد اقتدار باستانی به شمار میروند.
در میان این آثار فاخر، تکوک زرین شیر بالدار هخامنشی که از هگمتانه (همدان)، پایتخت تابستانی هخامنشیان به دست آمده، یکی از شاهکارهای بیبدیل هنر باستان در جهان است که هوش و ذوق سرشار هنرمندان ایرانزمین را به رخ میکشد.
شناسنامه اثر: تکوک زرین شیر بالدار همدان
دوره تاریخی: امپراتوری هخامنشی (سده پنجم پیش از میلاد، حدود ۴۸۰ تا ۵۰۰ پیش از میلاد)
محل یافت: هگمتانه (همدان کنونی)، ایران
محل نگهداری کنونی: موزه ملی ایران (تهران) – تالار ایران باستان
جنس و وزن: طلای ناب عیار بالا، وزن تقریبی حدود ۱.۷ تا ۱.۸ کیلوگرم
درجه هنری: شاهکار بینظیر جهانی در رده آثار موزه ملی و میراث جهانی
نمونههای مشابه: تکوک شیر غران اکباتان، تکوکهای گنجینه آمودریا، تکوک اسب و بز کوهی در موزههای لوور و متروپولیتن
جایگاه تکوک دربار هخامنشی و آیینهای سلطنتی
واژه «تکوک» در زبان فارسی باستان و «ریتون» در یونانی، به ظرفی گفته میشود که معمولاً به شکل سر حیوان ها یا تلفیقی از انسان و حیوان ساخته میشده و در مراسم مذهبی، سوگند یاد کردن، جشنها و پذیرایی از مهمانان عالیرتبه دربار پادشاهی کاربرد داشته است.
در دربار هخامنشی، شاهنشاه در آیینهای بزرگ، نوشیدنیهای مقدس (مانند هومه یا شراب ناب) را از این ظروف زرین مینوشیدند.
انتخاب حیوان هایی چون شیر، اسب، عقاب و گاو به عنوان پایه تکوک، تصادفی نبود. شیر در فرهنگ ایرانیان باستان نماد خورشید، قدرت بیحدوحصر، شجاعت و نگهبانی از ارزشهای کیهانی بود.
حضور بالهای ظریف و پرنقشومنگار بر روی پیکره شیر، نشاندهنده پیوند میان دو قلمرو زمین و آسمان و اقتدار فرّه ایزدی شاهان هخامنشی است که بر سراسر جهان متمدن آن روزگار سایه افکنده بود.
ویژگیهای کالبدشناختی و مهندسی ساخت در زرگری هخامنشی
از نظر تکنیک ساخت، تکوک زرین شیر بالدار هخامنشی یافت شده در همدان نشاندهنده مهارت خیرهکننده زرگران و گرانبهاسازان عصر هخامنشی است.
این اثر از بخشهای مختلفی شامل پاتیل مخروطیشکل شیاردار و بخش قدامی یک شیر بالدار غران تشکیل شده که با مهندسی دقیق و به روش چکشکاری روی ورق طلا، قلمزنی، و جوشکاری بسیار ظریف به یکدیگر متصل شدهاند.
بدنه مخروطی ظرف با حلقههای برجسته افقی تزئین شده که علاوه بر زیبایی بصری، استحکام سازه را افزایش داده و مانع از لغزش دست در هنگام استفاده میشده است.
موهای یال شیر، پنجههای قدرتمند، عضله های برآمده و پرهای تفکیکشده بالها با چنان ظرافتی پرداخته شدهاند که بازنمایی واقعگرایانه را با عناصر اسطورهای به شکلی هارمونیک پیوند میزند.
«هنر هخامنشی هنر تلفیق، نظم، شکوه و اعتدال است؛ جایی که قدرت امپراتوری در قالب نابترین فرمهای زیباییشناختی و هنری جاودانه میشود.»
پیوند با گنجینه آمودریا و شبکه هنری امپراتوری پارس
برای درک ژرفای هنر طلاسازی هخامنشی، باید این اثر را در کنار شاهکارهای دیگری چون آثار بهدستآمده از گنجینه آمودریا (اکسوس) بررسی کرد.
گنجینه آمودریا که مجموعهای بینظیر از ظروف زرین، بازوبند زرین با سر گریفین، آکیناکه زرین، مجسمهها و سکههای طلا و سیم است، سبک هنری یکپارچهای را در سرتاسر امپراتوری از مصر و شوش تا تخت جمشید و مرزهای سغد به نمایش میگذارد.
استفاده از طلای ناب، دقت در جزئیات کالبدشناسی جانوران، ترکیب عناصر بومی ایرانی با سبکهای بینالنهرینی و یونانی تحت مدیریت متمرکز دربار هخامنشی، سبک مستقلی به نام «سبک دربار هخامنشی» را پدید آورد.
تکوک زرین همدان و آثار گنجینه آمودریا هر دو گواهی میدهند که معادن غنی طلا و فلزکاری پیشرفته در دوره هخامنشی تا چه حد به استانداردهای فوقالعادهای در استانداردسازی عیار طلا و مهارتهای ریختهگری و چکشکاری دست یافته بودند.
درباره عکاس و نویسنده
رضا گودرزی، پژوهشگر، نویسنده و عکاس ارشد حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و ایرانشناسی است که بیش از دو دهه از عمر حرفهای خود را صرف مستندسازی تصویری و نگارش مطالعه های عمیق پیرامون تاریخ، تمدن و جاذبههای طبیعی و باستانی ایرانزمین کرده است.
سفرهای عکاسی مستمر او به اقصی نقاط ایران، موزههای تخصصی و محوطههای باستانی، گنجینهای بینظیر از مستندهای دقیق تاریخی و عکاسی حرفهای را پدید آورده است.
ماحصل این سالها تلاش، تحقیق میدانی و ثبت قابهای ماندگار، انتشار مقاله های مرجع تخصصی راهنمای ایرانگردی و مقاله های ایرانشناسی در کنار کتابهای عکس نفیس و فاخر میراث فرهنگی و گردشگری (از جمله کتاب عکس نفیس موزه ملی ایران) و خلق تابلوهای عکس های هنری و دکوراتیو ایرانگردی و ایرانشناسی با استانداردهای موزهای است که تلاشی استوار در جهت پاسداشت، معرفی و انتقال شکوه فرهنگ و هنر اصیل ایران به مخاطبان، پژوهشگران و دوستداران هنر در سراسر جهان به شمار میرود.
هم اکنون با توجه به آرشیو عکس طلایی تهیه شده از طبیعت و میراث فرهنگی و گردشگری ایران، می توانید تابلو عکس نفیس یا کتاب عکس نفیس سفارشی ایرانگردی و ایرانشناسی برای برند خود سفارش دهید.
برای تهیه هدایای VIP نمایشگاهی و یا انجام مسولیت های اجتماعی می توانید کتاب های عکس نفیس را خصوصی سازی کنید.
مشاوره و سفارش: 09001075213
صنایع دستی و هنری
برای دیدن و خرید تابلو عکس نفیس تکوک زرین شیر بالدار هخامنشی می توانید به فروشگاه سایت پرشیا اکسپو مراجعه کنید.
برای انجام مسولیت های اجتماعی شرکت یا خرید هدایای VIP و نمایشگاهی برای برند خود می توانید کتاب عکس نفیس تخت جمشید را با لوگو شرکت و برند خود سفارش دهید.
