لاماسو سرستون تخت جمشید

لاماسو سرستون تخت جمشید که شکل گاو نشسته با سر انسان در موزه ایران باستان قرار دارد از کاخ سه دروازه تخت جمشید به آن موزه انتقال یافته است.

لاماسو

لاماسو (Lamassu) هیولای سنگی، نگهبان جاودان در چهارراه تمدن‌ها است. موجودی اسطوره‌ای با پیکری عظیم، ترکیبی از بدن یک گاو یا شیر، بال‌های عقاب و سری انسان‌گونه، یکی از چشمگیرترین و مهم‌ترین نمادهای محافظ در تمدن‌های باستانی خاور نزدیک است.

این پیکره‌های عظیم نه تنها شاهکاری از هنر حجاری هستند، بلکه حامل عمیق‌ترین باورها در مورد قدرت، محافظت و سلطنت بودند.

در میان آثاری که از تمدن‌های درخشان ایران باستان به یادگار مانده، لاماسوهای به کار رفته در مجموعه عظیم تخت جمشید، جایگاه ویژه‌ای دارند.

این مقاله به بررسی کامل تاریخچه، ماهیت اسطوره‌ای، کارکرد معماری و سرنوشت یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های آن که امروزه در موزه ملی ایران (ایران باستان) نگهداری می‌شود و از کاخ سه‌دروازه (تریپیلیون) تخت جمشید به آنجا منتقل شده است، می‌پردازد.

ریشه‌های جهانی لاماسو: از خدای محافظ آشوری تا نماد هخامنشی

برای درک عمیق‌تر جایگاه لاماسو در تخت جمشید، لازم است به ریشه‌های باستانی آن در قلب بین‌النهرین سفر کنیم.

گاو بالدار در امپراتوری آشور

لاماسو موجودی اصالتاً ایرانی نیست و در حقیقت، خدای محافظ در اساطیر تمدن‌های آشور و سومر است.

نقش و کارکرد: در کتیبه‌های آشوری، لاماسو و همتای زن آن لاما، به عنوان «روح نگهبان» شناخته می‌شدند. وظیفه آن‌ها دفع شر، دیدن دشمنان و محافظت از پادشاه، شهر یا خانه بود.

به همین دلیل، پیکره‌های غول‌پیکر آن‌ها در دو سوی ورودی‌ها و دروازه‌های اصلی شهر و کاخ نصب می‌شدند تا میان دنیای مقدس درون و جهان بیرون مرزگذاری کنند.

نماد قدرت شاهی: این پیکره‌ها اغلب بخشی از یک برنامه بزرگ‌تر معماری بودند که اقتدار شاه آشوری را با نظم آسمانی پیوند می‌دادند. ورود به کاخ از میان دو لاماسو، به معنای عبور از جهان انسانی به قلمرو مقدس سلطنت بود.

ساختار منحصر به فرد (پنج پا): یکی از بارزترین ویژگی‌های لاماسوهای آشوری، داشتن پنج پا است. این تمهید هنری باعث می‌شود که وقتی از روبرو به آن نگاه می‌کنید، چهار پا دیده شود و پیکره در حالت سکون و محافظت کامل به نظر برسد.

وقتی از کنار به آن می‌نگرید، چهار پا در حالت حرکت و گام برداشتن دیده شود. این دوگانگی بصری، قدرت و هوشیاری دائمی نگهبان را به نمایش می‌گذاشت.

مشهورترین لاماسوهای جهان (لوور و بریتانیا)

بزرگ‌ترین و مشهورترین نمونه‌های لاماسوی آشوری که در قرن نوزدهم کشف شدند، امروزه در موزه‌های بزرگ جهان نگهداری می‌شوند و نقطه عطفی در شناخت این تمدن‌ها هستند:

لاماسوهای کاخ سارگون دوم (دور شروکین – خورس‌آباد): موزه لوور (پاریس)

این نمونه‌ها که در ورودی کاخ سارگون دوم (۷۲۲ تا ۷۰۵ پ.م) در پایتخت جدید آشور، دور شروکین، کشف شدند، یکی از برجسته‌ترین جاذبه‌های موزه لوور هستند.

ابعاد بسیار بزرگ آن‌ها (گاهی بیش از ۴ متر ارتفاع) گواهی بر عظمت و قدرت پادشاهی آشور است.

لاماسوهای نمرود: موزه بریتانیا (لندن)

پیکره‌های عظیم‌الجثه کشف شده در نمرود (کالهو)، پایتخت دیگر آشوریان، که امروزه در موزه بریتانیا نگهداری می‌شوند. این نمونه‌ها که اغلب بدن شیر دارند، قدرت وحشیانه و غیرقابل مهار را در کنار خرد انسانی نشان می‌دهند.

جذب و ایرانیزه شدن نماد

با تأسیس امپراتوری هخامنشی توسط کوروش بزرگ و داریوش، که بخش بزرگی از بین‌النهرین را دربرگرفت، هخامنشیان با هوشمندی فرهنگی، این نماد قدرتمند را پذیرفته و آن را با نگاه ایرانی خود آمیختند.

در هنر شاهی ایران، لاماسو به یکی از چهار نماد قدرتمند ترکیب شده: سر انسان (خرد)، بدن گاو/شیر (قدرت)، بال عقاب (تسلط بر آسمان).

لاماسو در قلب پرسپولیس: شکوه هخامنشی

لاماسو سرستون تخت جمشید ، از هیبت ترسناک آشوری خود فاصله گرفته و با ظرافت هنری پارسی آمیخته می‌شود.

دروازه ملل و کارکرد معماری

مشهورترین مکان حضور لاماسو در تخت جمشید، دروازه ملل (کاخ خشایارشا) است. این دروازه عظیم با دو جفت لاماسوی غول‌پیکر محافظت می‌شد که ورودی اصلی را به تالارهای اصلی متصل می‌کردند.

تفاوت‌های کلیدی با نمونه‌های آشوری:

تعداد پا: لاماسوهای هخامنشی برخلاف نمونه‌های آشوری، معمولاً چهار پا دارند و به جای کلاه باشکوه خدایان، از تاج‌های استوانه‌ای ساده‌تر یا پوشش سر سلطنتی استفاده می‌کنند.

جزئیات هنری: لاماسوهای پارسی، ظرافت و تناسب بیشتری در فرم بدن، بال‌ها و تزئینات دارند که نشان‌دهنده سبک منحصربه‌فرد هنرمندان پارسی در تلطیف خشونت آشوری است.

سرستون کاخ سه‌دروازه: نمونه شاخص موزه ملی

لاماسو سرستون تخت جمشید که مورد مورد بحث می باشد از کاخ سه‌دروازه (تریپیلیون) تخت جمشید به دست آمده است. این کاخ محلی برای مشورت و مراسم پادشاه بوده و به عنوان یک پل ارتباطی مهم بین بخش‌های مختلف تخت جمشید عمل می‌کرده است.

کاربرد سازه‌ای: در معماری هخامنشی، از سرستون‌های متنوعی (گاو، شیر، لاماسو) برای تحمل وزن تیرهای سقف استفاده می‌شده است. لاماسوی کاخ سه‌دروازه، یک نمونه سنگی عظیم است که پیکر گاو نشسته را با بال‌های خوش‌تراش و سری انسانی با ریش موج‌دار ترکیب کرده است.

پیام پنهان: قرارگیری این نماد قدرتمند در یک کاخ مشورتی، پیامی روشن به نمایندگان ملت‌های تابعه یا مهمانان داشت: حکومت پارسی، ترکیبی از قدرت زمینی (گاو/شیر) و آسمانی (بال) است که با خرد و اندیشه (سر انسان) اداره می‌شود.

نگهبان تبعیدی: لاماسو در موزه ملی ایران (ایران باستان)

سرنوشت این سرستون سنگی عظیم، آن را از قلب پارسه به پایتخت مدرن ایران آورده است.

انتقال و نمایش: لاماسو سرستون تخت جمشید پس از کشف در کاوش‌های اولیه باستان‌شناسان در تخت جمشید (احتمالاً توسط هیئت‌های خارجی در دهه‌های اولیه قرن بیستم) به منظور حفاظت و نمایش عمومی به موزه ملی ایران (ایران باستان) در تهران منتقل شد.

اهمیت موزه‌ای: لاماسو سرستون تخت جمشید nv موزه ملی به عنوان یکی از آثار کلیدی و نمادین دوران هخامنشی شناخته می‌شود. این اثر نه تنها اوج هنر حجاری پارسی را نشان می‌دهد، بلکه پیوند مستحکم هنر هخامنشی با ریشه‌های باستانی بین‌النهرینی را نیز به نمایش می‌گذارد و یکی از پربازدیدترین اشیاء موزه است.

نتیجه‌گیری: میراث محافظ جاودان و فراتر از مرزها

لاماسو، چه در هیبت ترسناک و پنج‌پای آشوری در موزه‌های جهانی و چه در قامت آرام و چهارپای هخامنشی در موزه ملی ایران، نمادی جاودان از قدرت، محافظت و خرد در تاریخ بشر است.

این موجود اسطوره‌ای، نه تنها یک اثر هنری، بلکه آینه‌ای از عظمت امپراتوری‌هایی است که بر چهارراه تمدن‌ها فرمان راندند و نشان می‌دهد که چگونه بزرگ‌ترین ایدئولوژی‌ها و نمادها در طول تاریخ، مرزها را درنوردیده‌ و در فرهنگ‌های مختلف بازتولید شده‌اند.

عکاس و نویسنده مقاله: رضا گودرزی

در صورت نیاز به عکاسی طبیعت، میراث فرهنگی و گردشگری، چاپ کتاب نفیس عکس یا تابلوهای نفیس ایرانگردی و ایرانشناسی و همچنین برای انجام امور طراحی سایت، سئو گوگل و تنظیم مقاله های تخصصی (با تجربه و سابقه کاری از سال 1375) با ما در ارتباط باشید: 09001075213

صنایع دستی و هنری

کتاب عکس نفیس موزه ایران باستان که در سایز 24-34 سانتیمتر با کاغذ گلاسه مرغوب و جلد و قاب نفیس و سخت بعنوان یادگاری از بزرگترین موزه ایران قابل سفارش است.

برای دریافت اطلاعات بیشتر لطفا اینجا کلیک کنید.