میراث ایران در موزه های جهان دور از میهن قرار گرفتند و این آثار غارت شده، کیلومترها دور تر به راحتی در ویترین موزها به نمایش گذاشته شدند
آثار ایرانی موزه ها
ریشههای ۷۰۰۰ ساله تمدن در فلات ایران از طلوع یکجانشینی تا اوج شاهنشاهیهای باستانی، امروزه متاسفانه کیلومترها دور تر در موزه های سراسر دنیا قرار گرفته اند.
شاید میراث هیچ کشور دیگری در دنیا به اندازه ایران مورد چپاول و غارت قرار نگرفته شده باشد.
فلات ایران، گهواره یکی از کهنترین و ریشهدارترین تمدنهای بشری است؛ سرزمینی پهناور که از هزارههای دور، بستر تحول های بزرگ فرهنگی، هنری و اجتماعی بوده است.
روایت تمدن در این مرز و بوم، داستانی پیوسته از خلاقیت، استواری و نوآوری است که ردپای آن را میتوان از نخستین جوامع روستایی تا باشکوهترین امپراتوریهای جهان باستان دنبال کرد.
مقاله میراث ایران در موزه های جهان مقدمه و چکیده ای از کتاب عکس نفیس میراث ایران در موزه های جهان است که در انتهای مقاله بطور کامل معرفی و لینک اختصاصی این کتاب عکس نفیس برای شما به اشتراک گذاشته شده است.
در ابتدای مقاله میراث ایران در موزه های جهان به معرفی تمدن های بزرگ ایران می پردازیم.
تپه سیلک کاشان: گاهشماری نخستین یکجانشینی و خشتهای دستساز
در دل دشتهای مرکزی ایران و در جوار کاشان امروز، تپه سیلک به عنوان یکی از کهنترین سکونتگاههای بشری، گواهی بر نخستین گامهای انسان سوی یکجانشینی و شهرنشینی است.
مردمان سیلک در بیش از ۷ هزار سال پیش، با فاصله گرفتن از شیوههای غارنشینی، توانستند خانههایی از خشت خام بسازند، هنر سفالگری را با نقوش هندسی و حیوانی به اوج برسانند و نخستین کورههای ذوب فلز را برپا کنند. سیلک، نقطه عطف کوچکی بود که چراغ تمدن را در فلات ایران روشن کرد.
تمدنهای پیشرو: جیرفت، عیلام و تعامل با بینالنهرین
همزمان با تکوین جوامع اولیه، حوزههای تمدنی دیگری در جنوب و شرق ایران سر برآوردند که معادلات دنیای باستان را دگرگون ساختند:
تمدن جیرفت: در جنوب شرقی ایران، در کنار هلیلرود، تمدنی با هنر سنگکاری بینظیر و خطی ناشناخته شکوفا شد که قدمت آن به هزاره سوم پیش از میلاد بازمیگردد. ظروف کلریتی جیرفت با نقوش پیچیده، نشاندهنده تسلط این مردمان بر صنعت و هنر بود و فرضیات پیشین درباره مهد تمدن در بینالنهرین را به چالش کشید.
تمدن عیلام: در جنوب غربی ایران (خوزستان و لرستان امروزی)، تمدن قدرتمند عیلام با شهرهایی چون شوش و چغازنبیل (نخستین اثر ثبتشده ایران در یونسکو) شکل گرفت.
عیلامیها با ساخت معابد عظیمِ زیگوارت، معماری مذهبی را به عرصه ظهور رساندند و تداوم فرهنگی عمیقی میان فلات ایران و تمدنهای همجوار ایجاد کردند.
رابطه با بابل و بینالنهرین: تمدن ایران باستان همواره در تعامل، دادوستد و گاه مناقشه با قدرتهای بزرگ بینالنهرین از جمله بابل و آشور بود. این تعاملات دوجانبه، از قوانین حمورابی گرفته تا تبادل دانش نجوم و معماری، به پویایی فرهنگی منطقه دامن زد.
عصر امپراتوریها: هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان
با ظهور اقوام آریایی و تشکیل حکومتهای سراسری، فلات ایران به مرکز ثقل تحولات سیاسی و نظامی جهان باستان بدل شد:
هخامنشیان: کوروش بزرگ با تأسیس شاهنشاهی هخامنشی، نخستین امپراتوری جهانی را بر پایه منشور حقوق بشر، تسامح فرهنگی و ساختار مدیریتی پیشرفته (ساتراپیها) بنا نهاد. تخت جمشید، پاسارگاد و شوش، نمادهای جاودانه از اقتدار، هنر و معماری بیبدیل این دوراناند که ملل مختلف را زیر یک پرچم متحد ساختند.
اشکانیان: پس از فترت اسکندر، اشکانیان با احیای استقلال ملی و شیوه حکومتداری غیرمتمرکز، توانستند در برابر امپراتوری روم ایستادگی کنند و جاده ابریشم را به عنوان شریان اصلی تجارت جهانی کنترل نمایند. هنر پارتها ترکیبی اصیل از سنتهای ایرانی و هلنیستی بود.
ساسانیان: آخرین شاهنشاهی ایران باستان، عصر رنسانس فرهنگی، اداری و دینی ایران بود. ساسانیان با ایجاد شهرهای دایرهای شکل، سدها و پلهای عظیم مهندسی، و هنر سنگنگارههای باشکوه در نقش رستم و بیشاپور، تمدنی قدرتمند ساختند که شکوه آن قرنها بر دنیای اسلام و غرب تأثیر گذاشت.
در تاریخ ایران برخی تمدن ها مانند مانا هم بوده که متاسفانه اطلاعات کافی از آن ها در تاریخ ثبت نشده و در دسترس نمی باشد.
سیر تحول صنایع دستی و هنری
سیر تحول صنایع دستی و هنرهای سنتی در ایران: از گل و سنگ تا زرگری و نگارگری
صنایع دستی و هنرهای کاربردی در فلات ایران، فراتر از یک سرگرمی یا پیشه ساده، زبان گویای هویت، باورها و جهانبینی مردمان این مرز و بوم در طول هزارهها بودهاست.
هنرمندان ایرانی با بهرهگیری از طبیعت پیرامون، همواره کاربرد و زیبایی را در هم آمیختهاند. در ادامه، نگاهی داریم به شاهکارهای هنری و صنایع دستی دورههای کلیدی تاریخ ایران:
۱. سفالینههای تپه سیلک کاشان: تولد نقش و نگار بر بستر خاک
نخستین صنایع دستی ایران با سفالگری آغاز شد. در تپه سیلک (هزاره چهارم و پنجم پیش از میلاد)، سفالگران با دست و بعدها با استفاده از چرخ سفالگری ابتدایی، ظروفی ظریف و کاربردی ساختند.
ویژگی بارز سفالهای سیلک، نقوش هندسی دقیق، خطوط موازی و استفاده خلاقانه از فرم حیوانات (مانند بز کوهی و پرندگان) بر روی بدنه سفالهای نخودی و قرمز رنگ است که نشاندهنده نگاه نمادین انسان به طبیعت است.
۲. یافتههای تمدن شهر سوخته: ظرافت، صنعت و انیمیشن اولیه
شهر سوخته در سیستان، گواهی خیرهکننده بر اوج مهارت صنعتگران هزاره سوم پیش از میلاد است. یافتههای باستانشناسی در این شهر باستانی نشاندهنده تسلط شگفتانگیز بر فنون مختلف است:
ساخت مهرههای بسیار ریز از سنگ لاجورد و عقیق با ابزار سوراخکاری دقیق.
پارچهبافی پیشرفته که نمونههای باقیمانده آن، مهارت بالای زنان شهر سوخته در ریسندگی و بافت را به رخ میکشد.
جام سفالی معروف که نقوش روی آن به شکلی طراحی شده که با چرخش ظرف، تصویر حرکت یک بز به سمت بوته تداعی میشود؛ شاهکاری که از آن به عنوان نخستین انیمیشن جهان یاد میکنند.
۳. یافتههای تمدن جیرفت: هنر سنگکاری و ظروف کلریتی
در جنوب ایران و در کنار هلیلرود، تمدن جیرفت مهد یکی از درخشانترین هنرهای سنگکاری باستان شد. صنعتگران جیرفت ظروفی از سنگ «کلریت» (سنگ صابونی) ساختند که با نقوش برجسته و بسیار پیچیده از جانوران (شیر، عقرب، مار)، انسانها و نخلها تزئین شده بودند. استفاده از سنگهای قیمتی دیگر همچون فیروزه و عقیق در کنار این ظروف، نشاندهنده جایگاه بالای هنر تراشسنگ در این خطه است.
۴. یافتههای تمدن عیلام (ایلام): آجر لعابدار، مفرغ و فلزکاری پیشرفته
هنر عیلامی ترکیبی از استحکام و زیبایی مذهبی بود. از برجستهترین دستاوردهای این دوره میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
مفرغهای لرستان: شاهکارهای فلزکاری عیلامی و اقوام همجوار که شامل سلاحها، ابزار زینتی، دهانهبرندههای اسب و مجسمههای کوچک مفرغی با فرمهای پویا و انتزاعی است.
آجرهای لعابدار و تندیسهای فلزی: مجسمه ملوکانه «نیکاپ» (ملکه عیلام) از مفرغ خالص و خشتها و آجرهای لعابدارِ معبد چغازنبیل، استادی این مردمان را در لعابکاری و فلزکاری اثبات میکند.
۵. یافتههای تمدن بینالنهرین و بابل: آجرکاری مصور و مهر استوانهای
در تعامل های فرهنگی با بابل و تمدنهای بینالنهرین، هنر ساخت مهرهای استوانهای نقش برجستهای یافت. این مهرها که از سنگهای قیمتی تراشیده میشدند، با نقوش اساطیری و خطوط میخی حکاکی میگشتند و علاوه بر کاربرد اداری، نوعی اثر هنری مینیاتوری به شمار میرفتند.
همچنین آجرکاریهای برجسته و کاشیکارهای اولیه با نقوش اساطیری، از دستاوردهای هنری این حوزه بود.
۶. هنر هخامنشی: شکوه زرگری، پارچهبافی و تخت جمشید
هنر هخامنشی بازتابدهنده نظم، اقتدار و اتحاد ملل زیر سایه امپراتوری بود:
زرگری و فلزکاری: جامها، بازوبندها و ریتونهای طلا و سیمین با سرِ حیوانات (مانند شیر، گریفین و بز کوهی) که نمونههای بارز آن در گاوه و آثار هخامنشی دیده میشود، اوج مهارت در ریختهگری، قلمزنی و طلاکاری را نشان میدهد.
بافتسنگی و منسوجات: فرش پازیریک (قدیمیترین فرش گرهبافته جهان) و پارچههای زربفت هخامنشی، نشاندهنده هنر پیشرفته نساجی و رنگرزی در آن دوران است.
۷. هنر اشکانی و ساسانی: کاشیکاری، گچبری و بافت پارچههای ابریشمی
اشکانیان: هنر پارتها تلفیقی از سنتهای ایرانی و یونانی بود؛ گچبریهای دیواری و سفالهای منقوش با لعاب فیروزهای از شاخصههای این دوره است.
ساسانیان: عصر طلایی فلزکاری و نساجی ایران باستان. بشقابها و تنگهای سیمین و زرین با نقوش برجسته پادشاهان در حال شکار (با تکنیک ترصیع و طلاکوب)، و پارچههای ابریشمی و زربفت ساسانی (که زینتبخش کلیساهای اروپایی شد)، هنر ایران را به اوج شهرت جهانی رساند.
۸. دوران اسلامی: صفویان، افشاریان تا قاجار (اوجگیری فرش، کاشیکاری و صنایع دستی)
با ورود اسلام، صنایع دستی ایران جان تازهای گرفت و با هنرهای اسلامی آمیخته شد:
دوران صفوی (عصر زرین هنر و معماری): اصفهان پایتخت هنر شد. قالیبافی ایرانی (مانند قالی اردبیل) به شاهکار جهانی بدل گشت، کاشیکاری هفترنگ مساجد به اوج زیبایی رسید، و هنرهایی چون میناکاری، قلمزنی، سفالگری زرینفام و نگارگری (مکتب اصفهان) استانداردهای تازهای در جهان خلق کردند.
دوران افشاریه و زندیه: هنر در این دوره بیشتر بر فلزکاریهای نظامی، تسلیحات طلاکوب، و معماری کاربردی تمرکز داشت، اما ریشههای هنری سنتهای پیشین حفظ شد.
دوران قاجار: هنر قاجار با تلفیق سنتهای ایرانی و نشانههایی از هنر مدرن غرب شناخته میشود. هنر کاشیکاری با رنگهای نو (مانند زرد و صورتی)، فلزکاری، ساخت قالیهای اصیل شهری و روستایی، و رواج عکاسی و چاپ سنگی، چهره فرهنگی ایران را در آستانه ورود به دنیای مدرن شکل داد.
عکاسان و باستانشناسان خارجی
چشم بیگانگان بر گنجهای ایران
سفرنامهنویسان، عکاسان و باستانشناسان پیشگام در ایران
فلات ایران در قرون متمادی، بهویژه از اواخر دوران صفویه و به اوج رسیدن در سدههای نوزدهم و بیستم میلادی، مقصد جذاب و رازآلودی برای پژوهشگران، جهانگردان، هنرمندان و ماجراجویان غربی بود.
کسانی که با ابزار نقاشی، دوربینهای عکاسی سنگین آن دوران، قلم و کلنگ باستانشناسی به این سرزمین آمدند و نخستین تصاویر و مستندهای علمی را از ویرانهها و آثار باستانی ایران به جهان معرفی کردند.
در ادامه، نگاهی اجمالی داریم به چهرههای شاخصی که نامشان با تاریخ باستانشناسی و ایرانشناسی گره خورده است:
۱. جهانگردان و مبلغان پیشین: از شاردن تا دیولافوا
ژان اوگوست دیولافوا و همسرش ژان دیولافوا: باستانشناس و مهندس فرانسوی که در دوره قاجار راهی شوش و خوزستان شد.
کاوشهای جنجالی آنها در شوش و انتقال بسیاری از آثار باستانی (از جمله آجرهای لعابدار و شیرهای بالدار) به موزه لوور، نقطه عطفی پرماجرا در تاریخ باستانشناسی ایران رقم زد.
این زوج باستانشناس و مهندس فرانسوی که در دوره قاجار راهی شوش و خوزستان شدند. کاوشهای جنجالی آنها در شوش و انتقال بسیاری از آثار باستانی (از جمله آجرهای لعابدار، گاوهای سنگی و سرستونها) به موزه لوور فرانسه، یکی از تلخترین بخشهای تاریخ میراث فرهنگی ایران است.
ژان دیولافوا در خاطرات بیپرده خود اعتراف میکند که هرگاه با آثار یا مجسمههای غولپیکر مرمرینی روبرو میشدند که امکان های ابتدایی آن دوران اجازه جابهجاییشان را نمیداد، برای راحتی کار یا جلوگیری از دسترسی دیگران، آنها را با تیشه و قلم خرد میکردند تا حملشان ممکن شود یا از بین برئد.
ژان شاردن (Jean Chardin): جهانگرد و بازرگان فرانسوی دوره صفوی که سفرهای طولانیاش به ایران، یکی از دقیقترین، مستندترین و مصورترین سفرنامهها را درباره فرهنگ، معماری، اصفهانِ عصر صفوی و تخت جمشید به یادگار گذاشت.
این خود یکی از دلایل اثبات کننده است که اشیای ایرانی در موزه لوور چگونه از ایران دزدیده شدند.
۲. عکاسان و نقاشان پیشگام: به تصویر کشیدن شکوه مخروبه
لوئیجی پشه و ارنست هولتسر: عکاسان اروپایی دوره قاجار که دوربینهای خود را به کوچهپسکوچههای اصفهان، تهران و بناهای باستانی بردند.
عکسهای ارزشمند آنها امروز به عنوان اسناد تاریخی بینظیری از سیمای شهری، مردمشناسی و وضعیت ابنیه تاریخی ایران در اواخر قرن نوزدهم شناخته میشود.
اوژن فلاندن و پاسکال کوست: نقاش و معمار فرانسوی که در زمان محمدشاه قاجار ماموریت یافتند تمام آثار باستانی ایران را از پاسارگاد و تخت جمشید گرفته تا نقش رستم مستند کنند.
طرحها و نقاشیهای دقیق آنها، نمایانگر وضعیت پیش از کاوشهای مدرن در این محوطههاست.
۳. باستانشناسان علمی و پایهگذاران حفاظت: ارنست هرتسفلد و دیگران
ارنست هرتسفلد (Ernst Herzfeld): یکی از برجستهترین باستانشناسان و معماران آلمانی که نقش کلیدی در کاوشهای علمی تپرسپید (تخت جمشید) و پاسارگاد ایفا کرد.
او نخستین کسی بود که به صورت سیستماتیک به مستندنگاری، لایهنگاری و حفظ کتیبهها و آثار هخامنشی پرداخت و پایهگذار مطالعه های نوین ایرانشناسی شد.
رومن گیرشمن (Roman Ghirshman): باستانشناس نامدار فرانسوی که دههها در محوطههای کلیدی ایران از جمله سیلک کاشان، بیشاپور، شوش و چغازنبیل دست به کاوش زد و گزارشهای علمی او همچنان منابع اصلی پژوهشگران است.
آرتور اپهام پوپ (Arthur Upham Pope): پژوهشگر و مورخ هنر آمریکایی که شیفته هنر و معماری ایران بود. او با تدوین کتابهای مرجع بزرگ مانند «شاهکار هنر ایران» و تأسیس «پژوهشکدهی آسیایی»، نقش بزرگی در معرفی هنر ایرانی به جهانیان و ثبت ابنیه تاریخی ایفا کرد (و آرامگاه او نیز بر اساس وصیتش در اصفهان جای گرفت).
موزه لوور
در ادامه مقاله به بررسی برخی از کشورها و موزه هایی می پردازیم که میراث ایران را در موزه های خود به غنیمت بردند.
آثار ایران در موزه لوور
موزه لوور (فرانسه): گنجینه بزرگ تمدن شرق باستان و تالارهای اختصاصی ایران
موزه لوور در پاریس، به عنوان یکی از بزرگترین و غنیترین موزههای جهان، نهتنها خانه شاهکارهای هنر غرب است، بلکه یکی از معتبرترین پایگاههای نمایش تمدنهای مشرق زمین، بهویژه ایران باستان به شمار میرود.
آثار ایرانی در لوور جایگاه بسیار ویژهای دارند؛ بهطوریکه این موزه چندین تالار بزرگ و اختصاصی (معروف به دپارتمان آثار شرق باستان) را به فرهنگ، هنر و معماری فلات ایران از هزارههای پیش از میلاد تا دوران اسلامی اختصاص داده است.
آمار کلی و حجم آثار ایرانی
لوور میزبان هزاران قطعه شیء باستانی، سفال، سنگنگاره، زیورها و قطعه های معماری از محوطههای کلیدی ایران (مانند شوش، تپه سیلک، لرستان، تخت جمشید و نیشابور) است.
حجم و تنوع این آثار به قدری است که بازدیدکننده میتواند سیر تحول هنری ایران را به صورت کاملاً ملموس طی کند.
بخش عمدهای از این گنجینه، حاصل کاوشهای باستانشناسان فرانسوی در دوران قاجار (از جمله حفاریهای جنجالی خانواده دیولافوا و ژاک دمورگان در شوش) به این موزه منتقل شد.
سالنهای اختصاصی ایران در لوور
مجموعه آثار ایرانی در لوور در قالب چندین سالن پیوسته (تالارهای ۱۲ تا ۲۰ در طبقه همکف بال ریشلیو و سولی) چیده شدهاند.
هر کدام از این تالارها بازگوکننده دوره خاصی از تاریخ ایران هستند: از سفالهای اولیه سیلک گرفته تا مفرغهای لرستان و آثار باشکوه دوران هخامنشی و اشکانی.
شاهکارهای برجسته ایرانی در موزه لوور
در میان هزاران اثر ارزشمند موجود در این موزه، چند قطعه به عنوان نمادهای بیبدیل تاریخ تمدن جهان شناخته میشوند:
سرستون گاو دو سر از کاخ آپادانای شوش: این سرستون سنگی عظیم و غولپیکر که از کاخ داریوش بزرگ در شوش به فرانسه منتقل شده، شاهکار معماری و سنگتراشی هخامنشی است و عظمت و اقتدار این سلسله را به رخ میکشد.
کتیبه و آجرهای لعابدار گارد جاویدان (کاشیهای شوش): دیوارهای تزئینشده با آجرهای لعابدار رنگی که نقوش سربازان گارد جاویدان، شیرها و گریفینها را با ظرافت و رنگهای خیرهکننده (پس از هزاران سال) به نمایش میگذارند.
قانون حمورابی (مرتبط با تمدنهای همجوار و عیلام): سنگنوشته مشهور حمورابی گرچه متعلق به تمدن بینالنهرین است، اما به عنوان غنیمت جنگی توسط پادشاهان عیلام (ایلامی) به شوش آورده شده بود و در کاوشهای شوش کشف شد.
مجموعه مفرغهای لرستان و ظروف کلریتی جیرفت: ظروف سنگی بسیار ظریف با نقوش برجسته جانوری و ابزار مفرغی که مهارت فوقالعاده فلزکاران باستانی ایران را نشان میدهند.
حضور در تالارهای ایران در لوور، تجربهای شگفتانگیز اما همزمان تأثیرگذار است؛ جایی که میتوان روایت تاریخ پرفراز و نشیب ایران را در هزاران کیلومتر دورتر از مرزهای اصلی تماشا کرد.
علاوه بر غول بیپایان لوور، موزههای مهم دیگری هم در فرانسه (بهویژه در پاریس) وجود دارند که بخشی از آثار، اشیاء عتیقه یا هنرهای اسلامی و شرقی مرتبط با ایران را در خود جای دادهاند:
موزه ملی هنرهای آسیایی گیمه (Musée Guimet):
این موزه یکی از بزرگترین و معتبرترین مراکز نگهداری هنرهای آسیا در خارج از قاره کهن است. گرچه تمرکز اصلی آن بر شرق آسیا، هند، هیمالیا و آسیای مرکزی است، اما بخش قابلتوجهی از آثار باستانی مکشوفه از مسیر جاده ابریشم، مناطق مرزی و همچنین آثار هنری دوران اسلامی و عتیقههای مرتبط با فرهنگ ایرانی-آسیایی را در دل خود جای داده است.
موزه کلونی یا موزه ملی قرون وسطی (Musée de Cluny):
این موزه در قلب پاریس قرار دارد و به هنر و فرهنگ دوران قرون وسطی اختصاص یافته است. در این مجموعه، برخی از منسوجات بسیار ارزشمند، فرشها و قطعات هنری دوره اسلامی و تبادلات تجاری آن دوران با مشرقزمین و ایران نگهداری میشود.
موزه برانلی (Musée du Quai Branly):
این موزه بر هنرهای بومی و تمدنهای غیرغربی (از جمله بخشی از هنرهای سنتی، ابزار و دستسازههای مناطق مختلف آسیا و خاورمیانه) تمرکز دارد و گاهی آثار یا پژوهشهای مردمشناسی مرتبط با جوامع ایرانی را در قالب نمایشگاههای موقت به نمایش میگذارد.
با این وجود، از نظر حجم و اهمیت تاریخی آثار باستانی اصلی (هخامنشی، عیلامی، ساسانی و…). موزه لوور پایگاه اصلی و بیرقیب در فرانسه محسوب میشود و سایر موزهها بیشتر مکمل آن هستند.
موزه بریتانیا
به عنوان مقصد بعدی در مقاله میراث ایران در موزه های جهان، راهی لندن و یکی از مهمترین پایگاههای آثار باستانی جهان میشویم.
آثار ایران در موزه بریتانیا
موزه بریتانیا (انگلستان): تالار گنجینههای امپراتوریها و میراث زرین ایران باستان
موزه بریتانیا (British Museum) در لندن، به عنوان یکی از بزرگترین، کهنترین و غنیترین موزههای تاریخ و فرهنگ بشری در جهان، جایگاهی بیبدیل در حفظ و نمایش آثار تمدنهای باستانی دارد.
بخش مربوط به ایران باستان در این موزه، یکی از معتبرترین مجموعههای خارج از ایران است که ابعاد گ گوناگونی از قدرت، هنر، و دیپلماسی شاهنشاهیهای بزرگ فلات ایران را به نمایش میگذارد.
آثار موجود در این موزه، بازتابی از تعات گسترده، فتوحات و ارتباطات تجاری و سیاسی دنیای باستان است.
آمار کلی و حجم آثار ایرانی
موزه بریتانیا هزاران قطعه شیء، سند، سکه، تندیس، و اثر هنری مرتبط با تاریخ ایران را در خود جای داده است. بخش عمدهای از این مجموعه نفیس به دوران هخامنشی، اشکانی، ساسانی و همچنین دوران اسلامی تعلق دارد.
این آثار از نقاط مختلفی مانند تخت جمشید، پاسارگاد، شوش، و محوطههای باستانی شمال و شرق ایران گردآوری شدهاند.
بخشی از این گنجینه حاصل کاوشهای باستانشناسان بریتانیایی در سدههای نوزدهم و بیستم (مانند کاوشهای سر اورل اشتاین در مناطق مرزی و شرق ایران) و بخشی دیگر حاصل هدایا، خریدهای عتیقه یا آثار ضبطشده است.
سالنهای اختصاصی ایران (تالار ۵۲ – گالری سایرس و ایران باستان)
آثار ایرانی در موزه بریتانیا در چندین گالری و سالن کلیدی چیده شدهاند که برجستهترینِ آنها گالری ۵۲ (معروف به گالری ایران باستان یا تالار کوروش) است.
این سالن به طور ویژه به نمایش آثار دوران هخامنشی و شکوه امپراتوری پارس اختصاص یافته است. طراحی این تالار با نورپردازی ویژه و قرار دادن آثار در ویترینهای ایمن، فضایی متمایز ایجاد کرده است تا بازدیدکنندگان جهانی با ساختار اداری، هنری و نظامی ایران باستان آشنا شوند.
شاهکارهای برجسته ایرانی در موزه بریتانیا
در میان هزاران اثر تاریخی این موزه، چند قطعه به عنوان نمادهای جهانی تاریخ و هنر ایران شناخته میشوند:
منشور کوروش (Cyrus Cylinder): مشهورترین شاهکار این موزه و نخستین منشور حقوق بشر جهان.
این استوانه گلی که با خط میخی اکدی نوشته شده، دستورهای کوروش بزرگ پس از فتح بابل را روایت میکند و نمادی جهانی از تسامح دینی، آزادی و حقوق شهروندی است.
سرستونها و نقشبرجستههای تخت جمشید: قطعاتی از سنگنگارههای تخت جمشید و سرستونهای سنگی که نشاندهنده عظمت معماری کاخهای هخامنشی و دقت بینظیر سنگتراشان آن دوره در نمایش لباسها، چهرهها و صفوف نمایندگان ملل مختلف است.
گنجینه اکسیوس (Oxus Treasure): مجموعهای خیرهکننده و بینظیر از ۱۸۰ قطعه اشیای زرین و سیمین شامل ارابه زرین، مجسمههای کوچک، بازوبندهای با نقش شیر دال، ریتونها، شمشیر زرین، ظروف و سکههای دوره هخامنشی که در کنار رود آمودریا کشف شدند و اوج هنر طلاکاری و جواهرسازی باستان را به نمایش میگذارند.
آثار و سکههای اشکانی و ساسانی: مجموعهای از ظروف سیمین، بشقابهای سلطنتی پادشاهان ساسانی در حال شکار، و سکههای زرین و سیمین که تحولات سیاسی، هنری و اقتصادی هزارههای بعدی ایران را روایت میکنند.
تماشای این گنجینهها در قلب لندن، هر بیننده ایرانی را میان حس شکوهمندیِ تاریخ گذشته و حسرتِ جدایی این آثار از بستر اصلی خود قرار میدهد.
چند موزه و مجموعه دیگر نیز در انگلستان وجود دارند که آثار هنری، منسوجات، فرشها و دستسازههای مرتبط با تاریخ، هنر و تمدن ایران را در خود جای دادهاند:
موزه ویکتوریا و آلبرت (Victoria and Albert Museum – V&A):
این موزه در لندن، بزرگترین موزه هنر و طراحی در جهان است و بخش بسیار غنی و چشمگیری از هنرهای اسلامی و ایرانی (از جمله دوران صفوی و قاجار) دارد.
شاهکارهایی مانند قالی معروف اردبیل (یکی از قدیمیترین و بزرگترین قالیهای جهان با بافت فوقالعاده)، سفالینههای زرینفام، کاشیکاریهای معماری، فلزکاریها و منسوجات زربفت ایرانی در این موزه نگهداری میشوند.
گالری ملی هنر ایران و شرق در موزه فیتزویلیام (The Fitzwilliam Museum):
این موزه که وابسته به دانشگاه کمبریج است، مجموعهای فوقالعاده از آثار باستانی شرق نزدیک، از جمله سفالها، مهرهای استوانهای، سکهها و آثار هنری دوران هخامنشی، ساسانی و اسلامی ایران را در گالریهای اختصاصی خود به نمایش میگذارد.
موزه اشمولین (Ashmolean Museum):
واقع در شهر آکسفورد و به عنوان قدیمیترین موزه دانشگاهی بریتانیا، دارای بخش مهمی از آثار باستانی و هنری خاورمیانه است.
این موزه مجموعهای ارزشمند از سفالهای پیشتاریخی ایران (از جمله مناطق مرکزی و جنوب)، مهرهای باستانی، سکهها و آثار فلزی دورههای مختلف تاریخی ایران را در اختیار دارد.
موزه بریتانیا (قسمتهای جانبی یا کتابخانه بریتانیا – British Library):
گرچه کتابخانه بریتانیا یک موزه مستقل هنری نیست، اما گنجینهای بینظیر از نسخ خطی کهن فارسی، قرآنهای خطی تذهیبشده، شاهنامههای مصور بسیار ارزشمند (مانند شاهنامه شاه طهماسب) و اسناد تاریخی ایران را نگهداری میکند که در دنیا کمنظیر است.
موزه های ایتالیا
موزههای ایتالیا (رم و واتیکان): گویای تعامل های باستانی، دیپلماسی و هنر مشترک ایران و روم
ایتالیا، به عنوان قلب تپنده تاریخ باستان و هنر رنسانس اروپا، از دیرباز نقطه تلاقی، دیپلماسی، تجارت و البته جنگهای بزرگ با شاهنشاهیهای ایران (بهویژه اشکانیان و ساسانیان) بوده است.
موزههای مهم ایتالیا، از جمله موزههای واتیکان (Vatican Museums) و موزه ملی روم (Museo Nazionale Romano)، گنجینههای ارزشمندی از آثار مرتبط با فلات ایران و بازتاب این تعاملات را در خود جای دادهاند.
آمار کلی و حجم آثار ایرانی
مجموعه آثار مرتبط با ایران در ایتالیا شامل صدها قطعه شیء باستانی، سنگنگاره، سکههای طلا و نقره، و نسخ خطی است.
اگرچه حجم آثار باستانی ایران در ایتالیا به اندازه موزههای لوور یا بریتانیا نیست، اما ارزش تاریخی و پژوهشی آنها بسیار بالاست؛ زیرا بسیاری از این آثار روایتگر نگاه دنیای غرب و امپراتوری روم به قدرت سیاسی و هنری ایران باستان هستند.
همچنین موزههای ایتالیا میزبان نسخ خطی کهن فارسی و اسناد ارتباطات دیپلماتیک پاپها با دربار صفوی و قاجار هستند.
سالنها و بخشهای اختصاصی ایران در ایتالیا
بخش آثار خاور نزدیک و تمدنهای شرقی در موزههای واتیکان: تالارهای تخصصی که هدایای پادشاهان جهان به واتیکان و آثار باستانی به دست آمده از مناطق شرقی و فلات ایران را به نمایش میگذارند.
موزه ملی روم (Palazzo Massimo alle Terme): گالریهایی که سکهها، تسلیحات و نشانههای جنگها و توافقهای مرزی میان روم و ایران (ساسانی و اشکانی) را روایت میکنند.
شاهکارهای برجسته ایرانی و مرتبط در ایتالیا
سکههای طلا و نقره شاهان اشکانی و ساسانی: مجموعههای کمیاب سکههای امپراتوری ایران که در کاوشهای مختلف در اروپا کشف شدهاند و گواهی بر نفوذ اقتصادی و سیستم پولی ایران در جهان باستان هستند.
سنگنگارهها و تندیسهای مرتبط با نبردها و معاهده ها: آثار و نقشبرجستههایی که شرح فتوحات یا معاهدات صلح میان امپراتوری روم و شاهنشاهی ساسانی را به تصویر کشیدهاند.
نسخ خطی و فرمانهای سلطنتی صفوی و قاجار در آرشیو واتیکان: نامهها و فرمانهای تاریخی با خط و مهر پادشاهان ایران خطاب به پاپهای روم که نشاندهنده روابط دیپلماتیک و نامهنگاریهای سیاسی در قرون گذشته است.
موزه پرگامون
موزه پرگامون و موزه هنر اسلامی برلین (آلمان): شاهکارهای معماری، فرسکوها و هنر شرق باستان
برلین، پایتخت آلمان، یکی از مهمترین مراکز علمی و موزهداری در جهان است و مجموعههای دولتی برلین (Staatliche Museen zu Berlin) میزبان برخی از بینظیرترین و ارزشمندترین آثار باستانی و هنری فلات ایران هستند.
بخش عمدهای از این گنجینهها در موزه پرگامون (Pergamonmuseum) و موزه هنر اسلامی (Museum für Islamische Kunst) نگهداری میشوند که سالانه میزبان میلیونها بازدیدکننده از سراسر جهاناند.
آمار کلی و حجم آثار ایرانی
مجموعه آثار ایرانی در موزههای برلین شامل هزاران قطعه شیء باستانی، سفالینههای پیشتاریخی و اسلامی، فلزکاریهای دقیق، منسوجات، قطعه های معماری، و فرسکوهای دیواری است.
این آثار بخش بزرگی از تاریخ چند هزار ساله ایران از دوران پیشازتاریخ، عیلام، هخامنشی، ساسانی تا اوج هنر اسلامی و دوره صفوی و قاجار را پوشش میدهند.
بخشی از این گنجینه حاصل کاوشهای باستانشناسان آلمانی (مانند کاوشهای علمی ارنست هرتسفلد و دیگران) و بخشی دیگر حاصل تبادل های و خریدهای موزهای در سدههای نوزدهم و بیستم است.
سالنها و بخشهای اختصاصی ایران در برلین
موزه مقدماتی و شرق باستان (Vorderasiatisches Museum): بخشی از موزه پرگامون که به نمایش آثار تمدنهای بینالنهرین، فلات ایران و هخامنشیان اختصاص دارد.
موزه هنر اسلامی (واقع در موزه پرگامون / مجموعه بادم)” سالنهای اختصاصی که هنر دوران اسلامی ایران را با چیدمانی مدرن و نورپردازی حرفهای به نمایش میگذارند. (نکته: بخشهایی از این موزه به دلیل بازسازیهای کلان پرگامون مدیریت چرخشی دارند، اما ارزش گنجینه آن پابرجاست).
شاهکارهای برجسته ایرانی در موزههای برلین
در میان این مجموعه ارزشمند، چند اثر شاخص و جهانی در برلین خودنمایی میکنند:
آجرهای لعابدار و نقشبرجستههای هخامنشی و بینالنهرینی: قطعه های معماری و آجرهای رنگی منقوش که یادآور شکوه کاخهای باستانی و هنر ساخت سازههای پرجلال و جبروت در دوران باستان است.
فرسکوها و نقاشیهای دیواری سامرا و محوطههای ایرانی: آثار نقاشی دیواری و گچبریهای دوران اسلامی که سبک زندگی، پوشش و هنر تزئینی ایرانیان در قرون اولیه اسلامی را به تصویر میکشند.
سفالینههای زرینفام و مینایی سلجوقی: مجموعهای خیرهکننده از ظروف سفالی دورههای طلایی هنر ایران که با لعابهای درخشان و نقوش پیچیده تزیین شدهاند.
فرشها و منسوجات دوره صفوی: قالیهای شاهکار ایرانی با بافت ظریف و طرحهای کلاسیک که در بخش هنرهای اسلامی برلین به عنوان شاهکارهای نساجی جهان شناخته میشوند.
حضور این آثار در آلمان، نمایانگر ژرفای نفوذ هنر و تمدن ایرانی در نگاه پژوهشگران و موزهداران اروپایی است.
موزه های اروپای شرقی
موزههای مهم اروپای شرقی:
اتریش: موزه تاریخ هنر وین (Kunsthistorisches Museum Vienna)
اتریش به لطف روابط دربار هابسبورگ با دربار صفوی و قاجار، و همچنین حضور پژوهشگران برجسته شرقشناس، یکی از غنیترین مجموعههای هنر اسلامی و ایرانی را در قلب اروپا دارد.
آمار کلی و حجم آثار: صدها قطعه شیء شامل منسوجات سلطنتی، فرشهای کمنظیر، فلزکاریها و هدایای دیپلماتیک.
سالنها: تالار گنجینههای امپراتوری (Schatzkammer) و بخش هنر اسلامی و خاور نزدیک.
شاهکارهای برجسته:
فرشهای شکارگاه و ابریشمی دوره صفوی: قالیهای بسیار مشهوری که از شاهکارهای نساجی جهان به شمار میروند و در وین نگهداری میشوند.
تاجها و هدایای سلطنتی: اشیای زرین و نشانهای دیپلماتیک مبادلهشده میان پادشاهان اروپایی و دربار ایران.
مجارستان: موزه ملی مجارستان (Hungarian National Museum – بوداپست)
مجارستان به دلیل اشتراک های تاریخی و ارتباطات عمیق با جهان شرق و عثمانی، آثار و سکههای فراوانی از دورههای مختلف اسلامی و ایرانی را در اختیار دارد.
آمار کلی و حجم آثار: مجموعههای باارزشی از سکههای باستانی (ساسانی و اسلامی)، ظروف فلزی و منسوجات.
سالنها: گالریهای باستانشناسی و بخش تاریخ قرون وسطی و اسلامی.
شاهکارهای برجسته:
گنجینههای سکهشناسی ساسانی و اسلامی: سکههای زرین و سیمین که مسیرهای ارتباطی تجاری و مالی قرون باستان و میانه را مستند میکنند.
ظروف و صنایع دستی فلزی: آثار برنجی و نقرهای که بازتابدهنده هنر کاربردی ایرانی در آن سوی مرزهاست.
جمهوری چک: موزه ملی پراگ (Národní muzeum) و گالری ملی پراگ
پراگ به عنوان یکی از مراکز فرهنگی اروپا، میزبان کلکسیونهای قابلتوجهی از هنر آسیایی، منسوجات و آثار باستانی است.
آمار کلی و حجم آثار: مجموعههای تخصصی از سفالینهها، فرشها، و آثار هنری دوران اسلامی ایران.
سالنها: بخش موزههای هنرهای آسیایی و شرقی گالری ملی پراگ.
شاهکارهای برجسته:
قالیها و پارچههای نفیس صفوی و قاجار: نمونههای برجستهای از هنر نساجی و طراحی سنتی ایران.
مجموعههای سفال و سرامیک: ظروف منقوش دورههای مختلف تاریخی ایران.
لهستان: موزه ملی ورشو (National Museum in Warsaw) و موزه ملی کراکوف
لهستان تاریخچهای بسیار جالب در ارتباط با ایران دارد (از جمله حضور پناهندگان ایرانی در جنگ جهانی دوم و پیشتر از آن، روابط تجاری عصر صفوی و لشکرکشیها). موزه ملی ورشو یکی از غنیترین مجموعههای هنر ایرانی و فرشهای شرق را در اروپای شرقی دارد.
آمار کلی و حجم آثار: صدها قطعه فرش اصیل ایرانی (از جمله فرشهای معروف ملقب به «لهستانی» یا Polonaise Carpets که در کارگاههای اصفهان و کاشان با تار و پود طلا و ابریشم برای اشراف اروپایی بافته شده بودند)، سلاحهای تزئینی و ظروف فلزی.
سالنها: گالری هنر باستان و بخش هنر تزئینی و شرقی.
شاهکارهای برجسته:
فرشهای پولونز (Polonaise Carpets): شاهکارهای زربفت و ابریشمی دوره صفوی که به اشتباه در قرنهای گذشته به نام لهستان شناخته میشدند اما در واقع اوج هنر قالیبافی اصفهان هستند.
شمشیرها و تسلیحات رزمی تزئینی: مجموعهای از سلاحهای فولادی با دستههای مرصع که نشاندهنده تبادلات نظامی و هدایای سلطنتی است.
موزه های اروپا
موزه های اروپا
موزههای هلند (موزه ملی آمستردام – Rijksmuseum و موزه آرکن / شهرداری لیدن)
هلند به دلیل پیشینه درخشان تجاریاش در دوران صفوی و حضور شرکت هند شرقی هلند (VOC) در خلیج فارس، روابط عمیق اقتصادی و فرهنگی با ایران داشته است.
آمار کلی و حجم آثار: صدها قطعه شیء شامل منسوجات نفیس صفوی، فرشهای گرانبها، نقشههای تاریخی خلیج فارس، سکهها و اسناد بازرگانی دورههای صفوی و قاجار.
سالنها: بخش هنرهای آسیایی و تالارهای تاریخ و تجارت جهانی در موزه ملی آمستردام (Rijksmuseum) و همچنین موزه ملی آثار باستانی لیدن (Rijksmuseum van Oudheden).
شاهکارهای برجسته:
فرشهای شکارگاه و ابریشمی دوره صفوی: قالیهای شاهکار با بافت اصفهان یا کاشان که توسط تجار هلندی در قرن هفدهم به اروپا وارد شدند.
اسناد و نقشههای کهن خلیج فارس و اصفهان: نقشههای مستند و سیاحتنامههای نقاشیشده از پایتختهای صفوی که گواهی بر شناخت دقیق هلندیها از جغرافیای سیاسی ایران است.
موزههای اسپانیا (موزه ملی باستانشناسی مادرید – MAN و موزه آلبرکا)
اسپانیا نیز به لطف روابط دیپلماتیک و سفرای فرستاده شده در دوران صفوی (مانند سفارت مشهور برادران شانپیر یا فرستادههای شاه عباس) گنجینههای خاصی از هنر ایرانی دارد.
آمار کلی و حجم آثار: مجموعهای از ظروف فلزی اسلامی، سفالینهها، سلاحهای تزئینی و بهویژه هدایای دیپلماتیک پادشاهان ایران به دربار اسپانیا.
سالنها: گالریهای هنرهای اسلامی و شرق نزدیک در موزه ملی باستانشناسی مادرید (Museo Arqueológico Nacional).
شاهکارهای برجسته:
هدایای دیپلماتیک دوره صفوی: اشیای زرین و پارچههای زربفت گرانبهایی که به عنوان نماد دوستی و اتحاد سیاسی بین ایران و اسپانیا تبادل شدهاند.
فلزکاریهای ترصیعشده اسلامی: ظروف برنجی و مفرغی که هنر فلزکاران ایرانی را در قرون میانه به نمایش میگذارند.
موزه ملی دانمارک (National Museum of Denmark – كوبنهاگن)
دانمارک به واسطه سفرگردانان، پژوهشگران و حفاریهای باستانشناسی اسکاندیناوی در خاورمیانه، گنجینهای ارزشمند از سکهها و آثار باستانی فلات ایران را در اختیار دارد.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران قطعه سکه باستانی (ساسانی، اشکانی و اسلامی)، سفالهای پیشتاریخی و مجموعهای از اشیای قومنگاری.
سالنها: گالریهای تاریخ جهان باستان و تالار سکهشناسی سلطنتی کپنهاگ.
شاهکارهای برجسته:
گنجینههای عظیم سکههای ساسانی و اسلامی: مجموعههای کمنظیری از سکههای نقره و طلا که مسیرهای تجاری و اقتصادی میان ایران و شمال اروپا (وایکینگها) را اثبات میکنند.
سفالهای سیلک و تپههای باستانی ایران: نمونههای اولیه سفالهای منقوش فلات ایران.
سوئیس (موزه هنر و تاریخ ژنو – MAH و موزه ریتبرگ زوریخ)
سوئیس به عنوان یکی از ثروتمندترین مراکز نگهداری کلکسیونهای خصوصی در جهان، میزبان آثار خیرهکنندهای از هنر ایران باستان و اسلامی است.
آمار کلی و حجم آثار: صدها قطعه شاهکار از هنر فلزکاری باستانی، سفالینههای زرینفام و بهویژه مجموعههای شخصی ثبتشده از هنر هخامنشی و ساسانی.
سالنها: دپارتمانهای هنر شرق باستان در موزه ریتبرگ (Rietberg Museum) زوریخ و موزه هنر و تاریخ ژنو.
شاهکارهای برجسته:
ظروف و زیورآلات زرین هخامنشی و طلاکاریشده: قطعه های نفیس و تندیسهای کوچکی که نشاندهنده هنر استثنایی فلزکاران پارسی است.
سفالهای مینایی و سلجوقی: ظروف شاهکار با لعابهای فیروزهای و لاجوردی از دوران اوج هنر اسلامی ایران.
بلژیک (موزه سلطنتی هنر و تاریخ بروکسل – RMAH)
بلژیک از طریق فعالیتهای باستانشناسان بزرگ خود (همثال گراف دومنزیل و کاوشهای علمی در شوش و مناطق غربی ایران) سهم بزرگی در انتقال و حفظ آثار ایرانی دارد.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران اثر باستانی شامل آجرهای لعابدار شوش، مفرغهای لرستان، سفالهای پیشتاریخی و آثار دوران اسلامی.
سالنها: تالارهای اختصاصی تمدنهای شرق نزدیک باستان و هنر اسلامی در موزه سلطنتی بروکسل.
شاهکارهای برجسته:
آجرهای لعابدار منقوش شوش: قطعه های معماری همخانواده با آثار لوور که شکوه دیوارهای کاخهای هخامنشی و عیلامی را بازتاب میدهند.
مجموعه غنی مفرغهای لرستان: ابزار، سلاحها و پنجههای مفرغی باستانی که اوج هنر ریختهگری زاگرسنشینان را نشان میدهند.
در مقاله میراث ایران در موزه های جهان جا دارد درباره موزه های اروپا بیشتر صحبت کنیم که در صورت امکان در آینده انجام خواهد شد.
موزه های مکزیک
موزههای مکزیک: بازتاب فرهنگ و تمدن ایران در آمریکای لاتین
اگرچه قاره آمریکا فاصله بسیار زیادی با فلات ایران دارد و به دلیل دوری جغرافیایی، آثار دائمی کمتری از دوران باستان ایران در موزههای آمریکای لاتین دیده میشود، اما مکزیک میزبان رویدادهای فرهنگی بینظیری بوده و گنجینههای شخصی و موزهای قابلتوجهی از هنر ایران را در خود جای داده است.
موزه ملی مردمشناسی مکزیک (National Museum of Anthropology – مکزیکو سیتی)
این موزه بزرگ و سرشناس جهانی، میزبان نمایشگاههای بینالمللی بزرگی از تمدنهای کهن جهان بوده است.
رویداد تاریخی و نمایشگاه بزرگ «ایران، نمادی از پردیس»:
در گذشتهای نه چندان دور، یکی از بزرگترین و کمنظیرترین نمایشگاههای تاریخ تمدن ایران با عنوان «پرشیا: تکههای بهشت» (Persia: Fragments of Paradise) با همکاری موزه ملی ایران در این موزه برگزار شد.
این نمایشگاه شامل ۳۵۸ اثر نفیس از اواخر هزاره هفتم پیش از میلاد تا پایان دوره قاجار بود که برای نخستین بار در آمریکای لاتین به نمایش درآمد و با استقبال بینظیر چنددههزار نفری مردم مکزیک مواجه شد.
آثار ارائهشده شامل ظروف سفالی پیشتاریخی (مانند آثار تپه سیلک و گیلان)، اشیای زرین و سیمین، و ابزار زندگی روزمره و هنری ایرانیان باستان بود که چهرهای اصیل و متمایز از فرهنگ صلحدوست و هنرمند ایران باستان را به بازدیدکنندگان مکزیکی معرفی کرد.
موزه سومییا (Museo Soumaya) و کلکسیونهای خصوصی مکزیکو سیتی
موزه سومییا که یکی از مدرنترین و ثروتمندترین موزههای آمریکای لاتین است (و متعلق به بنیاد کارلوست اسلیم است)، اگرچه تمرکز اصلیاش بر هنر اروپایی و آثار پیش از اسپانیایی (مایاها و اینکاها) است، اما در بخشهای هنرهای تزئینی و سکهشناسی خود نمونههایی از سکهها و هنرهای اسلامی و شرقی را نگهداری میکند.
همچنین برخی مجموعهداران خصوصی در مکزیکو سیتی کلکسیونهای کوچکی از فرشها و دستبافتههای اصیل ایرانی در اختیار دارند که در نمایشگاههای موقت هنری عرضه میشوند.
موزه آرمیتاژ
موزه دولتی آرمیتاژ، سنپترزبورگ (روسیه): گنجینه بینظیر شاهکارهای ساسانی، زرینفام و هنر فلات ایران
در ادامه مقاله میراث ایران در موزه های جهان سفر به کشور روسیه سفر می کنیم.
موزه آرمیتاژ (State Hermitage Museum) در سنپترزبورگ روسیه، به عنوان یکی از بزرگترین، کهنترین و باشکوهترین موزههای جهان، جایگاهی کاملاً استثنایی و انحصاری در میان تمام موزههای دنیا در ارتباط با ایران باستان (بهویژه دوران ساسانی) و هنرهای اسلامی دارد.
اگر موزه بریتانیا را به خاطر منشور کوروش و لوور را به خاطر شوش بشناسیم، آرمیتاژ به عنوان پایتخت جهانیِ فلزکاری و ظروف سیمین و زرین شاهنشاهی ساسانی شناخته میشود.
آمار کلی و حجم آثار ایرانی
مجموعه آثار ایرانی در آرمیتاژ شامل دهها هزار قطعه شیء گرانبها، سکه، منسوجات، سفال و آثار هنری است که گسترهای از هزارههای پیش از میلاد تا قرن نوزدهم میلادی را در بر میگیرد.
بخش چشمگیری از این آثار باستانی (مخصوصاً ظروف سیمین ساسانی و سکههای دوره اسلامی) از طریق روابط تجاری کهن، جاده ابریشم، و بهویژه کاوشهای باستانشناسی در مناطق شمالی ایران، قفقاز و سیبری (گنجینههای سیبری و اورال) به دست آمده است.
روسیه به دلیل هممرز بودن و مراوده های تاریخی طولانی با ایران، یکی از غنیترین مخازن اشیای عتیقه ایرانی را در اختیار دارد.
سالنها و بخشهای اختصاصی ایران در آرمیتاژ
تالار فرهنگ و هنر ایران (Persian Hall): سالنهای اختصاصی و دپارتمانهای مجهزی که به آثار باستانی فلات ایران (هخامنشی، اشکانی و ساسانی) و همچنین هنر دوره اسلامی و قاجار اختصاص یافتهاند.
گالری طلا و جواهرات (Treasury / Gold Room): بخشی از آرمیتاژ که میزبان شاهکارهای زرین و زیورآلات باستانی است و برخی از کمیابترین قطعات طلاکاریشده ایرانی در آن نگهداری میشوند.
شاهکارهای برجسته ایرانی در موزه آرمیتاژ
در میان گنجینه عظیم آرمیتاژ، چند اثر بینظیر وجود دارد که در هیچ جای دیگری از جهان نمونه مشابه ندارند:
بزرگترین مجموعه ظروف سیمین و زرین ساسانی در جهان: آرمیتاژ صدها ظرف، بشقاب، جام، و تنگ نقرهای و طلایی از دوران ساسانی (موضوع هایی چون شکار پادشاهان، مجالس بزم، و ایزدان باستانی) را در اختیار دارد که به عنوان بزرگترین کلکسیون هنر فلزکاری ساسانی روی کره زمین شناخته میشوند.
آثار زرین و زیورآلات هخامنشی و سکایی-ایرانی: قطع های طلا و جواهرات با نقوش حیوانی و اساطیری که نشاندهنده تعامل های فرهنگی و هنری میان فلات ایران و اقوام استپهای اوراسیا است.
فرشها و منسوجات باستانی پازیریک و دوران اسلامی: قطعه های منسوجات کهن و فرشهای اصیل ایرانی که هنر نساجی را به نمایش میگذارند.
نقاشیها و هنرهای دوره قاجار: مجموعهای از تابلوهای نقاشی و پرترههای دربار قاجار که نشاندهنده روابط سیاسی و فرهنگی ایران و روسیه در سدههای اخیر است.
تماشای بخش ایرانی آرمیتاژ، سفر خیرهکنندهای به اعماق شکوه فلزکاری و قدرت شاهنشاهی ایران باستان است.
موزه های بالکان
حوزه بالکان (یونان، صربستان، بلغارستان، کرواسی و بوسنی): ردپای امپراتوریها و میراث مشترک در چهارراه اروپا
برای بررسیادامه میراث ایران در موزه های جهان به بالکان سفر میکنیم.
منطقه بالکان به عنوان پل ارتباطی میان آسیا، اروپا و مدیترانه، در طول سدههای متمادی (بهویژه دوران هخامنشی، ساسانی و سپس عصر امپراتوری عثمانی) تحت تأثیر مستقیم مراوده های سیاسی، نظامی و فرهنگی با تمدن ایران بوده است.
موزههای ملی کشورهای این منطقه گنجینههای ارزشمندی از سکهها، سلاحها، منسوجات و آثار معماری مشترک را در خود جای دادهاند:
یونان: موزه ملی باستانشناسی آتن (National Archaeological Museum)
با اینکه یونان خود مهد یکی از بزرگترین تمدنهای باستانی است، اما به دلیل جنگها، فتوحات متقابل و روابط سیاسی عمیق (و گاه پرچالش) با امپراتوری هخامنشی و اشکانی، آثار منحصربهفردی از این تعامل ها را حفظ کرده است.
آمار کلی و حجم آثار: صدها قطعه شیء شامل سکههای طلا و نقره هخامنشی و اسکندری، تسلیحات، و ظروف سفالی و فلزی کشفشده در محوطههای باستانی یونان.
سالنها: تالارهای آثار خاور نزدیک باستان و گالریهای سکهشناسی.
شاهکارهای برجسته:
سکههای دریک و سیکل هخامنشی: مجموعههای ارزشمندی از سکههای زرین و سیمین شاهنشاهی هخامنشی که در مبادلات تجاری و غنایم جنگی میان یونان و پارس ردوبدل شدهاند.
تجهیزات نظامی و تسلیحات مرتبط: قطعه هایی از زرهها، کلاخودها و تسلیحات که بازتابدهنده نبردها و تأثیرات متقابل تسلیحاتی دو تمدن بزرگ باستان است.
صربستان: موزه ملی بلگراد (National Museum of Serbia)
صربستان و منطقه بالکان مرکزی به دلیل مسیرهای کهن تجاری و لشکرکشیهای دوران باستان و قرون وسطی، گنجینههای باارزشی از سکههای امپراتوریهای ایران را نگهداری میکنند.
آمار کلی و حجم آثار: کلکسیونهای کمنظیر سکهشناسی شامل هزاران قطعه سکه باستانی و اسلامی.
سالنها: کابینت سکهشناسی و بخش باستانشناسی موزه ملی.
شاهکارهای برجسته:
گنجینههای سکههای ساسانی و اسلامی: سکههای نقره و طلا متعلق به پادشاهان ساسانی و دورههای مختلف اسلامی که گواهی بر گستردگی راههای تجاری و نفوذ اقتصادی ایران تا قلب بالکان است.
بلغارستان: موزه ملی باستانشناسی صوفیه (National Archaeological Museum)
بلغارستان به واسطه موقعیت استراتژیک خود در مسیر اروپا به سمت امپراتوریهای شرق، آثار فراوانی از هنرهای تزئینی و سکههای باستانی دارد.
آمار کلی و حجم آثار: مجموعههای باستانی، ظروف فلزی و سکههای ادوار گوناگون.
سالنها: گالریهای دوران باستان و قرون وسطی.
شاهکارهای برجسته:
ظروف سیمین و مفرغی باستانی: آثار فلزی که شباهت زیادی به صنایع دستی دوره ساسانی و فلات ایران دارند و از طریق تجارت یا غنایم به این منطقه راه یافتهاند.
بوسنی و هرزگوین و کرواسی: موزههای ملی سارایئو و زاگرب
در کشورهای حوزه بالکان غربی، تأثیرات فرهنگی دوره عثمانی و حضور زبان, ادبیات و هنر فارسی (نسخ خطی کهن و دیوانهای شاعران ایرانی) در موزههای این کشورها برجسته است.
آمار کلی و حجم آثار: نسخ خطی ارزشمند فارسی، قرآنهای تذهیبشده، فرمانها و اسناد اداری دورههای اسلامی.
سالنها: بخشهای نسخ خطی و گالریهای فرهنگ شرقی و اسلامی در موزههای ملی سارایئو و زاگرب.
شاهکارهای برجسته:
نسخ خطی کهن فارسی و متون ادبی: نسخههای خطی خطی و دستنویسهای شاهنامه فردوسی، دیوان حافظ و کتب فلسفی و پزشکی که توسط دانشمندان و ادیبان بالکان در قرون گذشته استنساخ و نگهداری شدهاند.
موزه متروپلیتن
موزه متروپولیتن نیویورک (آمریکا): شاهکارهای هنر اسلامی و گالریهای بیبدیل ایران باستان
رسیدیم به یکی از مهمترین موزه ها، در مقاله میراث ایران در موزه های جهان.
موزه متروپولیتن نیویورک (Metropolitan Museum of Art – مخفف Met)، به عنوان بزرگترین موزه هنر در قاره آمریکا و یکی از جامعترین موزههای جهان، میزبان یکی از خیرهکنندهترین مجموعههای هنر و تمدن ایرانی است.
بخش آثار ایرانی در متروپولیتن به دو بخش کلیدی تقسیم میشود: «بخش آثار باستانی خاور نزدیک» (برای دوران پیش از تاریخ تا امپراتوریهای باستانی) و «بخش هنر اسلامی» (برای دوران پس از اسلام تا قرن نوزدهم میلادی).
آمار کلی و حجم آثار ایرانی
موزه متروپولیتن دهها هزار قطعه اثر هنری، باستانی و معماری از فلات ایران را در اختیار دارد که گسترهای از هزاره چهارم پیش از میلاد (سفالهای اولیه) تا عصر قاجار را پوشش میدهد.
این آثار شامل قطعه های معماری سنگین، مجسمهها، ظروف زرین و سیمین، منسوجات، شاهکارهای خوشنویسی و نسخ خطی است.
بخش عمدهای از این آثار در دهههای گذشته از طریق خرید مجموعههای خصوصی، اهدای کلکسیونرها و حفاریهای باستانشناسی به این موزه راه یافتهاند.
سالنهای اختصاصی ایران در متروپولیتن
متروپولیتن دارای گالریهای اختصاصی و مجهز برای نمایش فرهنگ و هنر ایران است:
گالریهای ایران باستان: فضایی که آثار هخامنشی، ساسانی و هنرهای فلزی دشت ایران را به نمایش میگذارد.
دالانها و تالارهای هنر اسلامی (Iranian & Islamic Galleries): مجموعهای از تالارهای به هم پیوسته که با الهام از معماری سنتی ایرانی (مانند طاقنماها، مقرنسکاریها و کاشیکاریهای فیروزهای) طراحی شدهاند تا بستر مناسبی برای نمایش قالیها، ظروف سفالی و معماری دوره اسلامی فراهم کنند.
شاهکارهای برجسته ایرانی در موزه متروپولیتن
در میان این گنجینه عظیم، چند شاهکار جهانی بیش از بقیه خودنمایی میکنند:
سرستون هما (شیردال یا گریفین) از کاخ آپادانای شوش یا تخت جمشید: یکی از شاهکارهای بینظیر سنگتراشی هخامنشی؛ سرستون عظیمی با تلفیق فرمهای اساطیری که اوج مهارت معماری و قدرت امپراتوری هخامنشی را بازتاب میدهد.
جامها و ریتونهای زرین و سیمین هخامنشی و ساسانی: مجموعهای از ظروف تشریفاتی سلطنتی ساخته شده از طلا و نقره با سر حیوان ها که هنر فلزکاری پیشرفته نیاکان ما را به نمایش میگذارند.
شاهنامه شاه طهماسب (نسخ مصور): برگهایی از باشکوهترین و گرانبهایترین نسخه خطی تاریخ ایران (شاهنامه مینیاتوری دوران صفوی) که به صورت تورق دیجیتال یا نمایشهای چرخشی دورهای در این موزه نگهداری و تحسین میشوند.
فرشهای شاهکار دوره صفوی: قالیهای اصیل ایرانی با تار و پود ابریشم و پشم که با طرحهای لچک و ترنج و نقوش باغ بهشتی، هنر نساجی ایران را در سطح جهانی جاودانه کردهاند.
تماشای این آثار در نیویورک، گویای وسعت نفوذ فرهنگ و هنر ایرانزمین در موزههای تراز اول دنیاست.
موزه هنرهای بوستون
موزه هنرهای زیبای بوستون (آمریکا): گنجینه شاهکارهای هخامنشی و هنرهای سنتی ایران
موزه هنرهای زیبای بوستون (Museum of Fine Arts – MFA) یکی از قدیمیترین، بزرگترین و معتبرترین موسسه هایت هنری ایالات متحده است که جایگاه بسیار ویژهای در معرفی تاریخ هنر جهان دارد و در این بخش از مقاله میراث ایران در موزه های جهان به بررس یآن می پردازیم.
این موزه در میان موزههای آمریکایی، به داشتن یکی از غنیترین و استثناییترین مجموعههای هنر ایران باستان و همچنین هنرهای اسلامی و دوران قاجار شهرت دارد؛ مجموعهای که بخش عمدهای از آن با حمایت کلکسیونرها و پژوهشگران برجسته به این مرکز راه یافته است.
آمار کلی و حجم آثار ایرانی
موزه بوستون هزاران قطعه اثر هنری، باستانی و کاربردی از فلات ایران را در خود جای داده است که ادوار مختلف تاریخی از هزارههای پیش از میلاد تا قرن بیستم میلادی را پوشش میدهد.
این آثار شامل اشیای زرین و سیمین سلطنتی، سفالینههای منقوش پیشتاریخی، قطعات کمنظیر فلزکاری ساسانی، سکههای تاریخی و مجموعهای خیرهکننده از منسوجات، فرشها و نقاشیهای دوران اسلامی و قاجار است.
سالنها و بخشهای اختصاصی ایران در موزه بوستون
آثار ایرانی در موزه بوستون در قالب گالریهای تخصصی «هنر خاور نزدیک باستان» و «هنر اسلامی و خاورمیانه» به نمایش درآمدهاند.
طراحی این بخشها با رویکردی موزهدارانه و مدرن انجام شده است تا تماشاگران بتوانند سیر تحول تکنیکهای هنری، معماری و کاربرد اشیا را در فرهنگ ایرانی به شکلی پیوسته و عمیق درک کنند.
شاهکارهای برجسته ایرانی در موزه بوستون
در میان این گنجینه فاخر، چند اثر شاخص و بیبدیل وجود دارد که از جاذبههای اصلی این موزه به شمار میروند:
آثار زرین و سیمین دوره هخامنشی: موزه بوستون میزبان ظروف، پلاکها و زیورآلات طلایی و نقرهای بسیار ظریفی از عصر هخامنشی است که استادی بینظیر فلزکاران پارسی در قالبریزی، حکاکی و ترصیع را به تصویر میکشند.
بشقابها و ظروف سلطنتی ساسانی: مجموعهای از بشقابهای سیمین و زرین ساسانی با نقوش برجسته پادشاهان در حال شکار یا مراسم درباری که از نظر تاریخ هنر و شناخت پوشاک، ابزارآلات و نمادهای آن دوران اسناد بیبدیلی هستند.
فرشها و منسوجات شاهکار صفوی و قاجار: قالیهای اصیل ایرانی با بافت عالی و طرحهای هندسی و گیاهی پیچیده که رنگ و بوی هنر اصیل ایرانی را به فضای نمایشگاهی این موزه در آمریکا بخشیدهاند.
نقاشیها و آثار مینیاتور دوره قاجار: مجموعهای از پرترههای سلطنتی و تابلوهای نقاشی رنگروغن دوره قاجار که سبک زندگی، پوشش و هنر دربار قاجار را به نمایش میگذارند.
حضور این آثار در بوستون نشان میدهد که چگونه هنر ایرانی فراتر از مرزهای جغرافیایی، الهامبخش موزهها و پژوهشگران در سرتاسر جهان بوده است.
موزه ملی هنر آسیا
موزه ملی هنر آسیا – گالریهای فریر و ساکلر، اسمیتسونین (آمریکا): مهد پژوهش و شاهکارهای هنر ایران و شرق
موزه ملی هنر آسیا (National Museum of Asian Art)، که شامل گالریهای فریر و ساکلر (Freer and Sakler Galleries) وابسته به موسسه معتبر اسمیتسونین (Smithsonian) در واشنگتن دیسی است، یکی از برجستهترین و تخصصیترین مراکز جهان در زمینه مطالعه و نمایش هنر آسیا به شمار میرود.
این موزه جایگاهی کلیدی در معرفی هنر و تمدن فلات ایران، بهویژه در حوزههای سفالگری، فلزکاری و نسخ خطی دارد.
آمار کلی و حجم آثار ایرانی
مجموعه آثار ایرانی در گالریهای فریر و ساکلر شامل هزاران قطعه شیء هنری و باستانی است که از هزارههای پیش از میلاد تا قرن نوزدهم میلادی را در بر میگیرد.
این مجموعه شامل شاهکارهای سفالی نیشابور، ظروف زرینفام، فلزکاریهای دقیق دورههای اسلامی، سکههای کمیاب، و مجموعهای خیرهکننده از نسخ خطی و نقاشیهای مینیاتور ایرانی است.
پایه این بخش عظیم توسط «چارلز لانگ فریِر» (پایهگذار موزه فریر) گذاشته شد که شیفته زیباییشناسی و هنر ایرانی و اسلامی بود.
سالنها و بخشهای اختصاصی ایران در فریر و ساکلر
آثار ایرانی در این موزه در گالریهای تخصصی هنر اسلامی و خاور نزدیک باستان به نمایش درآمدهاند. طراحی این سالنها بر پایه نمایش دقیق جزئیات هنری، نورپردازی استاندارد برای حفاظت از آثار حساس (مانند منسوجات و اوراق کاغذی) و فراهم کردن فضایی آرام برای پژوهشگران و بازدیدکنندگان استوار است.
شاهکارهای برجسته ایرانی در فریر و ساکلر
در میان گنجینههای این موزه، چند اثر شاخص جهانی میدرخشند:
سفالینههای زرینفام و مینایی نیشابور و ری: مجموعهای بینظیر از ظروف سفالی دورههای سلجوقی و اسلامی که با تکنیکهای پیچیده لعابکاری و نقوش انسانی و حیوانی تزئین شدهاند و اوج خلاقیت سفالگران ایرانی را نشان میدهند.
فلزکاریهای منبتکاری شده دوره اسلامی: ظروف مفرغی و برنجی ترصیعشده با طلا و نقره که نام هنرمندان و استادکاران ایرانی بر روی آنها حک شده است.
نسخ خطی و مینیاتورهای شاهکار صفوی و تیموری: برگهای مصور از شاهنامهها و کتابهای تاریخی که با ظرافت تمام توسط نگارگران بزرگ مکتبهای شیراز، تبریز و هرات خلق شدهاند.
موزه شرق شناسی شیکاگو
موسسه شرقی دانشگاه شیکاگو – موزه کارنگی یا موزه هنر کلیولند (آمریکا)
گنجینههای باستانشناسی و الواح گلی هخامنشی
در میان مراکز علمی و موزههای ایالات متحده که گنجینهای از تاریخ ایران را در خود جای دادهاند، موسسه شرقی دانشگاه شیکاگو (Oriental Institute – University of Chicago) که اخیراً به نام «موزه مؤسسه شرقشناسی» شناخته میشود، به همراه موزه هنر کلیولند (Cleveland Museum of Art) از اهمیت پژوهشی و تاریخی فوقالعادهای برخوردارند؛ به ویژه که شیکاگو میزبان بخش عظیمی از اسناد دستاول تاریخ اداری هخامنشیان است.
در ادامه مقاله میراث ایران در موزه های جهان به این موزه سر میزنیم.
آمار کلی و حجم آثار ایرانی
موسسه شرقی شیکاگو یکی از بزرگترین مراکز پژوهش باستانشناسی خاور نزدیک در جهان است. این موسسه دهها هزار قطعه اثر باستانی، ابزار، سفال، و بهویژه دهها هزار لوح گلی و مهر از تخت جمشید را در اختیار دارد که حاصل کاوشهای باستانشناسان این دانشگاه در دهه ۱۹۳۰ میلادی در تختگاه تخت جمشید است.
همچنین موزه هنر کلیولند دارای مجموعهای بینظیر از شاهکارهای فلزکاری، منسوجات، سفالینهها و نگارگریهای ایرانی از دوران باستان تا دوره اسلامی است.
سالنها و بخشهای اختصاصی ایران
گالری ایران (Persia Gallery) در موسسه شرقی شیکاگو: این تالار اختصاصی به شکلی طراحی شده است که عظمت کاخهای تخت جمشید را تداعی کند. در این سالن، بخشهایی از سرستونهای سنگی، آجرهای نقشبرسته، و ظروف باستانی به نمایش درآمدهاند.
گالریهای هنر اسلامی و باستان در کلیولند: فضایی مدرن و استاندارد که شاهکارهای هنری ایران را در کنار آثار سایر تمدنها با نورپردازی و توضیحات علمی دقیق عرضه میکند.
شاهکارهای برجسته ایرانی در این مجموعه
الواح گلی تخت جمشید (Persepolis Fortification Tablets): مجموعهای بینظیر از سندهای مالی، اداری و حقوقبگیران دوره هخامنشی که به خط میخی ایلامی نگاشته شدهاند و منبعی بیبدیل برای شناخت اقتصاد و زندگی روزمره در دوران داریوش بزرگ به شمار میروند.
آجرهای لعابدار و نقشبرجستههای تخت جمشید: قطعه هایی از سازههای معماری هخامنشی که با دقت فراوان حفظ و به آمریکا منتقل شدهاند.
شاهکارهای فلزکاری و منسوجات ساسانی و سلجوقی (موزه کلیولند): ظروف سیمین، بزهای زرین و پارچههای زربفتی که تکنیک پیشرفته صنعتگران ایرانی را به نمایش میگذارند.
موزه گتی
موزه جی. پل گتی در کالیفرنیا (Getty Villa): شاهکارهای هنر یونان، روم و عترت باستانی با تمرکز بر آکیناکه و فلزکاری هخامنشی
موزه جی. پل گتی (Getty Villa) در مالیبو، کالیفرنیا، یکی از خاصترین و ثروتمندترین موزههای جهان است که ساختمان آن با الهام از معماری ویلاهای مجلل رومی باستان (ویلای پپیری در هرکولانیوم) طراحی شده است.
این موزه اگرچه تمرکز اصلی خود را بر فرهنگهای مدیترانه باستان (یونان، روم و اتروسک) قرار داده، اما به دلیل ارتباط های تنگاتنگ، تعامل های سیاسی و جنگهای میان ایران و جهان مدیترانه، میزبان آثار بسیار شاخص و کمیابی از ایران باستان، بهویژه دوران هخامنشی است.
آمار کلی و حجم آثار ایرانی
مجموعه آثار ایرانی گتی شامل صدها قطعه شیء زرین، سیمین، تسلیحات باستانی، جواهر و سنگنگارههاست. هرچند حجم این مجموعه به بزرگی موزههایی چون لوور یا بریتانیا نیست، اما کیفیت، اصالت و ارزش هنری قطعه های آن در سطح جهانی بینظیر و کلکسیونی است.
بخش عمدهای از این آثار از طریق خرید مجموعههای خصوصی معتبر، حراجیهای بزرگ بینالمللی و با نظارت دقیق کارشناسان به این موزه راه یافتهاند.
سالنها و بخشهای اختصاصی ایران و شرق باستان
در ویلای گتی، آثار مرتبط با فلات ایران و همسایگان شرقی یونان و روم در قالب گالریهای تخصصی «هنر شرق باستان و تعامل های آن با جهان مدیترانه» به نمایش درآمدهاند.
چیدمان این سالنها به شکلی است که تأثیر متقابل هنر، تسلیحات و سبکهای هنری ایران هخامنشی بر دربارها و ارتشهای غربی را به خوبی روایت میکند.
شاهکارهای برجسته ایرانی در موزه گتی
در میان گنجینههای این موزه، چند اثر شاخص و استثنایی وجود دارد که شهرت جهانی دارند:
شمشیر کوتاه هخامنشی یا آکیناکه (Acinaces): یکی از شاخصترین و بحثبرانگیزترین آثار این موزه، خنجر یا شمشیر کوتاه سنتی ایرانی موسوم به «آکیناکه» است.
این سلاح سلطنتی با غلاف طلاکاریشده و نقوش بسیار ظریف حیوانی (مانند شیرها و هیولاهای اساطیری)، نمادی از قدرت نظامی، هنر زرگری و استانداردهای تسلیحاتی ارتش هخامنشی است که پژوهشگران و باستانشناسان مطالعه های فراوانی روی ساختار آن انجام دادهاند و به این نتیجه رسیده اند که ممکن است یک کپی از آکیناکه های هخامنشی باشد.
ظروف و ریتونهای زرین و سیمین هخامنشی: جامها و ظروف تشریفاتی با سر حیوان ها است که مهارت فوقالعاده فلزکاران پارسی در ریختهگری دقیق و طلاکاری را به نمایش میگذارند.
پلاکها و زیورآلات طلا با نقوش هخامنشی: قطعه هایت زرین دوختهشده به لباسهای شاهان یا درباریان هخامنشی که شباهت زیادی به یافتههای تخت جمشید و شوش دارند.
حضور این آثار در کالیفرنیا نشان میدهد که هنر و فنآوری ساخت تسلیحات و صنایع دستی ایران باستان تا چه اندازه مرزهای امپراتوری را درنوردیده و مایه شگفتی دنیای باستان و موزههای مدرن امروز بوده است.
موزه هنر لس آنجلس و فیلادلفیا
موزه هنر لوس آنجلس (LACMA) و موزه هنر فیلادلفیا (آمریکا): گنجینههای هنر اسلامی و معاصر ایران
دو موزه مهم دیگر در آمریکا وجود دارند که بخشهای قابلتوجهی از هنر اسلامی، صنایع دستی، فرشها و هنر معاصر ایران را در خود جای دادهاند و تکمیلکننده پازل موزههای آمریکایی هستند که در این بخش مقاله میراث ایران در موزه های جهان به بررسی آن ها می پردازیم:
موزه هنر شهرستان لسآنجلس (Los Angeles County Museum of Art – LACMA):
اهمیت: لاکما یکی از بزرگترین موزههای هنری در غرب ایالات متحده است و بخش هنر اسلامی بسیار قدرتمندی دارد که سهم عمدهای از آن به آثار ایرانی اختصاص یافته است.
آثار شاخص: مجموعهای فوقالعاده از فرشهای کلاسیک دوره صفوی، ظروف زرینفام، کاشیکاریهای معماری، نسخ خطی و همچنین یکی از فعالترین بخشهای جمعآوری هنر مدرن و معاصر ایران (شامل نقاشیهای جنبش سقاخانه و آثار هنرمندان معاصر ایرانی) در این موزه نگهداری میشود.
موزه هنر فیلادلفیا (Philadelphia Museum of Art):
اهمیت: این موزه به داشتن یکی از شاهکارهای معماری سنتی ایران در داخل خود شهرت جهانی دارد.
آثار شاخص: موزه فیلادلفیا میزبان یک تالار کامل معماری صفوی (شامل ایوان، مقرنسکاریها و کاشیکاریهای معرق اصیل ایرانی) است که از یک بنای تاریخی در ایران خریداری و در قلب موزه بازسازی شده است؛ بهطوریکه بازدیدکننده با ورود به آن، دقیقاً قدم در یک فضای معماری اصیل ایرانی میگذارد.
همچنین مجموعهای کمنظیر از فرشهای ایرانی و فلزکاریهای دوره اسلامی در این موزه به نمایش درآمده است.
موزه های ترکیه
موزههای ترکیه: گنجینههای بیبدیل هنر، معماری و نسخ خطی ایرانی در همسایگی
سفر به ترکیه برای ادامه بررسی میراث ایران در موزه های جهان.
ترکیه به دلیل قرنها همجواری جغرافیایی، اشتراک های عمیق فرهنگی، و مراودات سیاسی و نظامی گسترده میان امپراتوریهای بزرگ ایران (بهویژه سلجوقیان، صفویان و قاجار) و امپراتوری عثمانی، یکی از ثروتمندترین و پربارترین نقاط جهان از نظر نگهداری میراث، هنر و ادبیات ایرانزمین است.
استانبول و آنکارا میزبان بزرگترین مخازن نسخ خطی فارسی، فرشهای شاهکار و آثار فلزی و معماری ایرانی هستند.
موزه کاخ توپکاپی، استانبول (Topkapı Sarayı Müzesi)
کاخ توپکاپی، اقامتگاه سلطنتی سلطانهای عثمانی، یکی از بزرگترین و باشکوهترین مخازن نسخ خطی فارسی، مینیاتورهای شاهکار، و آثار زرین و مرصع در جهان است. پادشاهان عثمانی پس از فتوحات یا از طریق مراودات دیپلماتیک و خرید، مجموعهای خیرهکننده از گرانبهایترین کتابهای خطی ایران را گردآوری کردند.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران نسخه خطی نادر فارسی، قرآنهای تذهیبشده، نسخ مصور شاهکارهای ادبی ایران، و طلا، جواهر و تختهای سلطنتی طلاکاریشده.
سالنها: بخش کتابخانه سلطنتی توپکاپی، خزانه امپراتوری (Imperial Treasury) و تالارهای سلاح و ظروف سنتی.
شاهکارهای برجسته:
نسخ مصور و مینیاتورهای مکتب تبریز و هرات: مجموعهای از بینظیرترین نسخ خطی تاریخ ایران (از جمله شاهنامههای مصور و دیوانهای شعر تاریخی) که با ظرافت توسط بزرگترین نگارگران ایرانی خلق شدهاند.
تاجها، تختها و آثار زرین مرصع: اشیای سلطنتی که نشاندهنده تبادل هنر زرگری و جواهرسازی میان دربار ایران و عثمانی است.
موزه آثار اسلامی و ترکی، استانبول (Türk ve İslâm Eserleri Müzesi)
این موزه که در کاخ تاریخی ابراهیم پاشا (وزیر اعظم عثمانی) در میدان سلطاناحمد واقع شده، یکی از معتبرترین موزههای جهان در حوزه هنر اسلامی است و بخش فرشها و منسوجات ایرانی آن شهرت جهانی دارد.
آمار کلی و حجم آثار: صدها قطعه فرش اصیل و کمیاب، ظروف سفالی، فلزکاریهای منبتکاریشده، و اسناد تاریخی از دورههای سلجوقی، ایلخانی، صفوی و قاجار.
سالنها: گالریهای تخصصی فرشهای کلاسیک شرق، تالار سفال و فلزکاریهای اسلامی.
شاهکارهای برجسته:
کلکسیون جهانی فرشهای صفوی و سلجوقی: موزه ترکی و اسلامی استانبول یکی از معدود موزههای جهان است که قدیمیترین و کمیابترین قالیهای گرهخورده ایرانی (از جمله فرشهای پازیریک اولیه، فرشهای حیواندار سلجوقی و قالیهای لچک و ترنج صفوی) را در شرایط حفاظتی عالی به نمایش گذاشته است.
ظروف زرینفام و فلزکاریهای منقوش: ظروف و شمعدانهای برنجی و مفرغی که نام استادکاران برجسته ایرانی بر روی آنها حک شده است.
موزه باستانشناسی استانبول (Istanbul Archaeology Museums)
این مجموعه بزرگ، از قدیمیترین موزههای ترکیه است و شامل بخشهای مختلفی از جمله موزه باستانشناسی، موزه شرق باستان و کتیبههای تاریخی است.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران قطعه اثر باستانی، کتیبههای خط میخی، مهرهای استوانهای و آثار دوران هخامنشی، آشوری و بینالنهرین.
سالنها: تالار آثار شرق باستان (Ancient Orient Museum).
شاهکارهای برجسته:
کتیبهها و اسناد اداری باستانی: لوحها و نوشتههای باستانی که بازتابدهنده مراودات و مرزهای مشترک تمدنهای فلات ایران و آسیای صغیر در دوران باستان هستند.
کتابخانه ملی ترکیه و موزه سلیمانیه، آنکارا و استانبول
اگرچه بیشتر به عنوان کتابخانه شناخته میشوند، اما به دلیل داشتن مخازن عظیم کتب خطی، در زمره مهمترین مراکز پژوهشی تاریخ و ادبیات فارسی قرار دارند.
آمار کلی و حجم آثار: دهها هزار نسخه خطی زبان فارسی در زمینههای تاریخ، شعر، فلسفه، نجوم و پزشکی.
شاهکارهای برجسته:
نسخ خطی کهن از دیوان شعرا و متون علمی ایران: نسخههایی که از دوران مختلف به زبان فارسی در قلمرو عثمانی و روم شرقی تکثیر یا نگهداری شدهاند.
موزه های عراق
موزههای عراق: گنجینههای تمدن بینالنهرین و میراث مشترک هخامنشی، اشکانی و ساسانی
عراق به عنوان مهد کهنترین تمدنهای میانرودان (بینالنهرین) و همسایه دیواربهدیوار فلات ایران و قطعه ای جدا شده از سرزمین مادری ایران، عمیقترین پیوندهای تاریخی، سیاسی و هنری را با تاریخ ایرانزمین دارد.
از دوران عیلامیها، هخامنشیان و اشکانیان گرفته تا پایتختهای باستانی امپراتوری ساسانی (مانند تیسفون و سلوکیه)، خاک کشور امروزی عراق سرشار از آثار باستانی ایران باستان است.
در ادامه مقاله میراث ایران در موزه های جهان به کشور عراق سفر می کنیم.
موزه ملی عراق (Iraq Museum) در بغداد، به همراه محوطههای باستانی بزرگی چون بابل و تیسفون، از مهمترین مراکز نگهداری این میراثاند.
موزه ملی عراق در بغداد (Iraq Museum)
موزه ملی عراق که در بغداد واقع شده، یکی از مهمترین و غنیترین موزههای خاورمیانه در حوزه باستانشناسی است.
بخش عمدهای از تاریخ مشترک میان تمدنهای بینالنهرین و فلات ایران (بهویژه دورههای عیلامی، هخامنشی، اشکانی و ساسانی) در این موزه به نمایش گذاشته شده است.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران قطعه اثر باستانی شامل ظروف فلزی، کتیبهها، مهرهای استوانهای، مجسمهها، و سکههای ادوار مختلف که حاصل کاوشهای مشترک باستانشناسی در مناطق مرزی و شهرهای باستانی بینالنهرین است.
سالنها: گالریهای تخصصی دوران باستان خاور نزدیک، تالار تمدنهای هخامنشی و اشکانی، و بخش هنر دوران ساسانی و اسلامی.
شاهکارهای برجسته:
آثار و کتیبههای دوران عیلامی و مرزی: آثار مکشوفه از مناطق غربی ایران و مرزهای مشترک که نشاندهنده تعامل های فرهنگی عمیق میان شوش و شهرهای باستانی بینالنهرین (مانند اور و سومر) است.
سکهها، ظروف و نشانهای دوران اشکانی و ساسانی: مجموعههای ارزشمندی از هنر فلزکاری، مهرهای سلطنتی و سکههای امپراتوریهای پارتی و ساسانی که در خاک عراق کشف شدهاند.
در ادامه میراث ایران در موزه های جهان به بررسی
محوطه باستانی تیسفون و طاق کسری (Ctesiphon & Taq Kasra)
اگرچه تیسفون (پایتخت باشکوه امپراتوری ساسانی) امروز بیشتر به عنوان یک محوطه باستانی و معماری شناخته میشود، اما طاق کسری (ایوان مدائن) به عنوان بزرگترین طاق آجری بدون قالب جهان، بزرگترین و زندهترین اثر معماری ساسانی در خارج از مرزهای امروزی ایران است که عظمت مهندسی و هنر معماری ایرانیان باستان را در خاک عراق به نمایش میگذارد.
موزههای عراق، به دلیل پیوستگی جغرافیایی و تاریخی، بخش حیاتی و ریشهداری از پازل تاریخ باستان و ارتباط های متقابل ایران و بینالنهرین را تکمیل میکنند.
موزه های چین
موزههای چین: گواهی بر جاده ابریشم، روابط دیرینه ساسانی-تانگ و میراث مشترک آسیایی
در این بخش از مقاله میراث ایران در موزه های جهان به کشور چین سفر می کنیم.
چین به عنوان یکی از کهنترین تمدنهای جهان و مقصد نهایی و اصلی جاده ابریشم باستانی، عمیقترین مراوده های تجاری، سیاسی و فرهنگی را با ایرانزمین (از دوران هخامنشی و اشکانی تا اوج شکوه ساسانیان و دورههای اسلامی) داشته است.
موزههای ملی و منطقهای چین سرشار از سکهها، ظروف زرین و سیمین، مهرهای سلطنتی و آثار هنری مشترکی هستند که روایتگر دوستی و تبادلات کهن میان دو ملتاند.
موزه ملی چین در پکن (National Museum of China)
موزه ملی چین در میدان تیانآنمن پکن، یکی از بزرگترین و پربازدیدترین موزههای جهان است. بخش باستانشناسی و تاریخ کهن این موزه میزبان گنجینههای بینظیری از روابط تجاری و فرهنگی ایران و چین (بهویژه در دوران سلسلههای تانگ و سونگ) است.
آمار کلی و حجم آثار: صدها قطعه شیء باستانی شامل سکههای ساسانی و اسلامی کشفشده در خاک چین، ظروف سرامیکی الهامگرفته از هنر ایرانی، و اسناد و هدایای دیپلماتیک.
سالنها: تالار تاریخ باستان چین و گالریهای تخصصی جاده ابریشم.
شاهکارهای برجسته:
گنجینههای سکههای نقره ساسانی در چین: مجموعههای کمیابی از سکههای پادشاهان ساسانی (مانند خسرو انوشیروان و یزدگرد سوم) که در گورها و محوطههای باستانی مختلف چین کشف شدهاند و گواهی بر مبادله های گسترده اقتصادی و پولی میان دو امپراتوری است.
سرامیکها و ظروف با نقوش متقابل: آثار سفالی و چینیهایی که بازتابدهنده تأثیر متقابل هنرمندان ایرانی و چینی در تکنیکهای پخت و تزئین ظروف در دوره جاده ابریشم است.
موزه تاریخ شانسی در شیآن (Shaanxi History Museum)
شهر شیآن (یا چانگآن باستانی) نقطه آغازین و غربیترین سرِ جاده ابریشم در چین است. موزه تاریخ شانسی در این شهر، به داشتن یکی از غنیترین مجموعههای آثار مربوط به تعاملات ایران و چین در دوران باستان (بهویژه عصر ساسانی و تانگ) شهرت جهانی دارد.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران اثر باستانی از جمله ظروف سیمین، مقبرههای اشرافزادگان با آثار ایرانی، و مجسمههای سفالی سفرا و بازرگانان ایرانی دربار چین.
سالنها: تالارهای اختصاصی جاده ابریشم و گالریهای دودمانهای تانگ و سوئی.
شاهکارهای برجسته:
ظروف زرین و سیمین سبک ساسانی در چین: ظروف و جامهای فلزی با طراحیهای کاملاً الهامگرفته یا ساختهشده در ایرانِ ساسانی که در آرامگاههای امپراتوری و اشراف چین کشف شدهاند.
مجسمههای سفالی بازرگانان و سفرای ایرانی (سغدی و پارسی): تندیسهای سفالی کوچک و دقیق از مردان ایرانی با کلاهها و ریشهای سنتی که در قرن هفتم و هشتم میلادی در دربار چین زندگی میکردهاند.
موزه های کشورهای آسیایی
بررسی سایر کشورهای آسیایی (هند، ازبکستان، ترکمنستان و قزاقستان): گنجینههای جاده ابریشم و میراث مشترک ایرانی
در ادامه مقاله میراث ایران در موزه های جهان نگاهی به پهنه وسیع آسیا مرکزی، شبهقاره هند و قفقاز می اندازیم؛ مناطق حساسی که خود روزگاری پارهای از تنِ تمدن، زبان و فرهنگ ایرانزمین بودهاند و موزههای آنها لبریز از شاهکارهای تاریخ ایران است.
ازبکستان: موزههای سمرقند، بخارا و تاشکند
ازبکستان (قلب تپنده سغد و ماوراءالنهر باستانی) عمیقترین پیوندهای تاریخی، زبانی و معماری را با ایران دارد. شهرهای تاریخی سمرقند و بخارا مهد زبان فارسی دری و هنر اسلامیاند.
آمار کلی و حجم آثار: دهها هزار اثر باستانی، نقاشیهای دیواری بینظیر، نسخ خطی فارسی و شاهکارهای معماری.
سالنها: موزه تاریخ فرهنگ ازبکستان (در سمرقند)، موزه دولتی تاریخ تیموریان (در تاشکند).
شاهکارهای برجسته:
نقاشیهای دیواری افراسیاب (سمرقند): نقاشیهای دیواری سدههای ۷ میلادی که تصویرگر سفیران و پادشاهان کشورهای گوناگون (از جمله چاغانیان، چین و ایران) در دربار سمرقند است و پوشش، تاجها و آیینهای ایرانی را به تصویر کشیده است.
نسخ خطی کهن فارسی و قرآنی: هزاران سند و کتاب خطی به زبان فارسی در کتابخانههای تاشکند و بخارا.
هند: موزه ملی دهلینو (National Museum, New Delhi) و کتابخانهها
هند به دلیل قرنها حاکمیت پادشاهان گورکانی (پارسزبان و فرهنگپرور) و ارتباط های تجاری و ادبی مداوم، یکی از غنیترین مخازن ادبیات، مینیاتورها و هنر ایرانی در جهان را دارد. زبان رسمی دربار هند تا قرنها فارسی بوده است.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران نسخه خطی مصور فارسی، نگارگریهای مکتب گورکانی-ایرانی، سکهها و منسوجات سلطنتی.
سالنها: گالری هنر اسلامی، بخش نسخ خطی و نگارگریهای ایرانی-هندی موزه ملی دهلی و کتابخانه خدابخش در پاتنا.
شاهکارهای برجسته:
نسخ خطی شاهکارهای ادبی ایران: شاهنامههای شاهطهماسبی یا نسخ مصور نظامی گنجوی و سعدی که با خط نستعلیق اعلاء و تذهیب خیرهکننده در هند نگهداری میشوند.
تجهیزات و تسلیحات مرصع: شمشیرها و زرههای دربار گورکانی با خطوط فارسی و نقوش اسلیمی.
ترکمنستان و قزاقستان: موزههای ملی عشقآباد و آستانه
این مناطق خاستگاه پارتها (اشکانیان) و بخشی از قلمرو باستانی سکاها و ماساگتها بودهاند و محوطههای باستانی نسا (پایتخت نخستین اشکانیان) در ترکمنستان قرار دارد.
آمار کلی و حجم آثار: ریتونهای عاجی معروف اشکانی، جواهرات طلا و سکههای باستانی فلات ایران.
شاهکارهای برجسته:
ریتونهای عاجی نسا (ترکمنستان): جامهای ریتون باشکوه با سر حیوانات و نقوش اساطیری که از شاهکارهای هنر دوره اشکانی به شمار میروند.
گنجینههای طلا و زیورآلات سکایی-ایرانی (قزاقستان): آثار زرین موسوم به «مرد طلایی» که اشتراکات فرهنگی عمیقی با فلزکاریهای هخامنشی و استپهای ایران باستان دارند.
موزه های ژاپن
موزههای ژاپن: گنجینههای شگرف جاده ابریشم، آثار ساسانی و شاهکارهای نارا (موزه شوسوئین و موزه ملی توکیو)
در ادامه مقاله میراث ایران در موزه های جهان به شرقی ترین کشور آسیا می رویم.
اگرچه ژاپن در شرقترین نقطه قاره آسیا و دور از فلات ایران قرار دارد، اما به لطف پایانیترین مسیر «جاده ابریشم» و اشتیاق امپراتوران ژاپنی به جمعآوری آثار هنری تمدنهای بزرگ جهان، یکی از بینظیرترین و دستنخوردهترین مخازن اشیای باستانی ایران (بهویژه دوران ساسانی و هسا) را در خود جای داده است.
گنجینههای ژاپن از این جهت اهمیت فوقالعادهای دارند که بسیاری از ظروف و پارچههای باستانی ایران در اروپا یا خاورمیانه از بین رفتهاند، اما نمونههای سالم آنها در کاخهای سلطنتی ژاپن محافظت شدهاند.
مخزن سلطنتی شوسوئین در نارا (Shōsō-in – Nara)
شوسوئین یکی از شگفتانگیزترین و خاصترین مخازن تاریخی در جهان است. این انبار سلطنتی که متعلق به معبد بزرگ توداییجی (Todai-ji) در شهر باستانی نارا است، در قرن هشتم میلادی (سده ۸ میلادی) ساخته شده و از آن زمان تاکنون، هزاران اثر نفیس اهدایی یا واردشده از جاده ابریشم را بدون دستخوردگی در خود حفظ کرده است.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران قطعه اثر باستانی شامل ظروف شیشهای، فلزی، منسوجات، نقاشیها و ابزار موسیقی باستانی که در زمان دودمان «تنگ» در چین و امپراتوری «ساسانی» در ایران ساخته شده و از طریق جاده ابریشم به دربار ژاپن رسیده است.
شاهکارهای برجسته:
ظروف شیشهای ساسانی: جامها و ظروف شیشهای منحصربهفرد با حبابها و برشهای هندسی معروف ساسانی که سالمترین نمونههای جهان به شمار میروند و نمونه مشابه آنها در ایران بسیار کمیاب است.
پارچههای زربفت و منسوجات ایرانی-ساسانی: الیاف و پارچههای باستانی با نقوش عقاب، شیر و سنتی ایرانی که توسط اشراف دربار ژاپن در جشنهای بزرگ استفاده و محافظت شدهاند.
لوت یا سازهای باستانی با طرحهای خاورمیانه: ابزار موسیقی که ریشه در هنر نوازندگی فلات ایران و بینالنهرین دارند.
موزه ملی توکیو (Tokyo National Museum)
موزه ملی توکیو بزرگترین و قدیمیترین موزه ژاپن است که بخش ویژهای به نام «گالری تمدنهای آسیایی» دارد و آثار باستانی کشفشده در مسیر جاده ابریشم، فلات ایران، بینالنهرین و آسیای مرکزی را به نمایش میگذارد.
آمار کلی و حجم آثار: صدها قطعه شیء شامل سکههای ساسانی و اسلامی، سفالینههای باستانی، و آثار هنری مشترک ایران و ژاپن.
سالنها: گالری هنر شرق و بخش جاده ابریشم موزه ملی توکیو.
شاهکارهای برجسته:
سکههای نقره و طلا با نگارههای ساسانی و اسلامی: مجموعههای ارزشمندی که در کاوشهای مختلف یا از طریق خریدهای کلکسیونی به ژاپن منتقل شدهاند.
سفالها و آثار هنری با الهام از طرحهای ایرانی: ظروفی که نشاندهنده تأثیرپذیری هنر تزئینی شرق آسیا از خطوط، اسلیمیها و نقوش فلات ایران است.
موزه های سوریه
موزههای سوریه: قلب تپنده شام و پیوندهای عمیق با تمدنهای هخامنشی، اشکانی، ساسانی و اسلامی
کشور سوریه میهمان بعدی مقاله میراث ایران در موزه های جهان است.
سوریه به عنوان یکی از کهنترین کانونهای تمدن بشری و چهارراه ارتباطی میان بینالنهرین، مدیترانه و فلات ایران، نقش کلیدی و بسیار پررنگی در تاریخ روابط سیاسی، نظامی و فرهنگی با ایرانزمین داشته است.
از لشکرکشیها و فتوحات باستانی گرفته تا حضور قدرتمند امپراتوریهای اشکانی و ساسانی در مرزهای شام، و همچنین دوران طلایی حکومتهای اسلامی (مانند امویان که دمشق پایتختشان بود و پیوندهای عمیقی با دیوانسالاری و هنر ایرانی داشتند)، خاک سوریه گنجینهای بینظیر از آثار مشترک را در خود جای داده است.
موزه ملی دمشق (National Museum of Damascus) و موزه حلب از معتبرترین مراکز نگهداری این میراث ارزشمند هستند:
موزه ملی دمشق (National Museum of Damascus)
موزه ملی دمشق یکی از قدیمیترین و مهمترین موزههای خاورمیانه است. بخشهای باستانشناسی، تاریخ کلاسیک و هنر اسلامی این موزه، آثار شگفتانگیزی از تعاملات جهان ایرانی و تمدن شام را به نمایش میگذارند.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران قطعه شیء باستانی شامل کتیبهها، سکههای زرین و سیمین امپراتوریهای باستانی، ظروف شیشهای و فلزی، و آثار معماری و گچبریهای دوران اسلامی.
سالنها: تالار آثار باستانی شرق نزدیک، گالریهای دوران کلاسیک و هلنیستی-اشکانی، و بخش هنر اسلامی.
شاهکارهای برجسته:
سکهها و نشانهای اشکانی و ساسانی: مجموعههای ارزشمندی از سکههای پادشاهان ایرانی که در جریان فتوحات، جنگهای مرزی یا مبادلات تجاری به منطقه شام راه یافتهاند.
آثار و گچبریهای دوران اسلامی (اموی و عباسی): آثار هنری که هنر تزئینی و معماری آن دوران با تلفیق شیوههای ایرانی (ساسانی) و اسلامی در دمشق شکل گرفته است.
موزه حلب (Aleppo Museum)
شهر حلب به عنوان یکی از قدیمیترین شهرهای همواره مسکونی جهان و مرکز تجاری بزرگ در مسیر جاده ابریشم، پیوندهای تجاری و فرهنگی گستردهای با ایرانِ دوران اسلامی (بهویژه دورههای سلجوقی و صفوی) داشته است.
آمار کلی و حجم آثار: آثار باستانی، سنگنگارهها، سفالینهها و فلزکاریهای اسلامی.
شاهکارهای برجسته:
ظروف و فلزکاریهای منقوش مشترک: آثار فلزی و ظروف سرامیکی که نشاندهنده تبادل هنرمندان، فنون ساخت و طرحهای تزئینی میان کارگاههای ایران و شمال شام است.
موزه های کره جنوبی
موزههای کره جنوبی: گنجینههای باستانی باکو، سیلکرود و ارتباطات پنهان شیلا با ایران
در ادامه میراث ایران در موزه های جهان نوبت به کره جنوبی رسید.
کره جنوبی نیز به عنوان یکی از مهمترین مراکز تمدنی شرق آسیا و انتهای دیگر مسیرهای تجاری دریایی و خشکی جاده ابریشم، گواهیدهنده روابط تجاری و فرهنگی دیرینهای با فلات ایران (بهویژه در دوران پادشاهی باستانی «سیلا» و سلسلههای بعدی) است.
موزههای ملی کره، بهویژه در سئول و گیونگجو، آثار شگفتانگیزی از این ارتباطات را در خود جای دادهاند.
موزه ملی کره در سئول (National Museum of Korea)
موزه ملی کره در سئول، به عنوان بزرگترین و جامعترین موزه این کشور، دارای بخش تخصصی «هنر آسیا» است که در آن آثار کشفشده از مسیرهای تجاری شرق و غرب، از جمله فلات ایران، به نمایش درآمده است.
آمار کلی و حجم آثار: مجموعههای باارزشی از سکههای باستانی، ظروف شیشهای و فلزی وارداتی، و آثار سفالی که گویای تبادلات میان شبهجزیره کره و امپراتوریهای غربی آسیا است.
سالنها: گالریهای هنرهای آسیایی و بخش تاریخ باستان کره و جاده ابریشم.
شاهکارهای برجسته:
سکههای ساسانی و اسلامی کشفشده در کره: سکههای نقره و طلا متعلق به دوران ساسانی و قرون اولیه اسلامی که در خاک کره جنوبی (و بهویژه محوطههای باستانی شهر گیونگجو) یافت شدهاند و نشاندهنده دسترسی بازرگانان یا سفرای ایرانی به دورافتادهترین مناطق شرق آسیا هستند.
ظروف شیشهای باستانی با ریشه خاورمیانه: جامها و ظروف شیشهای ظریفی که تکنیک ساخت آنها مشابه صنایع دستی ایران باستان و رُم شرقی است.
موزه ملی گیونگجو (Gyeongju National Museum)
شهر گیونگجو پایتخت باستانی پادشاهی قدرتمند سیلا (Silla) در کره بود. این پادشاهی ارتباطات تجاری فوقالعاده گستردهای از طریق جاده ابریشم با جهان خارج داشت.
موزه ملی گیونگجو معروفترین موزه کره برای کشف آثار غیربومی و بینالمللی است.
آمار کلی و حجم آثار: آثار فلزی سلطنتی، زیورآلات، و تندیسهای باستانی که ریشههای خاورمیانه و ایرانی در طراحی برخی از آنها دیده میشود.
شاهکارهای برجسته:
مجسمهها و نقشبرجستههای باستانی با چهرههای غربی/ایرانی: در برخی از آرامگاههای سلطنتی و محوطههای باستانی گیونگجو (مانند مقبره هوچئونگ)، تندیسها و مجسمههای کوچکی از مردان با ریشهای بلند، کلاههای نمدی خاص و ویژگیهای ظاهری مردمان فلات ایران و آسیای مرکزی کشف شده است که به عنوان نگهبانان یا بازرگانان خارجی در دربار سیلا حضور داشتهاند.
خنجرها و کمربندهای زرین با تکنیکهای فلزکاری مشترک: آثار زرین سلطنتی که شباهتهای تکنیکی شگرفی با صنایع دستی و فلزکاریهای سکایی-ایرانی دارند.
موزه های مصر
موزههای مصر: تلاقی تاریخ باستان، گنجینههای اسکندریه و ردپای روابط سیاسی و تجاری با ایران
اکنون برای بررسی سایر میراث ایران در موزه های جهان به مصر سفر میکنیم.
مصر به عنوان یکی از کهنترین و تأثیرگذارترین گهوارههای تمدن بشری، همواره در طول تاریخ با فلات ایران پیوندهای سیاسی، نظامی و تجاری عمیقی داشته است.
از دوران امپراتوری هخامنشی که مصر به عنوان یکی از ساتراپیهای بزرگ شاهنشاهی پارس اداره میشد و کانال معروف سوئز (کانال داریوش) در آن احداث گردید، تا دوران اشکانی، ساسانی و سپس قرون اسلامی و سلطنت ممالیک (که روابط دیپلماتیک و هنری گستردهای با دربار ایران داشتند)، آثار فراوانی از فرهنگ و هنر ایرانزمین به خاک مصر راه یافته است.
موزههای قاهره و اسکندریه میزبان این میراث ارزشمندند.
موزه ملی مصر در قاهره (Egyptian Museum) و موزه تمدن
موزه ملی قاهره و موزههای جدیدتر این کشور، مخازن مهمی از آثار باستانی ادوار گوناگون هستند که بخشهایی از آنها به تعاملات تمدنهای مدیترانه با جهان شرق و فلات ایران اختصاص دارد.
شاهکارهای برجسته:
کتیبهها و اسناد دوره هخامنشی: لوحها، مهرها و نشانهای اداری به جای مانده از دوران تسلط و حضور هخامنشیان در مصر که گواهی بر سازماندهی اداری و عمرانی این دوره (از جمله کتیبههای یادبود کانال سوئز) است.
سکههای باستانی و فلزکاریهای مشترک: مجموعههای کمیاب سکههای طلا و نقره هخامنشی و ساسانی که در جریان تجارت گسترده میان نیل و فلات ایران در مصر باستان دستبهدست شدهاند.
موزه ملی اسکندریه (Alexandria National Museum)
شهر اسکندریه به عنوان بندر بزرگ و مرکز تلاقی تمدنهای مدیترانه، شرق نزدیک و آسیا، نقطه اتصال اصلی بازرگانان و اندیشمندان بوده است.
شاهکارهای برجسته:
ظروف، شیشهآلات و آثار هلنیستی-ایرانی: آثار تزئینی و ظروف شیشهای که اشتراکات هنری میان هنرمندان ایرانی و دنیای هلنیستی مصر را به نمایش میگذارند.
نسخ خطی و آثار دوره اسلامی: اسناد و دستنويسهای تاریخی که ارتباطات علمی و فرهنگی میان مراکز علمی مصر و ایران در قرون اسلامی را روایت میکنند.
موزه های قاره آفریقا
موزههای قاره آفریقا: میراث، نسخ خطی و ارتباطات تاریخی با ایران
سفری به قاره آفریقا برای دیدن بقیه میراث ایران در موزه های جهان.
بررسی قاره آفریقا از منظر آثار و میراث تاریخی ایران، فراتر از کشور مصر، ابعاد بسیار جالب و گستردهای دارد.
مراوده های تجاری اقیانوس هند، مسیرهای زیارتی مسلمانان آفریقایی، حضور تجار ایرانی در بندرهای شرق آفریقا (مانند زنگبار، تانزانیا و سواحل کینیا)، و همچنین نسخ خطی فارسی منتقلشده به شمال و غرب آفریقا، گنجینههای ارزشمندی را در موزهها و کتابخانههای این قاره جای داده است.
آمار کلی و حجم آثار در قاره آفریقا
مجموعه آثار مرتبط با ایران در کل قاره آفریقا (بهویژه در بخشهای شمالی، شرقی و غربی آن) شامل هزاران نسخه خطی به زبان فارسی و عربیِ تحتتأثیر فرهنگ ایرانی، سفالینههای خلیجفارسی، سکههای باستانی و اسلامی، و منسوجات است.
بخش عمدهای از این آثار در موزههای ملی و کتابخانههای تخصصی کشورهای مصر، تونس، مراکش، اتیوپی، تانزانیا و آفریقای جنوبی نگهداری میشوند.
مناطق و موزههای کلیدی آفریقا به جز مصر
کشورهای شمال آفریقا (مراکش، تونس و الجزایر):
کتابخانه عمومی و موزههای ملی (مانند کتابخانه قرویین در مراکش): این مراکز میزبان صدها نسخه خطی کهن فارسی در زمینههای ادبیات، نجوم، فلسفه و فقه هستند که توسط علما و تجار از فلات ایران به مغرب اسلامی منتقل شدهاند.
شرق آفریقا و سواحل سواحیلی (تانزانیا، زنگبار و کنیا):
موزه ملی زنگبار (Zanzibar National Museum) و موزههای ساحلی: به دلیل قرنها تجارت دریایی فعال میان بنادر ایران (سیراف، هرمز و بوشهر) و سواحل شرق آفریقا، ظروف سرامیکی و سفالهای فیروزهای و لاجوردی دورههای اسلامی (سلجوقی و صفوی) فراوانی در این منطقه کشف شده و در موزههای محلی به نمایش درآمده است.
آفریقای جنوبی (موزه ملی کیپتاون):
شامل کلکسیونهای سکهشناسی و اسناد تاریخی مرتبط با مراودات استعماری و بازرگانی قرون جدید است که ردپایی از تعاملات تجاری اقیانوس هند را در خود دارد.
شاهکارهای برجسته ایرانی در موزههای آفریقا
سرامیکها و ظروف زرینفام و آبیودوخس فیروزهای خلیجفارسی: ظروف ساخت کارگاههای کاشان و نیشابور که از طریق تجارت دریایی به بندرهای شرق آفریقا و سواحل زنگبار راه یافتهاند.
نسخ خطی فارسی در شمال و غرب آفریقا: دیوانهای شعر (مانند آثار حافظ و سعدی) و متون علمی که نشاندهنده نفوذ گسترده زبان و ادب فارسی در میان نخبگان فکری جهان اسلام در آفریقا است.
موزه های قاره اقیانوسیه
موزههای استرالیا و نیوزلند: گنجینههای اقیانوسیه، کلکسیونهای شرقشناسی و آثار هنری ایران
برای دیدن بقیه میراث ایران در موزه های جهان باید به قاره پنجم دنیا سفر کنیم.
اگرچه قاره اقیانوسیه و کشورهای استرالیا و نیوزلند در دورافتادهترین فاصله جغرافیایی از فلات ایران قرار دارند، اما موزههای ملی، نگارخانههای بزرگ و کتابخانههای این دو کشور به لطف پژوهشهای باستانشناسی، مجموعهداران خصوصی و مهاجرتهای فرهنگی، میزبان آثار ارزشمندی از هنر، صنایع دستی، فرشها و نسخ خطی ایران هستند.
آمار کلی و حجم آثار در استرالیا و نیوزلند
مجموعه آثار مرتبط با ایران در این منطقه شامل صدها قطعه فرش اصیل ایرانی، ظروف سفالی و فلزی ادوار اسلامی، نگارگریها و نسخ خطی کهن، و همچنین آثار عکاسی تاریخی از سفر سیاحان به ایران است.
این آثار عمدتاً در نگارخانههای ملی و موزههای بزرگ شهرهایی مانند سیدنی، ملبورن و ولینگتون نگهداری میشوند.
موزههای کلیدی استرالیا
نگارخانه ملی استرالیا (National Gallery of Australia – کانبرا):
این نگارخانه دارای بخش تخصصی هنر آسیا است و مجموعهای از فرشهای دستباف کلاسیک صفوی و قاجار، ظروف سرامیکی منقوش، و قطعات سفالی دورههای مختلف اسلامی ایران را در اختیار دارد که با استانداردهای موزهداری مدرن به نمایش درآمدهاند.
موزه پاورهاوس در سیدنی (Powerhouse Museum):
این موزه بیشتر بر فناوری، طراحی و هنر کاربردی تمرکز دارد و نمونههای ارزندهای از منسوجات، صنایع دستی فلزی و ابزارهای سنتی ساختهشده در کارگاههای ایران را در آرشیو خود حفظ کرده است.
نگارخانه ملی ویکتوریا (National Gallery of Victoria – ملبورن):
میزبان مجموعههای خاصی از هنرهای تزئینی شرق، از جمله قالیچههای ابریشمی و ظروف سرامیکی ایرانی است که توسط کلکسیونرها به موزه اهدا شدهاند.
موزههای کلیدی نیوزلند (اوتئروا)
موزه ملی نیوزلند (Te Papa Tongarewa – ولینگتون):
موزه ملی ته پاپا در ولینگتون دارای بخشهای قومنگاری و هنرهای بینالمللی است که در آن نمونههایی از هنرهای تزئینی، سفالها و اسناد مرتبط با تعاملات فرهنگی قرون اخیر به چشم میخورد.
موزههای اوکلند و کرایستچرچ:
در این موزهها نیز مجموعههای کوچکی از سفالینهها، سکههای تاریخی و عکاسیهای مستند از معماری و مردمشناسی ایرانِ دوران قاجار نگهداری میشود که توسط جهانگردان نیوزلندی در سفر به شرق تهیه شدهاند.
شاهکارهای برجسته ایرانی در اقیانوسیه
قالیها و قالیچههای کلاسیک صفوی و قاجار: فرشهایی با طرحهای اصیل ایرانی و بافت ظریف که در نگارخانههای ملی استرالیا به عنوان شاهکارهای هنرهای کاربردی معرفی میشوند.
ظروف سفالی و سرامیکهای سلجوقی و صفوی: کاسهها و جامهای لعابدار فیروزهای و لاجوردی که بازتابدهنده هنر پیشرفته سفالگری ایران باستان و میانه است.
موزه های افغانستان
موزههای افغانستان: گنجینههای باستانی باختری، آخانتپه و پیوندهای ناگسستنی با تمدن ایرانزمین
حالا در ادامه میراث ایران در موزه های جهان به بررسی کشور همسایه، افغانستان می پردازیم.
افغانستان به عنوان بخشی از حوزه بزرگ تمدنی «ایران فرهنگی» (ایران بزرگ یا خراسان کهن)، عمیقترین، ریشهدارترین و ناگسستنیترین پیوندهای تاریخی، زبانی، ادبی و هنری را با فلات ایران دارد.
این سرزمین در طول تاریخ، مهد امپراتوریهای بزرگ (از جمله مادها، هخامنشیان، یونانی-باختری، کوشانیان و شاهنشاهی ساسانی) بوده و شهرهای باستانی آن مانند بامیان، بلخ، هرات و غزنی، مراکز تابش فرهنگ و هنر ایرانی بودهاند.
با وجود تمام حوادث و آسیبهای تلخی که در دهههای گذشته به میراث فرهنگی این کشور وارد شده، موزههای افغانستان (در رأس آنها موزه ملی افغانستان در کابل) همچنان دربردارنده شگفتانگیزترین شاهکارهای باستانی جهان هستند:
موزه ملی افغانستان در کابل (National Museum of Afghanistan)
موزه ملی افغانستان (واقع در دارالامان کابل) با وجود صدمات سنگین و تاراجهای جنگهای داخلی، به لطف تلاشهای ستودنی باستانشناسان و محافظان میراث فرهنگی، هنوز هم گنجینهای از بینظیرترین آثار باستانی جهان را در دل خود جای داده است.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران قطعه اثر باستانی شامل سکهها، مجسمهها، ظروف عاجی، طلاهای سلطنتی و آثار سنگی از دوران پیش از تاریخ تا دوره اسلامی.
سالنها: تالار آثار پیش از تاریخ، گالری باختر (کوشانی)، و تالار هنر اسلامی و دوران میانه.
شاهکارهای برجسته:
گنجینه طلایی تپه (Bactrian Gold): مجموعهای خیرهکننده از بیش از ۲۰ هزار قطعه زیورآلات، تاجها، سکهها و طلاهای باستانی کشفشده در شبرغان (باختر باستان) که قدمت آنها به دوران امپراتوری کوشانی و اشکانی میرسد و ریشههای عمیق هنر فلزکاری مشترک در فلات ایران را به نمایش میگذارد.
عاجهای بگرام (Begram Ivories): قطعه های عاج منبتکاریشده و فوقالعاده ظریفی که بازتابدهنده هنر بینالمللی جاده ابریشم و ارتباطات میانتمدنی ایران، هند و روم باستان در پایتخت تابستانی کوشانیان است.
سکهها و کتیبههای باستانی: مجموعههای بینظیری از سکههای زرین و سیمین هخامنشی، اسکندر، شاهان سلوکی، اشکانی و ساسانی که گواهی بر یکپارچگی تاریخی این منطقه با حوزه تمدنی ایران است.
میراثهای شهری و موزههای منطقهای (هرات و بلخ)
علاوه بر موزه کابل، شهرهای باستانی افغانستان مانند هرات (مهد هنر نگارگری، خطاطی و معماری تیموری) و بلخ (امالبلاد و زادگاه مولانا) گنجینههای زندهای از معماری، مساجد باشکوه (مانند آرامگاه خواجه انصاری در هرات) و آثار اسلامی هستند که پیوند ناگسستنی میان ادبیات و هنر فارسی را روایت میکنند.
موزه های ارمنستان
موزههای ارمنستان: گنجینههای قفقاز جنوبی، پیوندهای عمیق تاریخی و نسخ خطی فارسی
نوبت به کشور همسایه ارمنستان در مقاله میراث ایران در موزه های جهان رسید.
ارمنستان به عنوان یکی از نزدیکترین همسایگان شمال غربی ایران، به دلیل اشتراک های جغرافیایی، ریشههای فرهنگی کهن و قرنها زیست مشترک در حوزههای امپراتوریهای باستانی (مانند هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان و دورههای صفوی و قاجار)، یکی از غنیترین مخازن آثار و اسناد مرتبط با تاریخ و فرهنگ ایرانزمین را در منطقه قفقاز در خود جای داده است.
پیوندهای عمیق میان تمدن ارمنی و ایرانی در موزهها و کتابخانههای ایروان به وضوح قابل مشاهده است.
موزه تاریخ ارمنستان در ایروان (History Museum of Armenia)
موزه تاریخ ارمنستان که در میدان جمهوری ایروان واقع شده است، یکی از معتبرترین مراکز علمی و موزهداری قفقاز است.
بخش باستانشناسی و دوران قرون وسطی این موزه، آثار فراوانی از تعامل های و حاکمیتهای مشترک میان ایران و ارمنستان را به نمایش میگذارد.
آمار کلی و حجم آثار: دهها هزار قطعه اثر باستانی شامل ظروف فلزی، سلاحها، سفالینهها، جواهر سلطنتی و سکههای باستانی.
سالنها: گالریهای باستانشناسی قفقاز، تالار دوران باستان و کلاسیک، و بخش قرون وسطی و تجارت منطقهای.
شاهکارهای برجسته:
آثار و سکههای دوران هخامنشی و اشکانی (پارتی): ارمنستان برای قرنها بخشی از قلمرو یا حوزه نفوذ سیاسی و فرهنگی اشکانیان (شاخه ارمنستان اشکانی) و ساسانیان بوده است.
سکههای طلا و نقره پادشاهان ایرانی و اشیای فلزی مکشوفه از این دوران، گواهی بر این پیوند ساختاری است.
ظروف و صنایع فلزی مشترک دوره اسلامی: آثار فلزی و هنرهای تزئینی دوران سلجوقی، صفوی و قاجار که بازتابدهنده مراودات هنرمندان دو کشور در قفقاز است.
ماتناداران (Matenadaran – مؤسسه نسخ خطی مسرو ماشتوتس)
اگرچه ماتناداران یک موزه به معنای کلاسیک نیست، بلکه یکی از بزرگترین و مهمترین مخازن نسخ خطی و اسناد تاریخی در جهان است، اما از آن جهت برای فرهنگ ایران حیاتی است که هزاران سند و نسخه خطی به زبان فارسی یا درباره تاریخ ایران را در خود جای داده است.
آمار کلی و حجم آثار: بیش از ۲۳,۰۰۰ نسخه خطی و صدها هزار سند تاریخی، فرمانهای سلطنتی، و کتب علمی و ادبی.
شاهکارهای برجسته:
فرمانها و اسناد تاریخی دوران صفوی و قاجار: اسناد، نامهها و فرامین سلطنتی پادشاهان ایران به حاکمان و مراجع ارمنی که با خطوط اصیل نستعلیق و شکسته نگاشته شدهاند.
نسخ خطی فارسی در حوزههای ادبیات، نجوم و پزشکی: نسخههای کهنی از آثار بزرگان ادب فارسی و کتب علمی که نشاندهنده تبادلات عمیق علمی و فرهنگی میان دانشمندان ایرانی و ارمنی در طول قرنها است.
موزه های کسورهای اسکاندیناوی
موزههای کشورهای اسکاندیناوی (سوئد، نروژ، دانمارک و فنلاند): گنجینههای وایکینگها، سکههای ساسانی و فرشهای سلطنتی
در این بخش از مقاله میراث ایران در موزه های جهان به بررسی کشورهای اسکاندیناوی می پردازیم.
منطقه اسکاندیناوی و حوزه شمال اروپا، برخلاف تصور عمومی، یکی از شگفتانگیزترین مخازن سکهها و آثار باستانی ایران را در خود جای داده است.
در قرون وسطی، بازرگانان و وایکینگهای اسکاندیناوی از طریق رودخانههای اروپای شرقی و روسیه امروزی (مسیر تجارت ولگا)، مراوده های اقتصادی و تجاری گستردهای با جهان اسلام و امپراتوری ساسانی داشتند؛ به همین دلیل، هزاران سکه نقره ساسانی و اسلامی در خاک این کشورها کشف شده است.
سوئد: موزه تاریخ سوئد در استکهلم (Swedish History Museum / Historiska museet)
موزه تاریخ سوئد در استکهلم یکی از غنیترین موزههای اروپا در زمینه آثار عصر آهن و قرون وسطی است و بخش بسیار مهمی از گنجینههای سکهشناسی ایران باستان را در اختیار دارد.
آمار کلی و حجم آثار: دهها هزار قطعه سکه باستانی و قرون وسطایی کشفشده در خاک سوئد (بهویژه جزیره گوتلاند)، ظروف سیمین و جواهرات باستانی.
شاهکارهای برجسته:
گنجینههای عظیم سکههای ساسانی و اسلامی: سوئد یکی از بزرگترین مراکز نگهداری سکههای نقره پادشاهان ساسانی (مانند خسرو انوشیروان و هرمز) و سکههای اولیه دوران اسلامی است که توسط وایکینگها به عنوان ثروت و غنائم تجاری به شمال اروپا آورده شده و در خاک این کشور مدفون شده بود.
زیورآلات و قطعه های فلزی مشترک: آثار فلزی و نقرهای که بازتابدهنده شبکه ارتباطی میان شرق و شمال اروپا در هزار سال پیش است.
نروژ: موزه تاریخ فرهنگی اسلو (Museum of Cultural History)
موزه تاریخ فرهنگی دانشگاه اسلو در نروژ نیز میزبان کلکسیونهای باارزشی از آثار تاریخی و سکههایی است که از طریق مسیرهای تجاری شمالی به این کشور راه یافتهاند.
آمار کلی و حجم آثار: مجموعههای سکهشناسی باستانی و اشیای قومنگاری.
شاهکارهای برجسته:
سکههای نقره ساسانی و قرون اسلامی: سکههای تاریخی کشفشده در محوطههای باستانی نروژ که نشاندهنده گستردگی نفوذ اقتصادی و پولی امپراتوریهای ایران باستان تا دورافتادهترین مناطق اسکاندیناوی است.
دانمارک: موزه ملی دانمارک در کپنهاگ (National Museum of Denmark / Nationalmuseet)
موزه ملی دانمارک یکی از جامعترین موزههای اسکاندیناوی است که در بخش «تاریخ جهان و شرق باستان»، آثار قابلتوجهی از فلات ایران و بینالنهرین را به نمایش میگذارد.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران قطعه شیء باستانی شامل سفالینهها، مهرهای استوانهای، سکهها و منسوجات.
شاهکارهای برجسته:
مهرهای باستانی و آثار بینالنهرین و ایران: مهرهای استوانهای و سنگهای قیمتی حکاکیشده با نقوش اساطیری که ریشه در تمدنهای ایلامی و فلات ایران دارند.
مجموعههای سکهشناسی شرق: سکههای زرین و سیمین ادوار مختلف تاریخی ایران که در کاوشهای باستانشناسی دانمارک یا از طریق خرید مجموعهداران به این موزه منتقل شدهاند.
فنلاند: موزه ملی فنلاند در هلسینکی (National Museum of Finland)
موزه ملی فنلاند در هلسینکی نیز دارای بخشهای سکهشناسی و آثار فرهنگی است که نمونههایی از ارتباطات تجاری و تاریخی شمال اروپا با شرق را بازتاب میدهد.
موزه های کانادا
موزههای کانادا: گنجینههای باشکوه هنر اسلامی، فرشهای شاهکار و آثار باستانی فلات ایران
قاره آمریکا بهویژه در بخش شمالی آن، به دلیل وجود مؤسسات فرهنگی و موزههای بزرگ بینالمللی، میزبان برخی از ارزشمندترین و فاخرترین مجموعههای هنر و تاریخ ایران است.
کانادا به دلیل حضور جامعه فعال و پویا از ایرانیان مقیم و همچنین سیاستهای موزهداری پیشرفته، یکی از غنیترین مخازن نسخ خطی، سفالینهها، فرشها و آثار باستانی ایران را در آمریکای شمالی در خود جای داده است.
در ادامه میراث ایران در موزه های جهان به بررسی موزه های کانادا می پردازیم.
موزه سلطنتی انتاریو، تورنتو (Royal Ontario Museum – ROM)
موزه سلطنتی انتاریو در تورنتو، یکی از بزرگترین و معتبرترین موزههای جهان در حوزه تاریخ طبیعی و فرهنگهای جهان است.
این موزه دارای یکی از کاملترین و خیرهکنندهترین بخشهای تخصصی هنر و باستانشناسی ایران (Gallery of Iran) است.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران قطعه شیء باستانی، معماری، سکه، سفال و منسوجات کمیاب از دورههای مختلف تاریخ ایران (از هزارههای پیش از میلاد تا دوران اسلامی).
سالنها: گالری تخصصی ایروینگ لوییس (The Bishop White Gallery of East Asian Art) و گالریهای dedicated به هنر و باستانشناسی خاور نزدیک باستان و ایران.
شاهکارهای برجسته:
آثار و معماری دوران باستان (ماد، هخامنشی و ساسانی): قطعاتی از نقشبرجستهها، ستونها و سرستونهای باستانی که شکوه معماری تخت جمشید و شوش را بازتاب میدهند.
ظروف زرینفام و سفالینههای سلجوقی: مجموعهای کمنظیر از کاسهها و ظروف لعابدار و زرینفام قرون میانه اسلامی که از شاهکارهای صنعت سفالگری ایران به شمار میروند.
گنجینه سکهشناسی و فلزکاری: سکههای زرین و سیمین هخامنشی، ساسانی و اسلامی به همراه ظروف مفرغی و برنجی منقوش.
موزه همر، تورنتو / موزه آقاخان (Aga Khan Museum)
اگرچه موزه آقاخان در تورنتو بهطور خاص بر هنر جهان اسلام تمرکز دارد، اما از آنجا که بخش عظیمی از تاریخ و شکوه تمدن اسلامی در بستر فرهنگ، زبان، معماری و هنر ایرانزمین شکل گرفته، این موزه سهم بزرگی از گنجینههای ایرانی را در خود جای داده است.
آمار کلی و حجم آثار: صدها قطعه نسخه خطی مصور، نقاشیهای نگارگری (مینیاتور)، فلزکاریهای مرصع، و منسوجات شاهکار.
سالنها: تالار دائمی موزه آقاخان و گالریهای نمایشگاههای ادواری.
شاهکارهای برجسته:
نسخ خطی کهن فارسی و شاهنامههای مصور: نسخ خطی نادر از شاهنامه فردوسی، دیوانهای شعرا و کتب علمی که با خط نستعلیق اعلاء و تذهیب خیرهکننده نگهداری میشوند.
نگارگریهای مکتب تبریز، هرات و اصفهان: تابلوهای نقاشی و مینیاتورهای اصیل ایرانی که جزو شاهکارهای هنری جهان اسلام محسوب میشوند.
موزه هنرهای زیبای مونترال (Montreal Museum of Fine Arts) و نگارخانه ملی کانادا (Ottawa)
موزه هنرهای زیبای مونترال: این موزه در بخش هنرهای تزئینی و آثار باستانی خود، نمونههایی از سفالها، فرشها و منسوجات ایرانی را نگهداری میکند که گاه در نمایشگاههای تخصصی هنر شرقی به نمایش درمیآیند.
نگارخانه ملی کانادا (در اوتاوا): اگرچه تمرکز اصلی آن بر هنر کانادایی و بینالمللی مدرن است، اما مجموعههایی از عکاسیهای تاریخی مستند از ابنیه و معماری ایرانِ دوران قاجار و همچنین قطعاتی از هنرهای کاربردی را در آرشیو خود حفظ کرده است.
موزه های آمریکای جنوبی
موزههای آمریکای جنوبی و مرکزی: حضور آثار ایرانی در دوردستترین قارهها
حالا در ادامه میراث ایران در موزه های جهان نوبت به بررسی قاره آمریکای جنوبی و مرکزی رسید.
در پهنه وسیع آمریکای جنوبی و مرکزی (کشورهایی مانند برزیل، آرژانتین، شیلی، کلمبیا و پرو)، به دلیل فاصله بسیار زیاد جغرافیایی و عدم شکلگیری مراودات مستقیم باستانی در دوران کهن، موزههای این منطقه برخلاف اروپا یا آسیا دارای مخازن دائمی و کلکسیونهای بزرگ باستانی از ایران نیستند.
با این حال، ردپای فرهنگ، هنر و تمدن ایران در این منطقه بیشتر از طریق نمایشگاههای موقت بینالمللی، کلکسیونهای خصوصی محدود، و آثار دانشگاهی بازتاب یافته است:
برزیل: موزه ملی برزیل و موزههای هنری سائوپائولو
وضعیت کلی: موزه ملی برزیل در ریودوژانیرو (که پیشتر میزبان برخی کلکسیونهای باستانی مرتبط با تمدنهای مدیترانه و خاور نزدیک بود) و موزههای هنری سائوپائولو، فاقد بخش تخصصی و دائمی هنر باستان یا اسلامی ایران هستند.
فعالیتهای فرهنگی: در دهههای گذشته، پیشنهادها و رایزنیهایی برای انتقال نمایشگاههای موقت تمدن ایران به برزیل مطرح شده، اما به دلیل هزینههای سنگین جابهجایی و پروتکلهای حفاظتی اشیای تاریخی، تاکنون به صورت موزه دائمی در نیامده است.
بخش عمده شناخت مردم برزیل از هنر ایران به فرشهای دستباف موجود در خانههای کلکسیونرها یا گالریهای تجاری فرش محدود میشود.
آرژانتین: موزه ملی هنرهای زیبای بوئنوس آیرس (National Museum of Fine Arts)
وضعیت کلی: این موزه یکی از مهمترین مراکز هنری آمریکای جنوبی است. اگرچه تمرکز اصلی آن بر هنر اروپایی و هنرهای مدرن آمریکای لاتین است، اما در بخشهای «هنرهای تزئینی شرق» و فرشهای شرقی، گاه نمونههایی از دستبافتههای نفیس ایرانی در نمایشگاههای ادواری به نمایش درآمدهاند.
جامعه کوچک ایرانیان مقیم آرژانتین و انجمنهای فرهنگی نیز نقش ارزندهای در معرفی ادبیات (ترجمه آثار شاعرانی چون حافظ و خیام به زبان اسپانیایی) در این کشور دارند.
شیلی و کلمبیا: دروازههای احتمالی نمایشگاههای بزرگ
همانطور که در زمان برگزاری نمایشگاه بزرگ «پرشیا: تکههای بهشت» در مکزیک اشاره شد، مقامهای فرهنگی و موزهداران کشورهای شیلی و کلمبیا نیز در دورههایی ابراز علاقه کرده بودند تا میزبان آثار باستانی موزه ملی ایران باشند؛ اما این برنامهها به دلیل تحولات دیپلماتیک و لجستیکی به صورت ثابت دنبال نشده است.
موزه کشورهای عربی
موزههای کشورهای عربی حوزه خلیج فارس (امارات، قطر، کویت، عمان و بحرین): گنجینههای باستانی جاده ابریشم دریایی، سکهشناسی و هنر اسلامی
در ادامه میراث ایران در موزه های جهان به بررسی کشورهای عربی همسایه ایران می پردازیم.
کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس (بهویژه امارات متحده عربی، قطر، کویت، عمان و بحرین)، به دلیل موقعیت جغرافیایی استراتژیک خود در دههها و قرنهای گذشته، همواره پل ارتباطی میان فلات ایران، شبهقاره هند و بینالنهرین بودهاند.
از منظر باستانشناسی، خلیج فارس یک «دریاچه تجاری و فرهنگی مشترک» بوده است و جزایر و بندرهای این کشورها (مانند جزیره فیلاکا در کویت یا منامه در بحرین) میزبان آثار فراوانی از دورههای ایلامی، هخامنشی، اشکانی، ساسانی و ارutter پیشرفت هنر اسلامی هستند.
در سالهای اخیر، این کشورها با تأسیس موزههای مدرن و در سطح جهانی (مانند لوور ابوظبی یا موزه ملی قطر)، بخش مهمی از این آثار و تعاملات تاریخی را به نمایش گذاشتهاند:
امارات متحده عربی: موزه لوور ابوظبی (Louvre Abu Dhabi) و موزه الاتحاد
امارات با تأسیس موزههای بینالمللی مانند لوور ابوظبی، تلاش کرده است تا نقطهتلاقی تمدنهای بزرگ جهان باشد. در این موزهها، بخش ویژهای به ارتباطات تجاری خلیج فارس و امپراتوریهای باستانی ایران اختصاص یافته است.
آمار کلی و حجم آثار: صدها قطعه شیء باستانی شامل ظروف فلزی، سکههای باستانی، سفالینهها و آثار هنری دوره اسلامی که از طریق شبکه تجارت دریایی خلیج فارس جابهجا شدهاند.
سالنها: گالریهای تاریخ تجارت جهانی، جاده ابریشم دریایی، و هنر اسلامی در موزه لوور ابوظبی.
شاهکارهای برجسته:
سفالها و ظروف فلزی مشترک خلیج فارس: آثار کشفشده از محوطههای باستانی امارات (مانند جزیره داس یا مفرج) که نشاندهنده حضور بازرگانان و تبادلات اقتصادی با بنادر ایران در دورههای ساسانی و اسلامی است.
نسخ خطی کهن و آثار فلزی اسلامی: مجموعههایی که بازتابدهنده هنر مشترک منطقه خلیج فارس و فلات ایران است.
قطر: موزه ملی قطر و موزه هنر اسلامی دوحه (Museum of Islamic Art – MIA)
موزه هنر اسلامی دوحه (طراحی شده توسط آی. ام. پی) یکی از باشکوهترین و غنیترین موزههای جهان در حوزه هنر دوره اسلامی است و بخش عمدهای از شاهکارهای آن متعلق به هنر و صنعتگری ایران است.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران قطعه شیء شامل فرشهای شاهکار، ظروف سفالی زرینفام و مینایی، فلزکاریهای منبتکاریشده با نقره و طلا، و نسخ خطی فارسی و عربی.
سالنها: تالارهای اختصاصی هنر ایران در دورههای سلجوقی، صفوی و قاجار در موزه هنر اسلامی.
شاهکارهای برجسته:
فرشهای ابریشمی و زربفت صفوی: قالیهای شاهکار ایرانی با بافت اصفهان و کاشان که از گرانبهایترین اقلام موزه دوحه هستند.
ظروف فلزی و نجومی منقوش: astrolabeها (اسطرلابها) و ظروف برنجی و مفرغی که نام استادکاران ایرانی را بر خود دارند.
سفالهای زرینفام و مینایی: جامها و کاسههای نادری که اوج هنر سرامیکسازی ایرانِ قرون میانه را به نمایش میگذارند.
کویت: موزه ملی کویت و مجموعه دارالآثار الاسلامیه (Dar al-Athar al-Islamiyyah / Al-Sabah Collection)
کویت میزبان یکی از مشهورترین و معتبرترین مجموعههای خصوصی و ملیِ هنر اسلامی در جهان است (مجموعه آلصباح). این مجموعه شامل گنجینههای بینظیری از آثار فلات ایران است.
همچنین جزیره «فیلاکا» در کویت سرشار از آثار باستانی دوران هلنیستی و اشکانی/ساسانی است.
آمار کلی و حجم آثار: هزاران قطعه جواهرات باستانی، سکهها، فلزکاریها، و منسوجات کمیاب.
شاهکارهای برجسته:
جواهر و فلزکاریهای هخامنشی و ساسانی: قطعه های زرین و زیورآلاتی که ارتباط نزدیکی با هنر دربار پارس دارند.
آثار باستانی جزیره فیلاکا: مهرها و آثار به دست آمده از حضور امپراتوریهای ایران باستان در خلیج فارس.
بحرین: موزه ملی بحرین (Bahrain National Museum)
بحرین (تیرمهای باستانی «دیلمون») به دلیل موقعیت مرکزی در خلیج فارس، همواره پناهگاه بازرگانان و بخشی از قلمروهای تحت نفوذ یا ارتباط مستقیم با شاهنشاهیهای ایران (از جمله ساسانیان) بوده است.
آمار کلی و حجم آثار: آثار باستانی دوران باستان و قرون اسلامی، شامل سکهها و ظروف تجاری.
شاهکارهای برجسته:
سکههای ساسانی و اسلامی: مجموعههای سکهشناسی که گواهیدهنده سیستم پولی مشترک و تبادلات تجاری میان بنادر ایران و مجمعالجزایر بحرین در عصر باستان است.
عمان: موزه ملی عمان در مسقط (National Museum of Oman)
عمان به واسطه تسلط تاریخی بر آبراهههای اقیانوس هند و خلیج فارس و روابط سیاسی عمیق با ایران (بهویژه در دوران زندیه و قاجار)، پیوندهای مستهکمی با فرهنگ ایرانی دارد.
آمار کلی و حجم آثار: اسناد تاریخی، تسلیحات سنتی، منسوجات و هدایای دیپلماتیک.
شاهکارهای برجسته:
خنجرها و تسلیحات سنتی با ریشههای مشترک: خنجرهای سنتی عمانی و تسلیحات فولادی که تأثیرپذیری متقابلی از هنر فلزکاری و تسلیحاتی ایران و شبهجزیره عربستان دارند.
اسناد و مکاتبات سیاسی: نامهها و اسناد دیپلماتیک مبادلهشده میان حاکمان عمان و دربار ایران در قرون گذشته.
موزه ملی ایران
در پایان مقاله میراث ایران در موزه های جهان بد ندیدم درباره موزه ملی ایران و بخصوص موزه ایران باستان که بعنوان موزه مادر و بزرگترین موزه ایران که خانه هزاران قطعه تاریخی و باستانی ایران است صحبتی نکنیم.
خانه ملی تاریخ؛ موزه ملی ایران
در تکمیل بررسی جامع آثار و گنجینههای هویتی ایران در موزههای معتبر جهان، بسیار بجا و بایسته است که حسن ختام این پژوهش را به روایتگرِ اصلی و گهوارهبانِ راستین این میراث ها در خاک مادری اختصاص دهیم؛ موزه ملی ایران به عنوان بزرگترین، مهمترین و کهنترین موزه باستانشناسی و تاریخ کشور.
این مجموعه سترگ نه تنها بازتابدهنده ژرفای تمدنی است که نمونههای پراکنده آن در لوور، بریتانیا و متروپولیتن جای گرفتهاند، بلکه ریشهدارترین پیوندگاه میان نسلهای امروز و خاستگاههای باستانی فلات ایران به شمار میرود.
موزه ایران باستان: تندیسگاهِ شکوه پیش از اسلام
سال ساخت و معماری: عملیات اجرایی ساخت این بنا به عنوان نخستین موزه رسمی کشور در سال ۱۳۱۳ خورشیدی آغاز شد.
طراح و معمار برجسته فرانسوی، اندره گدار، نقشههای این بنا را با الهام از معماری باشکوه دوره ساسانی، بهویژه نمای طاق کسری یا ایوان خسرو در تیسفون طراحی کرد.
کار ساخت و تجهیز این عمارت تاریخی در سال ۱۳۱۶ خورشیدی به پایان رسید و در سال ۱۳۱۷ رسماً به روی عموم گشایش یافت.
محتوا و سیر تاریخی: تالارهای دوگانه این موزه، راوی سیر تطور تمدن و فرهنگ در فلات ایران از دوران پارینهسنگی (هزاران سال پیش از میلاد) تا پایان دوران ساسانی و آستانه ورود اسلام هستند.
چیدمان آثار به گونهای است که بازدیدکننده از هزارههای تاریک ابزارسازی سنگی، عبور از عصر مفرغ، تمدنهای عیلامی، جیرفت و لرستان، به درخشش هنر هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی میرسد.
شاهکارها و اشیای برتر:
جامها و ریتونهای زرین و سیمین دوران هخامنشی.
لوحهای گلی تخت جمشید با خط میخی و مهرهای مدیریتی.
گنجینههای ارزشمند شهر سوخته، مارلیک و حسنلو.
مجسمهها و نقشبرجستههای سنگی بازمانده از دوران اقتدار ساسانیان.
موزه باستانشناسی و هنر دوران اسلامی: روایتگرِ تمدن پس از ظهور اسلام
سال ساخت و توسعه: با افزایش حجم آثار کشفشده و اهمیت تبیین هنر اسلامی، ساختمان دوم موزه در سال ۱۳۷۵ خورشیدی (بر اساس طرحهای توسعهای پیشبینیشده اولیه و با بازنگریهای معماری مدرن) در سه طبقه احداث و افتتاح شد.
محتوا و ساختار: این بخش به نمایش دستاوردهای هنری، علمی و صنعتی ایرانیان در دوران اسلامی از سدههای نخستین هجری تا دوره قاجار اختصاص دارد.
چیدمان طبقه های موزه بر اساس یک سیر زمانی دقیق و بهصورت موضوعی (سفال، فلزکاری، کتابآرایی، نساجی و منسوجات، فرش ها و آثار چوبی) انجام گرفته است تا نقش بیبدیل ایرانیان در شکلدهی و اعتلای هنر اسلامی را به تصویر بکشد.
شاهکارها و اشیای برتر:
قرآنهای خطی کهن با خطوط کوفی، ثلث و نستعلیق به قلم اساتید بزرگ تاریخ.
ظروف سفالین زرینفام و مینایی با نقوش اسلیمی و انسانی منحصربهفرد از ری، کاشان و نیشابور.
قالیچهها و منسوجات کمنظیر دوران صفویه و قاجار.
ابزارهای علمی، نجومی و پزشکی ساختهشده توسط دانشمندان دوره اسلامی.
آمار، ارقام و ابعاد کلان موزه ملی ایران
وسعت و زیربنا: مجموعه موزه ملی ایران در قالب دو ساختمان مجزا (ایران باستان و اسلامی) در محوطهای به وسعت تقریبی ۱۸ هزار متر مربع در خیابان ۳۰ تیر تهران واقع شده است که بیش از ۱۱ هزار متر مربع آن به فضای نمایشگاهی اختصاص دارد.
گنجینه و مخازن: این مجموعه به عنوان غنیترین مخزن آثار باستانی کشور، میزبان بیش از ۳۰۰ هزار شیء تاریخی است که به دلیل محدودیت فضای نمایشگاهی، چرخش دورهای آثار در دستور کار پژوهشگران آن قرار دارد.
نقش پژوهشی و استانداردهای جهانی: موزه ملی ایران تنها یک فضای نمایشی نیست، بلکه با داشتن آزمایشگاههای مرمت پیشرفته، کتابخانه تخصصی با بیش از ۳۰ هزار جلد کتاب مرجع باستانشناسی، و واحد انتشارات علمی، به عنوان قطب اصلی پژوهشهای تاریخی و موزهداری کشور شناخته میشود و استانداردهای علمی آن همتراز با موزههای درجهیک جهانی ارزیابی میگردد.
درباره عکاس و نویسنده مقاله
رضا گودرزی، عکاس، پژوهشگر و ناشر کتاب میراث ایران در موزه های جهان
تلاش برای ثبت و مستندسازی گنجینههای پنهان و آشکار تاریخ ایرانزمین در موزههای سراسر جهان، نیازمند عمری تلاش متمادی، نگاه ژرف هنرمندانه و عشقی بیدریغ است.
این پژوهشگر، نویسنده و عکاس برجسته طبیعت و میراث فرهنگی و گردشگری ایران، بیش از دو دهه از عمر خود را وقف سفرهای تحقیقی، عکاسی تخصصی از موزهها و بازشناسی میراث کهن ایران کرده است.
فعالیتهای او فراتر از یک حرفه ساده، روایتی تصویری و مکتوب از هویت، هنر و تمدن فلات ایران در پهنه گیتی است.
وی تاکنون با سفرهای مستمر به اقصی نقاط ایران، آرشیوی بینظیر از شاهکارهای معماری، آثار باستانی و هنرهای کاربردی ادوار مختلف تاریخی فراهم آورده است.
نگاه دقیق او به جزئیات هنری، در کنار تسلط بر دانش باستانشناسی و تاریخ هنر، به خلق اثاری ماندگار انجامیده که از آن میان میتوان به کتاب عکس نفیس، مرجع و فاخر «موزه ایران باستان» اشاره کرد؛ اثری ستودنی که گوشهای از شکوهمندترین آثار ادوار ماد، هخامنشی و ساسانی را با کیفیت و نگاهی موشکافانه به تصویر کشیده و به چاپ رسانده است.
علاوه بر انتشار این کتاب ارزشمند، تألیف مقاله های تخصصی متعدد مانند مقاله میراث ایران در موزه های جهان در حوزه ایرانشناسی در بخش ایرانشناسی و انتشار مجموعههایی از کتابهای عکس نفیس در بخش کتاب عکس سایت پرشیا اکسپو، از دیگر دستاوردهای علمی و هنری او به شمار میرود.
همچنین، تابلو عکسهای فاخر و هنری وی از منظرگاههای طبیعی، محوطههای باستانی و گنجینههای موزهای، همواره مورد توجه کلکسیونرها و علاقهمندان به هنر ناب بوده است.
به عنوان ناشر و بنیانگذار پلتفرمها و مجموعههای نشر فرهنگی دیجیتال و چاپی، او کوشش کرده است تا استانداردهای نوین و تازهای در معرفی میراث کهن ایران به مخاطبان داخلی و بینالمللی ارائه دهد؛ میراثی گرانبها که از دل موزههای قارههای مختلف تا قلب فلات ایران، با هنر دوربین و قلم او جانی دوباره گرفته است.
کتاب عکس نفیس میراث ایران
کتاب عکس نفیس میراث ایران در موزههای جهان؛ راوی اصالت و تمدن
کتاب پیش رو، حاصل سالها تلاش، سفر به موزههای معتبر و مستندسازی دقیق از شاهکارهای هنر و تمدن ایران باستان است که توسط رضا گودرزی، عکاس، پژوهشگر و ناشر حوزه میراث فرهنگی، گردآوری و به تصویر کشیده شده است.
این اثر فراتر از یک کتاب، گالری معلقی از میراث هویتی ماست که در گوشهوکنار جهان نگهداری میشود؛ مجموعهای بینظیر که هر فریم عکاس آن، گوشه ای از تاریخ 7000 یاله تمدن ایران است و اصالت و روحِ هنر ایرانی را بدون واسطه به مخاطب منتقل می کند.
هدف از چاپ این مجموعه فاخر، پاسداشتِ میراث کهن این مرز و بوم، مستندسازی تصویریِ دقیق برای پژوهشگران، و فراهم کردن منبعی مرجع برای نسل امروز و آینده است تا با ریشههای عمیق فرهنگ ایرانزمین بیشتر آشنا شوند.
دعوت به مشارکت و مسئولیت اجتماعی (رشد و توسعه فرهنگ ملی)
تکمیل، چاپ و نشر چنین پروژههای کلان ملی، نیازمند همراهی و همافزایی نهادهایی است که به توسعه فرهنگی و حفظ هویت تاریخی این سرزمین عشق میورزند.
بدینوسیله از تمامی شرکتهای بزرگ صنعتی، هولدینگهای نفت و پتروشیمی، فولاد، معادن، بانکها و سازمانهای پیشرو و فعال در زمینه توریسم، ایرانگردی و هتل دعوت به عمل میآید تا در راستای اجرای رسالت خطیر «مسئولیت اجتماعی (CSR)» و حمایت از فاخرترین پروژههای فرهنگی و هنری کشور، در چاپ و انتشار این اثر مشارکت نمایند.
حمایت از این کتاب، علاوه بر نقشآفرینی در ماندگاری و ترویج تاریخ و تمدن ایران، فرصتی استثنایی برای تهیه هدایای تشریفاتی و VIP ویژه (سازمانی) فراهم میآورد تا مدیران و سازمانها با اهدای این اثر هنریِ بیهمتا به مهمانان و شرکای ملی و بینالمللی خود، سفیران راستینِ فرهنگ و هنر ایرانزمین باشند.
برای دریافت اطلاعات بیشتر لطفا این مقاله را بخوانید:
جهت هماهنگی برای شرایط مشارکت، همترازی سازمانی و بهرهمندی از امتیازهای حامیان مالی این اثر، میتوانید مستقیماً با مدیریت پروژه ارتباط برقرار کنید: 09001075213
